จุดกำเนิดปลากระป๋อง จากขวดแก้วฝรั่งเศสสู่กระป๋องโลหะ
จุดกำเนิดปลากระป๋อง จากขวดแก้วฝรั่งเศสสู่กระป๋องโลหะ
ถ้าพูดถึง ต้นตำรับปลากระป๋อง หรือจุดเริ่มต้นของการถนอมอาหารด้วยการบรรจุในภาชนะปิดสนิท ต้องย้อนกลับไปยังประเทศฝรั่งเศสในช่วงปลายศตวรรษที่ 18
แม้ของกินชนิดนี้จะกลายเป็นอาหารสามัญประจำบ้านที่เปิดกินได้ทันที แต่เบื้องหลังกลับเริ่มต้นจากปัญหาสำคัญของกองทัพ นั่นคือจะทำอย่างไรให้อาหารเดินทางไปพร้อมทหารและเก็บไว้ได้นาน โดยไม่เน่าเสียระหว่างทาง
🇫🇷 จุดกำเนิดอาหารกระป๋องระดับโลก
เรื่องเริ่มขึ้นในปี ค.ศ. 1795 เมื่อรัฐบาลฝรั่งเศสต้องการหาวิธีรักษาอาหารสำหรับกองทัพและกองทัพเรือ ซึ่งกำลังปฏิบัติการอยู่ในหลายพื้นที่
ในเวลานั้น การขนส่งอาหารสดเป็นเรื่องยาก อาหารหลายชนิดเสียก่อนจะถึงมือทหาร ส่วนอาหารที่เก็บได้นานก็มักจำกัดอยู่ที่ของตากแห้ง ของรมควัน หรือของหมักเกลือ
จึงมีการเสนอเงินรางวัลจำนวน 12,000 ฟรังก์ สำหรับผู้ที่สามารถคิดค้นวิธีถนอมอาหารให้เก็บไว้ได้นานและนำไปใช้เลี้ยงกองทัพได้อย่างมีประสิทธิภาพ
บุคคลที่ประสบความสำเร็จคือ Nicolas Appert หรือ นิโกลาส์ แอปแปร์ ชาวฝรั่งเศสผู้มีประสบการณ์ด้านการทำอาหารและขนม
เขาใช้เวลาทดลองประมาณ 14 ปี ก่อนพบว่า หากนำอาหารใส่ขวดแก้ว ปิดจุกคอร์กให้แน่น แล้วนำขวดไปให้ความร้อนในน้ำเดือด อาหารจะสามารถเก็บไว้ได้นานขึ้นโดยไม่บูดเสียเร็วเหมือนเดิม
ในยุคนั้นยังไม่มีความรู้เรื่องจุลินทรีย์อย่างชัดเจน แอปแปร์จึงยังไม่รู้เหตุผลทางวิทยาศาสตร์ว่าเหตุใดวิธีนี้จึงได้ผล เขารู้เพียงว่า การให้ความร้อนแก่อาหารและปิดภาชนะอย่างแน่นหนาช่วยลดการเน่าเสียได้
ต่อมาวิธีดังกล่าวจึงกลายเป็นรากฐานของกระบวนการถนอมอาหารด้วยความร้อน ซึ่งบางครั้งเรียกตามชื่อของเขาว่า Appertization
แอปแปร์ได้รับเงินรางวัลจากรัฐบาลฝรั่งเศส และเผยแพร่วิธีการของตนต่อสาธารณะในช่วงปี ค.ศ. 1809–1810 ทำให้ความรู้เรื่องการเก็บรักษาอาหารในภาชนะปิดสนิทเริ่มแพร่หลายมากขึ้น
จากขวดแก้วสู่กระป๋องโลหะ
แม้ว่าขวดแก้วจะช่วยรักษาอาหารได้ แต่ยังมีข้อจำกัดสำคัญ เพราะมีน้ำหนักมาก แตกง่าย และไม่เหมาะกับการขนส่งเป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะการเดินทางทางเรือหรือการลำเลียงเสบียงไปยังสนามรบ
ในปี ค.ศ. 1810 ชาวอังกฤษชื่อ Peter Durand หรือ ปีเตอร์ ดูแรนด์ ได้รับสิทธิบัตรเกี่ยวกับการเก็บอาหารในภาชนะปิดสนิท ซึ่งรวมถึงภาชนะที่ทำจากโลหะเคลือบดีบุก
แนวคิดนี้ช่วยเปลี่ยนจากขวดแก้วมาเป็น กระป๋องโลหะ ซึ่งทนต่อแรงกระแทกและเหมาะกับการขนส่งมากกว่า ก่อนจะถูกนำไปพัฒนาสู่การผลิตอาหารกระป๋องในระดับอุตสาหกรรมในเวลาต่อมา
ดังนั้น หากแยกให้เข้าใจง่าย นิโกลาส์ แอปแปร์ คือผู้วางรากฐานกระบวนการถนอมอาหารด้วยการให้ความร้อนในภาชนะปิดสนิท ส่วน ปีเตอร์ ดูแรนด์ มีบทบาทสำคัญต่อการนำภาชนะโลหะมาใช้ จนพัฒนาเป็นกระป๋องอาหารแบบที่เราคุ้นเคย
ปลากระป๋องเกิดขึ้นเมื่อไร?
