ไม่มีเงิน ไม่มีสิทธิรักษา โรงพยาบาลปฏิเสธผู้ป่วยฉุกเฉินได้หรือไม่?

หลายคนอาจเคยได้ยินข่าวผู้ป่วยอาการหนักถูกปฏิเสธการรักษา หรือถูกขอให้ย้ายโรงพยาบาลเพราะไม่มีสิทธิรักษา ไม่มีเงิน หรือไม่มีญาติมาดำเนินการ จนเกิดคำถามว่าโรงพยาบาลหรือแพทย์สามารถทำเช่นนั้นได้หรือไม่

คำตอบคือ หากผู้ป่วยอยู่ในภาวะฉุกเฉินและจำเป็นต้องได้รับความช่วยเหลือทันที การปล่อยไว้โดยไม่ตรวจประเมิน ไม่ช่วยเหลือตามความสามารถ หรือไม่ดำเนินการส่งต่ออย่างเหมาะสม อาจเข้าข่ายฝ่าฝืนกฎหมายและก่อให้เกิดความรับผิดได้

อย่างไรก็ตาม ต้องพิจารณาข้อเท็จจริงเป็นรายกรณี เพราะคำว่า “ผู้ป่วยฉุกเฉิน” และ “ผู้ป่วยฉุกเฉินวิกฤต” มีหลักเกณฑ์ทางการแพทย์ ไม่ได้ตัดสินจากความรู้สึกของผู้ป่วยหรือโรงพยาบาลฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเท่านั้น

ผู้ป่วยฉุกเฉินคือใคร?

โดยทั่วไป ผู้ป่วยฉุกเฉินคือผู้ที่ได้รับบาดเจ็บหรือมีอาการป่วยกะทันหัน ซึ่งอาจเป็นอันตรายต่อชีวิตหรือการทำงานของอวัยวะสำคัญ และจำเป็นต้องได้รับการประเมินหรือรักษาอย่างทันท่วงที

ตัวอย่างอาการที่ควรรีบขอความช่วยเหลือ ได้แก่

• หมดสติ ไม่รู้สึกตัว
• ไม่หายใจหรือหัวใจหยุดเต้น
• หายใจลำบากอย่างรุนแรง
• เจ็บหน้าอกเฉียบพลัน
• แขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด หรือสงสัยโรคหลอดเลือดสมอง
• เกิดอุบัติเหตุและมีเลือดออกมาก
• มีอาการชักต่อเนื่องหรือระดับความรู้สึกตัวลดลง

อาการเหล่านี้เป็นสัญญาณเตือนที่ต้องได้รับการประเมินโดยบุคลากรทางการแพทย์โดยเร็ว แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกกรณีจะได้รับการจัดระดับเป็น “ผู้ป่วยฉุกเฉินวิกฤต” โดยอัตโนมัติ โรงพยาบาลต้องตรวจและคัดแยกตามอาการจริง

โรงพยาบาลปฏิเสธผู้ป่วยฉุกเฉินได้หรือไม่?

โดยหลักแล้ว สถานพยาบาลต้องให้ความช่วยเหลือผู้ป่วยฉุกเฉินตามความจำเป็นและตามขีดความสามารถของสถานพยาบาล โดยไม่ควรนำเรื่องสิทธิการรักษา การไม่มีเงิน การไม่มีญาติ หรือความสามารถในการชำระค่าใช้จ่าย มาเป็นเหตุให้ผู้ป่วยไม่ได้รับบริการอย่างทันท่วงที

พระราชบัญญัติสถานพยาบาล พ.ศ. 2541 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติม กำหนดหน้าที่เกี่ยวกับการช่วยเหลือผู้ป่วยฉุกเฉิน ส่วนประกาศกระทรวงสาธารณสุขระบุว่า การให้บริการต้องเป็นไปตามความจำเป็นและข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ฉุกเฉิน โดยห้ามนำสิทธิประกัน การขึ้นทะเบียนสถานพยาบาล หรือความสามารถในการรับผิดชอบค่าใช้จ่ายมาเป็นเหตุปฏิเสธบริการที่จำเป็น กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ

หากโรงพยาบาลไม่มีเตียง ไม่มีเครื่องมือ หรือไม่มีแพทย์เฉพาะทางที่จำเป็น ไม่ได้หมายความว่าจะต้องรักษาต่อจนจบทุกกรณี แต่ควรตรวจประเมิน ให้การช่วยเหลือเบื้องต้นเพื่อให้อาการปลอดภัยที่สุดเท่าที่ทำได้ และประสานส่งต่อไปยังสถานพยาบาลที่พร้อมกว่า

ดังนั้น “การส่งต่อ” ไม่เท่ากับ “การปฏิเสธรักษา” เสมอไป จุดสำคัญคือก่อนส่งต่อมีการประเมินและช่วยเหลืออย่างเหมาะสมหรือไม่ รวมถึงการเคลื่อนย้ายผู้ป่วยทำโดยปลอดภัยเพียงใด

สิทธิ UCEP ใช้กับใคร?

