รู้จัก Backdraft คืออะไร? เข้าใจ 4 พฤติกรรมไฟรุนแรงที่อาจเกิดในอาคาร

เมื่อเกิดเหตุเพลิงไหม้อาคาร อันตรายไม่ได้มีเพียงเปลวไฟที่มองเห็นเท่านั้น แต่ยังมีความร้อน ควันพิษ และแก๊สจากการเผาไหม้ที่สะสมอยู่ภายในพื้นที่ปิด ซึ่งอาจทำให้สถานการณ์เปลี่ยนจากไฟไหม้ทั่วไปไปสู่การลุกไหม้อย่างรุนแรงได้ในเวลาอันรวดเร็ว

หนึ่งในปรากฏการณ์ที่มักถูกพูดถึงคือ Backdraft หรือภาวะที่อากาศจากภายนอกไหลเข้าไปในพื้นที่ร้อนจัดและขาดออกซิเจน จนแก๊สที่ยังเผาไหม้ได้เกิดการติดไฟอย่างรวดเร็ว และอาจดันควันหรือเปลวไฟพุ่งออกมาตามช่องเปิด

การเข้าใจพฤติกรรมของไฟจึงไม่ได้มีประโยชน์เฉพาะกับเจ้าหน้าที่ดับเพลิง แต่ยังช่วยให้ประชาชนรู้ว่า เหตุใดจึงไม่ควรเปิดประตูหรือเข้าใกล้อาคารที่กำลังเกิดเพลิงไหม้โดยไม่ได้ประเมินอันตรายอย่างเหมาะสม

เหตุไฟไหม้โรงเบียร์ลาดพร้าว กับข้อสงสัยเรื่อง Backdraft

เหตุเพลิงไหม้โรงเบียร์ย่านลาดพร้าวที่เกิดขึ้นเมื่อช่วงกลางคืนวันที่ 12 กรกฎาคม 2569 ทำให้เกิดความสนใจต่อคำว่า Backdraft หลังมีภาพเปลวเพลิงและควันพุ่งออกจากตัวอาคารอย่างรุนแรง

ภาพลักษณะดังกล่าวอาจทำให้หลายคนนึกถึงการระเบิดของถังแก๊ส แต่ในทางวิทยาศาสตร์ เพลิงไหม้ภายในอาคารปิดสามารถเกิดการลุกไหม้อย่างรวดเร็วได้ เมื่อความร้อนและแก๊สจากการเผาไหม้สะสมอยู่ภายใน ขณะที่ออกซิเจนมีไม่เพียงพอ

เมื่อมีการเปิดประตู หน้าต่าง หรือเกิดช่องเปิด อากาศที่มีออกซิเจนจากภายนอกอาจไหลเข้าไปผสมกับแก๊สร้อนที่ยังสามารถติดไฟได้ หากมีองค์ประกอบเหมาะสม อาจเกิดการจุดติดอย่างรวดเร็วและผลักควันหรือเปลวไฟออกมาจากช่องเปิด

อย่างไรก็ตาม การพิจารณาจากคลิปเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอที่จะยืนยันว่าเหตุการณ์ใดเป็น Backdraft หรือเกิดจากสาเหตุใด จึงควรรอผลตรวจสอบจากเจ้าหน้าที่และผู้เชี่ยวชาญที่เกี่ยวข้องก่อนสรุปสาเหตุอย่างเป็นทางการ

รู้จัก 4 พฤติกรรมไฟรุนแรงที่ควรระวัง

ในทางวิทยาศาสตร์การดับเพลิง ไฟภายในพื้นที่ปิดอาจเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วตามปริมาณเชื้อเพลิง ความร้อน และอากาศที่ไหลเข้าสู่อาคาร โดยคำที่มักถูกกล่าวถึงมีดังนี้