จุดเริ่มต้นดังกล่าวไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะปลา เพราะอาหารที่นำมาทดลองและบรรจุมีหลายชนิด ทั้งเนื้อสัตว์ ผัก นม ซุป และอาหารปรุงสำเร็จ
เมื่อเทคโนโลยีกระป๋องพัฒนาขึ้น ปลาโดยเฉพาะปลาขนาดเล็กที่จับได้เป็นจำนวนมาก เช่น ปลาซาร์ดีน และปลาในกลุ่มแมกเคอเรล จึงถูกนำมาแปรรูปและบรรจุกระป๋อง เพื่อยืดอายุการเก็บรักษาและส่งไปขายในพื้นที่ห่างไกลจากแหล่งจับปลา
ปลากระป๋องจึงไม่ได้เกิดขึ้นจากการคิดค้นผลิตภัณฑ์ปลาเพียงอย่างเดียว แต่เป็นผลต่อเนื่องจากความก้าวหน้าของวิธีถนอมอาหารและภาชนะบรรจุ
🇹🇭 แล้วปลากระป๋องในไทยเริ่มจากไหน?
สำหรับประเทศไทย ในยุคแรกปลากระป๋องเป็นสินค้าที่นำเข้าจากต่างประเทศ โดยผลิตภัณฑ์ที่พบได้มักเป็นปลาซาร์ดีนบรรจุน้ำมันหรือซอสจากฝั่งยุโรป
ต่อมาเมื่ออุตสาหกรรมแปรรูปสัตว์น้ำของไทยขยายตัว โรงงานในประเทศจึงเริ่มนำปลาที่หาได้ในภูมิภาค เช่น ปลาในกลุ่มแมกเคอเรลและปลาซาร์ดีน มาแปรรูปเป็นอาหารกระป๋อง
หนึ่งในรูปแบบที่คนไทยคุ้นเคยมากที่สุดคือ ปลากระป๋องในซอสมะเขือเทศ เพราะรสเปรี้ยวหวานของซอสช่วยเพิ่มรสชาติ ลดความรู้สึกคาว และสามารถนำไปปรุงอาหารไทยได้หลายอย่าง
ตั้งแต่ยำปลากระป๋อง ต้มยำ ไข่เจียวปลากระป๋อง ไปจนถึงกินกับข้าวสวยร้อน ๆ ปลากระป๋องจึงค่อย ๆ กลายเป็นของติดครัวที่เข้าถึงง่ายและเก็บไว้ได้นาน
แบรนด์ปลากระป๋องที่คนไทยคุ้นเคย
ชื่อแบรนด์ที่ปรากฏอยู่ในตลาดไทยและเป็นที่คุ้นเคยของผู้บริโภคมาหลายปี มีทั้ง 333, SSS, โรซ่า และสามแม่ครัว
อย่างไรก็ตาม ต้นฉบับไม่มีข้อมูลแหล่งที่มาที่เพียงพอสำหรับยืนยันว่าแบรนด์ใดเป็นแบรนด์แรกของประเทศไทย หรือเริ่มจำหน่ายในปีใด จึงควรกล่าวถึงในฐานะแบรนด์ที่ผู้บริโภคชาวไทยคุ้นเคย มากกว่าระบุว่าเป็นผู้บุกเบิกรายแรก
ปัจจุบันปลากระป๋องในไทยมีทั้งปลาซาร์ดีน ปลาแมกเคอเรล และผลิตภัณฑ์ปลาในซอสรูปแบบต่าง ๆ โดยบางแบรนด์ยังจำหน่ายปลาทั้งสองประเภทในซอสมะเขือเทศด้วย
กระป๋องทำให้อาหารอยู่ได้นานได้อย่างไร?