อีกเรื่องที่คนมักเข้าใจสับสนคือ ไม่ใช่ผู้ป่วยฉุกเฉินทุกระดับจะได้รับสิทธิรักษาฟรีในโรงพยาบาลเอกชนทุกแห่งเป็นเวลา 72 ชั่วโมง

สิทธิ UCEP หรือ “เจ็บป่วยฉุกเฉินวิกฤต มีสิทธิทุกที่” ใช้กับผู้ป่วยที่ผ่านการประเมินว่าเป็นผู้ป่วยฉุกเฉินวิกฤตตามหลักเกณฑ์ โดยสามารถเข้ารับการรักษาที่โรงพยาบาลใกล้ที่สุดได้โดยไม่ต้องสำรองจ่าย จนพ้นภาวะวิกฤตและสามารถเคลื่อนย้ายได้อย่างปลอดภัย แต่ไม่เกิน 72 ชั่วโมง ตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด หลังจากนั้นจะมีการประสานสิทธิหรือส่งต่อเพื่อรักษาต่อ สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ

ระยะเวลา 72 ชั่วโมงจึงไม่ใช่การรับประกันว่าจะรักษาฟรีครบสามวันในทุกกรณี หากแพทย์ประเมินว่าพ้นภาวะวิกฤตและสามารถเคลื่อนย้ายได้ก่อน ก็อาจเข้าสู่กระบวนการส่งต่อตามสิทธิได้

หากปฏิเสธการรักษา มีโทษหรือไม่?

หากสถานพยาบาลเอกชนไม่ช่วยเหลือผู้ป่วยฉุกเฉินตามมาตรฐานและขีดความสามารถ อาจเข้าข่ายความผิดตามพระราชบัญญัติสถานพยาบาล โดยผู้รับอนุญาตหรือผู้ดำเนินการที่ฝ่าฝืนหน้าที่ตามมาตรา 36 อาจได้รับโทษจำคุกไม่เกิน 2 ปี ปรับไม่เกิน 40,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ทั้งนี้ ต้องผ่านการตรวจสอบข้อเท็จจริงและกระบวนการตามกฎหมายก่อน กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ

หากความล่าช้าหรือการละเลยทำให้ผู้ป่วยได้รับอันตราย พิการ หรือเสียชีวิต ยังอาจเกิดความรับผิดทางแพ่ง ทางวิชาชีพ หรือทางอาญาได้ตามพฤติการณ์และความเชื่อมโยงของความเสียหายแต่ละคดี

จึงไม่ควรสรุปทันทีว่าแพทย์คนใดคนหนึ่งมีความผิดเพียงเพราะเกิดการส่งต่อ เนื่องจากต้องตรวจสอบทั้งระดับความฉุกเฉิน ความพร้อมของโรงพยาบาล การช่วยเหลือที่ได้ดำเนินการ และเหตุผลทางการแพทย์ในขณะนั้นด้วย

หมอปฏิเสธการรักษาได้ในกรณีใด?

แพทย์ไม่ได้มีหน้าที่รับรักษาผู้ป่วยทุกโรคในทุกสถานการณ์เสมอไป โดยเฉพาะเมื่อผู้ป่วยไม่ได้อยู่ในภาวะฉุกเฉิน โรงพยาบาลไม่มีบริการที่ตรงกับโรค หรือไม่มีเครื่องมือและแพทย์เฉพาะทางเพียงพอ

แต่หากพบภาวะฉุกเฉิน ยังควรมีการคัดแยก ตรวจประเมิน ให้การช่วยเหลือเท่าที่จำเป็น และจัดการส่งต่ออย่างเหมาะสม ไม่ควรปล่อยให้ผู้ป่วยอาการหนักออกไปหาสถานพยาบาลใหม่เองโดยไม่มีการดูแล

หากเกิดเหตุ ควรทำอย่างไร?

หากผู้ป่วยมีอาการคุกคามชีวิต สิ่งสำคัญที่สุดคือรีบขอความช่วยเหลือ ไม่ควรเสียเวลาโต้แย้งเรื่องสิทธิหรือค่าใช้จ่ายที่หน้างาน

• โทรสายด่วนการแพทย์ฉุกเฉิน 1669
• แจ้งอาการ สถานที่ และหมายเลขโทรศัพท์ให้ชัดเจน
• หากสงสัยว่าเข้าข่าย UCEP สามารถสอบถาม สปสช. สายด่วน 1330
• กรณีมีปัญหากับสถานพยาบาลเอกชน สามารถแจ้งกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ สายด่วน 1426
• เก็บเอกสาร ใบรับผู้ป่วย ใบเสร็จ เวชระเบียน และบันทึกวันเวลาเท่าที่ทำได้ เพื่อใช้ตรวจสอบภายหลัง

สิ่งที่ควรจำคือ ผู้ป่วยฉุกเฉินต้องได้รับการประเมินและช่วยเหลือก่อนตามความจำเป็น ส่วนการส่งต่ออาจทำได้เมื่อมีเหตุผลด้านศักยภาพหรือความพร้อม แต่ต้องดำเนินการอย่างเหมาะสมและไม่ทำให้ผู้ป่วยตกอยู่ในอันตรายมากกว่าเดิม หากสงสัยว่าถูกปฏิเสธโดยไม่เป็นธรรม ควรให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องตรวจสอบข้อเท็จจริงแทนการตัดสินจากเหตุการณ์เพียงด้านเดียว

บทความนี้ให้ข้อมูลกฎหมายและสิทธิผู้ป่วยในภาพรวม ไม่ใช่คำปรึกษากฎหมายเฉพาะคดี