1. Rollover หรือเปลวไฟลามใต้เพดาน

Rollover เป็นภาวะที่แก๊สและไอเชื้อเพลิงจากการเผาไหม้ลอยขึ้นไปสะสมบริเวณส่วนบนของห้อง เมื่อแก๊สร้อนเหล่านี้ติดไฟ อาจเห็นเปลวเพลิงเคลื่อนหรือม้วนตัวไปตามแนวเพดาน

ในระยะนี้ วัตถุหรือเฟอร์นิเจอร์บริเวณพื้นอาจยังไม่ได้ติดไฟทั้งหมด แต่ถือเป็นสัญญาณว่าความร้อนภายในกำลังเพิ่มสูงขึ้น และสภาพแวดล้อมอาจพัฒนาไปสู่การลุกไหม้ที่รุนแรงกว่าเดิม

2. Flameover หรือการลุกไหม้ของแก๊สบริเวณส่วนบน

คำว่า Flameover ใช้อธิบายการที่แก๊สหรือไอเชื้อเพลิงซึ่งสะสมอยู่ในชั้นอากาศด้านบนเกิดการติดไฟ โดยอาจเห็นเปลวเพลิงเคลื่อนกระจายไปตามเพดานหรือบริเวณส่วนบนของห้อง

ในตำราและการใช้งานบางแห่ง คำว่า Flameover และ Rollover อาจถูกใช้ในความหมายใกล้เคียงกัน ไม่จำเป็นต้องเป็นลำดับเหตุการณ์ที่แยกออกจากกันอย่างชัดเจน แต่ทั้งสองคำต่างสะท้อนว่าแก๊สร้อนบริเวณด้านบนเริ่มเกิดการลุกไหม้

3. Flashover หรือไฟลุกท่วมฉับพลัน

Flashover คือการเปลี่ยนผ่านอย่างรวดเร็วจากไฟที่กำลังพัฒนาไปสู่ภาวะที่วัตถุซึ่งติดไฟได้ภายในพื้นที่เกิดการลุกไหม้เกือบพร้อมกัน

เมื่อความร้อนสะสมอยู่ในระดับสูง รังสีความร้อนจากชั้นควันและเปลวไฟด้านบนจะถ่ายเทลงมายังเฟอร์นิเจอร์ พื้น และวัสดุต่าง ๆ ทำให้เกิดแก๊สและไอเชื้อเพลิงมากขึ้น ก่อนที่พื้นที่ส่วนใหญ่ในห้องจะลุกไหม้อย่างรวดเร็ว

อุณหภูมิใกล้เพดานในช่วงที่เกิด Flashover อาจอยู่ในระดับประมาณ 500–600 องศาเซลเซียส ขึ้นอยู่กับสภาพของห้อง เชื้อเพลิง และการระบายอากาศ

เมื่อเกิด Flashover สภาพภายในห้องจะรุนแรงมาก และโอกาสหลบหนีของผู้ที่ยังอยู่ในพื้นที่อาจลดลงอย่างมาก

4. Backdraft หรือการลุกไหม้รุนแรงหลังอากาศไหลเข้า

Backdraft มักเกี่ยวข้องกับไฟในพื้นที่ปิดที่มีออกซิเจนลดลง แต่ยังมีความร้อนและแก๊สที่สามารถเผาไหม้ได้สะสมอยู่ภายใน

เมื่อมีการเปิดประตู หน้าต่าง หรือเกิดช่องให้อากาศจากภายนอกไหลเข้า ออกซิเจนอาจผสมกับแก๊สร้อนในสัดส่วนที่สามารถติดไฟได้ หากมีแหล่งจุดติดอยู่ การเผาไหม้อาจเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและรุนแรง ทำให้ควัน เปลวไฟ และแรงดันพุ่งออกมาตามช่องเปิด