หลักสำคัญของอาหารกระป๋องมีอยู่สองส่วน คือ การใช้ความร้อน และ การปิดผนึกภาชนะ
ความร้อนช่วยลดหรือทำลายจุลินทรีย์ที่อาจทำให้อาหารเน่าเสีย ส่วนภาชนะที่ปิดสนิทช่วยป้องกันไม่ให้อากาศ เชื้อโรค หรือสิ่งปนเปื้อนจากภายนอกกลับเข้าไปในอาหาร
อย่างไรก็ตาม กระป๋องที่มีลักษณะบวม รั่ว เป็นสนิมรุนแรง มีรอยบุบลึกบริเวณรอยตะเข็บ หรือมีกลิ่นผิดปกติหลังเปิด ไม่ควรนำมารับประทาน แม้ผลิตภัณฑ์จะยังไม่พ้นวันหมดอายุก็ตาม
จากเสบียงกองทัพสู่ของติดครัวทั่วโลก
จุดกำเนิดของปลากระป๋องไม่ได้เริ่มจากความต้องการสร้างเมนูใหม่ แต่เริ่มจากโจทย์เรื่องการรักษาอาหารให้เดินทางได้ไกลและเก็บไว้ได้นาน
จากการทดลองของ นิโกลาส์ แอปแปร์ ด้วยขวดแก้ว สู่การใช้กระป๋องโลหะตามสิทธิบัตรของ ปีเตอร์ ดูแรนด์ เทคโนโลยีนี้ได้เปลี่ยนวิธีจัดเก็บและขนส่งอาหารของผู้คนทั่วโลก
ปลากระป๋องที่เราหยิบจากชั้นวางในวันนี้ จึงเป็นผลจากการพัฒนาวิธีถนอมอาหารที่ดำเนินต่อเนื่องมานานกว่า 200 ปี และยังคงมีบทบาทในชีวิตประจำวันของผู้คนจนถึงปัจจุบัน
REFERENCES:
https://www.nal.usda.gov/exhibits/ipd/canning/
https://www.nesta.org.uk/feature/guide-historical-challenge-prizes/the-french-food-preservation-prize/
https://www.archives.gov/files/publications/prologue/2013/fall-winter/patents.pdf
https://en.chalons-tourisme.com/discover/history-and-iconic-landmarks/famous-people-from-chalons/nicolas-appert/
ผีเสื้อแดงจับคู่ทัพขุนศึก เปิดแนวทางเลขเด็ด 1 ธ.ค. 69 มีเลขวิ่ง เลขเด่น พร้อมชุด 2 ตัว-3 ตัว
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
หวยชุมแพมาแบบสูตรคำนวณ! เปิดเลข 4 บรรทัด สรุปเด่น 80 พร้อมเลขจับคู่
คณะราชทูตสยามสมัยพระนารายณ์ ข้ามทะเลหกเดือนเข้าเฝ้าพระเจ้าหลุยส์ที่ 14
กรมอุตุฯ เตือนฝนตกหนักถึงหนักมาก 9 จังหวัด เสี่ยงน้ำท่วมฉับพลันและน้ำป่าไหลหลาก ระหว่างวันที่ 20–22 พฤศจิกายน 2569
ธนบัตรใบแรกของสยาม เหตุใดรัฐบาลรัชกาลที่ 5 จึงให้แลกคืนเป็นเงินโลหะได้
ประวัติถนนเจริญกรุง จากทางสำหรับรถม้าสู่ถนนสายสำคัญของพระนคร
เปิดเลขธูป 3 ตัวตรง "ท้าวเวสสุวรรณ" วันที่ 1 ธันวาคม 2569
นักเรียน ม.3 ทำร้ายเด็กอนุบาล 3 ตบ-เตะ-กระแทกเข่าจนล้ม ปมแค้นถูกฟ้องครู ล่าสุดเจ้าหน้าที่ยังตามตัวไม่พบ
เปิดเหตุการณ์คลิปไวรัล เสียงร้องโหยหวญดังในเตาเผาศพไฟฟ้า
ช็อกวงการทอง! ทองคำร่วงหนัก 2,500 บาทในวันเดียว เปิดตลาดยังไม่ถึง 2 ชั่วโมงปรับราคา 25 ครั้ง คนมีทองต้องจับตา!
“อาร์ต พศุตม์” ชนะคดี “หมออั้ม” ศาลสั่งจำคุก 2 ปี ปรับ 3 แสน
เปิดรายชื่อ 5 คนดังระดับโลก ที่เคยสร้างโมเมนต์ประทับใจและพูดถึงเมืองไทยบนเวทีสากล
เปิดประวัติ 6 บุคคลสำคัญระดับโลก ที่เคยมาเยือนสยาม จากราชทูตยุโรปสู่จักรพรรดิผู้ยิ่งใหญ่
เปิดประวัติ 6 ตระกูลผู้ทรงอิทธิพลในเอเชีย ที่สร้างอาณาจักรธุรกิจจากรากฐานอันยาวนาน
ทำไมชุดขุนนางไทยโบราณถึงดูเหมือนชุดเจ้าที่ศาลพระภูมิ?



