ทำไมหวยจึงออกวันที่ 1 และ 16 ของทุกเดือน?

หลายคนคุ้นเคยกับการรอลุ้นสลากกินแบ่งรัฐบาลในวันที่ 1 และ 16 ของทุกเดือน จนกลายเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตคนไทย แต่เคยสงสัยไหมว่า ทำไมจึงกำหนดเป็นสองวันนี้ และหวยจะออกตรงตามกำหนดเสมอหรือไม่?

คำตอบที่ยืนยันได้ชัดเจนคือ สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลกำหนดให้ออกรางวัลเดือนละ 2 ครั้ง ทุกวันที่ 1 และ 16 โดยอาจเปลี่ยนวันในบางโอกาส ส่วนคำอธิบายว่าเลือกสองวันนี้เพราะตรงกับช่วงเงินเดือนออกนั้น เป็นเพียงข้อสันนิษฐานที่พบได้ทั่วไป แต่ยังไม่พบคำอธิบายยืนยันจากสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลว่าเป็นเหตุผลดั้งเดิมของการกำหนดวัน

วันออกรางวัลไม่ได้เป็นวันที่ 1 และ 16 มาตลอด

หากย้อนดูประวัติศาสตร์ การออกลอตเตอรี่ในประเทศไทยเริ่มขึ้นตั้งแต่ พ.ศ. 2417 และมีการเปลี่ยนแปลงทั้งรูปแบบ หน่วยงานรับผิดชอบ ราคา ตลอดจนวันออกรางวัลตามแต่ละยุคสมัย

ตัวอย่างหนึ่งคือ สลากที่สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลพิมพ์เองเป็นครั้งแรกใน พ.ศ. 2495 เป็นสลากงวดประจำวันพฤหัสบดีที่ 29 พฤษภาคม แสดงให้เห็นว่าในอดีตไม่ได้ยึดวันที่ 1 และ 16 เหมือนที่คนไทยคุ้นเคยในปัจจุบัน

ต่อมาระบบจึงพัฒนามาเป็นการออกรางวัลเดือนละ 2 ครั้งในวันที่ 1 และ 16 ซึ่งทำให้แต่ละงวดห่างกันประมาณครึ่งเดือน เป็นตารางที่จดจำง่ายและช่วยให้การพิมพ์ การจัดสรร การกระจาย และการจำหน่ายสลากดำเนินไปเป็นรอบที่แน่นอน

อย่างไรก็ตาม แหล่งข้อมูลทางการที่ตรวจสอบได้ในปัจจุบันระบุเพียงกำหนดการออกรางวัล แต่ไม่ได้อธิบายอย่างเจาะจงว่าเหตุใดในอดีตจึงเลือกวันที่ 1 และ 16 เป็นครั้งแรก

ทำไมคนจึงเชื่อมโยงวันที่ 1 กับช่วงเงินเดือนออก?

วันที่ 1 เป็นวันเริ่มต้นเดือนและเป็นวันที่จำง่าย อีกทั้งยังอยู่ใกล้ช่วงรับเงินเดือนของคนทำงานจำนวนหนึ่ง จึงเกิดคำอธิบายต่อกันมาว่าเป็นวันที่ประชาชนมีสภาพคล่องในการซื้อสลากมากขึ้น

แต่เหตุผลเรื่องเงินเดือนนี้ไม่ควรนำเสนอเป็นข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์ เพราะรูปแบบการรับรายได้ของแต่ละอาชีพไม่เหมือนกัน และยังไม่มีข้อมูลทางการที่ยืนยันว่าเป็นเหตุผลหลักในการเลือกวันออกรางวัล

แล้วทำไมงวดกลางเดือนจึงเป็นวันที่ 16?

เมื่อมีการออกรางวัลวันที่ 1 การกำหนดงวดถัดไปเป็นวันที่ 16 ทำให้ทั้งสองงวดห่างกันประมาณ 15 วัน เกิดรอบการจำหน่ายที่ใกล้เคียงกัน และไม่ต้องรอถึงต้นเดือนถัดไป

ในทางปฏิบัติ ตารางเช่นนี้ช่วยให้ประชาชน ตัวแทนจำหน่าย และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องวางแผนตามรอบงวดได้ง่ายขึ้น แต่เช่นเดียวกับเหตุผลเรื่องวันที่ 1 ยังไม่ควรฟันธงว่านี่คือเหตุผลทางประวัติศาสตร์อย่างเป็นทางการ หากไม่มีเอกสารต้นทางมายืนยัน

หวยไม่ได้ออกวันที่ 1 และ 16 เสมอไป

ข้อมูลคำถามที่พบบ่อยของสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลระบุข้อยกเว้นของวันออกรางวัลไว้ ได้แก่

• งวดที่ตรงกับช่วงวันขึ้นปีใหม่ ออกรางวัลวันที่ 30 ธันวาคม
• งวดที่ตรงกับวันครู ออกรางวัลวันที่ 17 มกราคม
• งวดที่ตรงกับวันแรงงาน ออกรางวัลวันที่ 2 พฤษภาคม
• หากตรงกับวันสำคัญทางศาสนา อาจเลื่อนวันออกรางวัลและประกาศให้ประชาชนทราบ

ดังนั้น ไม่ใช่ว่าเมื่อวันที่ 1 หรือ 16 ตรงกับวันหยุดแล้วจะเลื่อนโดยอัตโนมัติ ผู้ซื้อควรตรวจสอบประกาศของสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลเป็นรายงวด โดยเฉพาะช่วงเทศกาลและวันสำคัญ

จากข้อมูลที่ตรวจสอบได้ ยังไม่มีหลักฐานทางการว่าการเลือกวันที่ 1 และ 16 เกี่ยวข้องกับโหราศาสตร์หรือความหมายของเลขมงคล สิ่งที่เห็นได้ชัดคือการมีวันออกรางวัลที่แน่นอน ช่วยให้ประชาชนจำง่าย และทำให้การพิมพ์ จัดสรร จำหน่าย และออกรางวัลดำเนินไปตามรอบที่เป็นระบบ

อย่างไรก็ตาม สลากกินแบ่งรัฐบาลเป็นการเสี่ยงโชค ไม่มีวิธีเลือกเลขที่รับประกันว่าจะถูกรางวัล หากซื้อควรกำหนดงบประมาณที่ไม่กระทบค่าใช้จ่ายจำเป็น และตรวจสอบวันออกรางวัลจากช่องทางทางการทุกครั้ง

สรุปแล้ว วันที่ 1 และ 16 เป็นกำหนดการปกติที่ใช้จนกลายเป็นความคุ้นเคยของคนไทย แต่ไม่ใช่กฎที่ไม่มีข้อยกเว้น ส่วนเหตุผลว่าทำไมต้องเลือกสองวันนี้ตั้งแต่แรก ยังไม่พบคำอธิบายอย่างเจาะจงในข้อมูลทางการ จึงควรแยกข้อเท็จจริงออกจากคำอธิบายที่เล่าต่อกันมา

แหล่งที่มา: สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล

อ้างอิง:

ประวัติสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับภารกิจการออกรางวัล