เมื่อ “คนทั้งเมืองเปิดกระโปรงสู้ศึก” กลยุทธ์จิตวิทยาที่ประหลาดที่สุดในประวัติศาสตร์

กองทัพศัตรูกำลังเคลื่อนเข้ามาใกล้กำแพงเมือง ทหารเตรียมดาบ ธนู และโล่รับศึก แต่คนบนกำแพงกลับเลือกใช้อาวุธที่ไม่มีใครคาดคิด

ผู้หญิงพากันยกกระโปรง เปิดเผยร่างกาย พร้อมตะโกนเยาะเย้ยศัตรูจากเบื้องบน

เรื่องเล่าทำนองนี้ปรากฏอยู่ในคติชนของหลายพื้นที่ โดยเฉพาะยุโรปและหมู่เกาะบริเตน 

กลวิธีนี้เรียกว่า Anasyrma หมายถึงการยกกระโปรงหรือเสื้อผ้าขึ้นเพื่อเปิดเผยอวัยวะเพศหรือบั้นท้าย ไม่ได้ทำเพื่อยั่วยวน แต่ใช้เป็นท่าทางแห่งการดูหมิ่น ข่มขวัญ และขับไล่สิ่งชั่วร้าย 

เปิดกระโปรงข่มขวัญทำให้ศัตรูหวาดกลัว?

ร่างกายของผู้หญิงถูกเชื่อมโยงกับทั้งการให้กำเนิด ความตาย คำสาป และพลังเหนือธรรมชาติ 

การเปิดเผยส่วนที่ควรถูกปกปิดอย่างกะทันหันจึงถูกมองว่ามีพลังทำลายล้างสิ่งชั่วร้ายได้

มีงานศึกษากล่าวถึงคำแนะนำในยุโรปช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 16 ว่า 

เมื่อศัตรูเข้าประชิดเมือง ผู้หญิงอาจขึ้นไปบนกำแพง ตะโกนคำดูหมิ่น และเปิดเผยร่างกายใส่ฝ่ายตรงข้าม เพื่อสร้างความอับอายและทำลายขวัญกำลังใจ 

ผลทางจิตวิทยาเกิดจากความตกใจ ความสับสน และการกลับด้านอำนาจ ในสังคมที่กำหนดให้ผู้หญิงต้องสำรวม การที่พวกเธอกล้าทำสิ่งต้องห้ามต่อหน้ากองทัพ เท่ากับส่งสารว่า

“พวกเจ้าไม่น่ากลัวพอให้เราต้องถืออาวุธด้วยซ้ำ”

ถ้าศัตรูเชื่อเรื่องคำสาปอยู่แล้ว ภาพดังกล่าวยิ่งอาจทำให้ลังเล เสียสมาธิ หรือคิดว่ากำลังเผชิญพิธีกรรมที่นำความหายนะมาให้

เทพกรีกรูปสลักบนโบสถ์

ในตำนานกรีกมีเรื่องของ บาอูโบ หญิงผู้ยกเสื้อผ้าเปิดเผยร่างกายเพื่อทำให้เทพีดีมีเทอร์ซึ่งกำลังโศกเศร้าหัวเราะขึ้นมา ท่าทางเดียวกันจึงมีทั้งความหมายเรื่องความตลก ความอุดมสมบูรณ์ และการขจัดพลังร้าย 

ตามโบสถ์ยุคกลางในไอร์แลนด์และบริเตนยังพบรูปสลักที่เรียกว่า ชีลานากิก เป็นรูปหญิงเปิดเผยอวัยวะเพศอย่างเด่นชัด 

นักวิชาการยังถกเถียงกันว่ารูปเหล่านี้หมายถึงอะไร บ้างมองว่าเตือนเรื่องบาป บ้างมองว่าเกี่ยวข้องกับการเกิดและความอุดมสมบูรณ์ ส่วนอีกแนวคิดมองว่าใช้ป้องกันสิ่งชั่วร้าย ภาพประกอบด้านบนเป็นหนึ่งในรูปสลักลักษณะดังกล่าวจากไอร์แลนด์ 

ไม่ได้ใช้เพียงในนิทานโบราณ

พลังของการเปลื้องผ้ายังปรากฏในการประท้วงสมัยใหม่ 

โดยเฉพาะในบางสังคมของแอฟริกา การที่หญิงสูงวัยเปิดเผยร่างกายต่อหน้าคู่ขัดแย้งอาจถือเป็นคำสาปและความอับอายร้ายแรง

ในปี 2002 ผู้หญิงในไนจีเรียซึ่งประท้วงบริษัทน้ำมันเคยขู่ว่าจะเปลื้องผ้า จนแรงกดดันทางวัฒนธรรมมีส่วนทำให้บริษัทต้องเจรจากับชุมชน ส่วนในช่วงสงครามกลางเมืองไลบีเรีย นักเคลื่อนไหวหญิงก็เคยใช้คำขู่แบบเดียวกันเพื่อกดดันผู้เข้าร่วมการเจรจาสันติภาพ 

ดังนั้น กลยุทธ์นี้จึงไม่ใช่การ “ถอดกางเกงแล้ววิ่งเข้าฟันศัตรู” แต่เป็นสงครามทางจิตวิทยาที่ใช้ข้อห้าม ความเชื่อ และความอับอายแทนอาวุธ