ทำไมเวลาปัดมาสคาร่าหรือกรีดอายไลเนอร์ถึงเผลออ้าปากโดยไม่รู้ตัว

อ้าปากตอนแต่งตาไม่ได้เป็นท่าประหลาด แต่เป็นร่องรอยของการควบคุมกล้ามเนื้อหลายส่วนพร้อมกัน

ลองยืนหน้ากระจกแล้วปัดมาสคาร่าช้าๆ จะเห็นภาพคุ้นตา คิ้วยก ตาเบิก คางนิ่ง แล้วริมฝีปากค่อยๆ เผยอโดยแทบไม่ได้ตั้งใจ พอมีคนทักถึงเพิ่งรู้ว่าปากเปิดอยู่ ทั้งที่มือกำลังทำงานแถวดวงตา ไม่ได้เกี่ยวอะไรกับปากเลยสักนิด

สมองไม่ได้สั่งกล้ามเนื้อบนใบหน้าแยกกันเหมือนกดปุ่มทีละปุ่ม

การกรีดอายไลเนอร์หรือปัดมาสคาร่าเป็นงานละเอียดมาก ปลายอุปกรณ์อยู่ใกล้ลูกตา ต้องคุมมือให้นิ่ง รักษาทิศทางสายตา เปิดเปลือกตาในระดับพอดี และพยายามไม่กะพริบผิดจังหวะ กล้ามเนื้อรอบตา หน้าผาก แก้ม ริมฝีปาก และขากรรไกรจึงไม่ได้ทำงานเป็นเกาะแยกจากกันทั้งหมด ระบบประสาทควบคุมการเคลื่อนไหวของใบหน้าเป็นเครือข่ายที่มีการประสานกันตลอดเวลา

ในงานด้านประสาทการเคลื่อนไหวมีแนวคิดเรื่อง การเคลื่อนไหวพ่วงโดยไม่ตั้งใจ หมายถึงเวลาตั้งใจขยับส่วนหนึ่ง กล้ามเนื้ออีกบริเวณอาจขยับตามเล็กน้อย ทั้งที่ไม่ได้สั่งโดยตรง งานวิจัยกับใบหน้าของคนสุขภาพดีพบรูปแบบการหดตัวร่วมของกล้ามเนื้อระหว่างการทำสีหน้าบางชนิด จึงพออธิบายได้ว่าทำไมการตั้งใจควบคุมรอบดวงตาอย่างละเอียดอาจลากการเคลื่อนไหวบริเวณปากเข้ามาร่วมด้วย

แต่จุดสำคัญคือ ยังไม่มีหลักฐานที่ปิดคดีว่าการอ้าปากตอนปัดมาสคาร่าเกิดจากกลไกเดียวแน่นอน คำอธิบายยอดนิยมที่บอกว่าเส้นประสาทควบคุมตาไปกระตุ้นเส้นประสาทควบคุมขากรรไกรโดยตรงนั้นยังเป็นสมมติฐาน ไม่ควรเล่าราวกับเป็นข้อเท็จจริงที่พิสูจน์แล้ว เพราะการเปิดเปลือกตา การเคลื่อนไหวลูกตา และการอ้าขากรรไกรอาศัยวงจรประสาทหลายชุด ไม่ใช่สายไฟสองเส้นที่วางชิดกันแล้วแตะกันง่ายๆ

แล้วทำไมปากมักเผยอตอนต้องเพ่งใกล้ดวงตาเป็นพิเศษ

มีเหตุผลที่เข้ากันได้หลายชั้น เริ่มจากการที่ใบหน้ากำลังสร้างท่าทางเพื่อให้บริเวณดวงตานิ่งและเปิดในแบบที่ทำงานสะดวก หลายคนยกคิ้ว เชิดคาง หรือเกร็งหน้าผากไปพร้อมกัน การปล่อยขากรรไกรลงเล็กน้อยอาจกลายเป็นส่วนหนึ่งของท่าที่ฝึกซ้ำจนสมองจำเป็นชุดเดียว คล้ายเวลาตัดกระดาษละเอียดแล้วเผลอเม้มปาก หรือเล่นเกมฉากยากแล้วเอนตัวตามตัวละคร ทั้งหมดไม่จำเป็นต้องมีประโยชน์เชิงกลโดยตรงทุกครั้ง แค่ระบบการเคลื่อนไหวเรียนรู้ว่าท่านี้มักเกิดพร้อมภารกิจนี้ก็พอ

อีกชั้นหนึ่งคือ การกะพริบตา งานทดลองพบว่าการขยับปากและขากรรไกรสามารถเปลี่ยนรูปแบบการกะพริบตาตามธรรมชาติได้ แปลว่าระบบควบคุมตากับการเคลื่อนไหวช่องปากมีอิทธิพลต่อกันในระดับพฤติกรรมจริง แต่ผลดังกล่าวไม่ได้แปลตรงๆ ว่าอ้าปากแล้วจะหยุดกะพริบจนปัดมาสคาร่าได้ง่ายขึ้น เพียงยืนยันว่าการเคลื่อนไหวสองบริเวณนี้ไม่ได้เป็นอิสระจากกันแบบเด็ดขาด

• งานละเอียดขึ้น ใบหน้ามักมีการเกร็งหรือขยับร่วมมากขึ้นโดยไม่รู้ตัว

• ทำซ้ำบ่อย ท่าปากเผยออาจกลายเป็นนิสัยการเคลื่อนไหวที่เรียกใช้พร้อมกับการแต่งตา

• ต้องคุมการกะพริบและสายตา ระบบใบหน้าหลายส่วนจึงเข้ามาประสานกันพร้อมๆ กัน

• ไม่ได้เกิดกับทุกคน บางคนปิดปากสนิทได้ตามปกติ และฝึกเปลี่ยนท่านี้ได้

ลองพิสูจน์กับกระจกได้ง่ายๆ

ครั้งถัดไปก่อนแต่งตา ลองตั้งใจเม้มริมฝีปากเบาๆ แล้วปัดตามปกติ ถ้ารู้สึกว่าต้องคอยนึกถึงปากตลอด แปลว่าท่าปากเดิมทำงานค่อนข้างอัตโนมัติ ไม่ใช่เพราะร่างกายจำเป็นต้องอ้าปากจึงจะปัดได้ อีกแบบคือลองสังเกตตอนใส่คอนแทคเลนส์ ถอนขนคิ้ว หรือทำงานละเอียดใกล้ใบหน้า อาจเจอท่าคิ้วยก ลิ้นดุนกระพุ้งแก้ม หรือปากเผยอแบบเดียวกันโผล่มาอีก

ภาพหน้ากระจกจึงไม่ได้บอกว่าปากช่วยทามาสคาร่า แต่บอกว่าสมองชอบจัดการเคลื่อนไหวละเอียดเป็นชุด และบางครั้งมีท่าพ่วงหลุดออกมาให้เห็น

จุดที่น่าสนใจที่สุดคือท่านี้ไม่ใช่เรื่องเฉพาะเพศ คนที่ทำงานละเอียดรอบดวงตาหรือใบหน้าก็อาจเกิดได้ เพียงแต่มาสคาร่าและอายไลเนอร์ทำให้สังเกตชัด เพราะต้องจ้องกระจกค้างและควบคุมเปลือกตานานกว่าการแต่งหน้าหลายขั้นตอน ปากที่เผยออยู่จึงกลายเป็นหลักฐานเล็กๆ ว่าต่อให้ตั้งใจควบคุมมือเพียงปลายเดียว สมองก็ยังดึงทั้งใบหน้าเข้ามาช่วยจัดท่าพร้อมกันโดยไม่ขออนุญาต