Backdraft จึงแตกต่างจาก Flashover ตรงที่ Backdraft มีความสัมพันธ์อย่างสำคัญกับการไหลเข้าของอากาศในพื้นที่ที่เดิมมีออกซิเจนไม่เพียงพอ ขณะที่ Flashover เกี่ยวข้องกับความร้อนที่เพิ่มขึ้นจนวัสดุจำนวนมากในพื้นที่ลุกไหม้อย่างรวดเร็ว

สัญญาณที่อาจบ่งชี้ว่าสภาพภายในอาคารมีความเสี่ยง

การประเมินว่าอาคารกำลังเสี่ยงเกิด Backdraft หรือไม่เป็นงานที่ต้องอาศัยความรู้ การฝึกอบรม และการประเมินหลายปัจจัย ไม่ควรวินิจฉัยจากสัญญาณเพียงข้อเดียว

อย่างไรก็ตาม ลักษณะที่เจ้าหน้าที่มักให้ความสำคัญ ได้แก่

• อาคารหรือห้องปิดสนิท มีช่องระบายอากาศน้อย

• มีควันหนาแน่นดันหรือพ่นออกมาตามรอยต่อของประตูและหน้าต่าง

• กระจกมีคราบเขม่าดำหรือมีควันเกาะหนา

• มีควันออกจากอาคารมาก แต่แทบไม่เห็นเปลวไฟ

• ควันบริเวณช่องเปิดมีลักษณะเคลื่อนไหวหรือพ่นออกมาเป็นจังหวะ

• ประตู หน้าต่าง หรือพื้นผิวบริเวณรอบห้องมีความร้อนผิดปกติ

สัญญาณเหล่านี้อาจบ่งบอกว่าภายในมีความร้อนและแก๊สจากการเผาไหม้สะสมอยู่ แต่ไม่ควรเข้าไปตรวจสอบหรือทดลองเปิดประตูด้วยตนเอง

หากพบประตูร้อนหรือมีควัน ควรทำอย่างไร

เมื่ออยู่ในอาคารที่เกิดเพลิงไหม้ สิ่งสำคัญคือการออกจากพื้นที่โดยเร็วและไม่ย้อนกลับเข้าไปเก็บทรัพย์สิน

หากพบว่ามีควันลอดออกจากขอบประตู หรือบริเวณประตูมีความร้อนสูง ไม่ควรเปิดประตูทันที เพราะการเปิดช่องทางอากาศอาจทำให้ไฟและควันเปลี่ยนทิศทาง หรือทำให้การลุกไหม้รุนแรงขึ้นได้

ไม่ควรใช้มือเปล่าสัมผัสลูกบิด ประตู หรือผนังที่สงสัยว่าร้อน เพราะอาจทำให้เกิดแผลไหม้ และไม่ควรเปิดประตูเพียงเพื่อทดลองดูสถานการณ์ภายใน

หากมีเส้นทางออกที่ปลอดภัย ควรรีบอพยพ ใช้บันไดแทนลิฟต์ และปิดประตูตามหลังเมื่อทำได้โดยไม่เพิ่มความเสี่ยง เพื่อช่วยชะลอการแพร่กระจายของควันและไฟ

หากต้องเคลื่อนผ่านบริเวณที่มีควัน ควรก้มตัวหรือเคลื่อนที่ในระดับต่ำ เนื่องจากอากาศบริเวณใกล้พื้นอาจมีอุณหภูมิต่ำกว่า แต่ไม่ควรเข้าใจว่าการหมอบต่ำจะป้องกันควันพิษได้ทั้งหมด

เมื่อออกจากอาคารแล้ว ควรอยู่ห่างจากตัวอาคาร ไม่ยืนขวางทางรถดับเพลิง และโทรแจ้งเหตุผ่านสายด่วน 199 พร้อมบอกสถานที่และข้อมูลที่จำเป็นให้ชัดเจน

สิ่งที่ควรจำ

Backdraft ไม่ได้เกิดขึ้นกับเหตุไฟไหม้ทุกครั้ง และไม่สามารถยืนยันได้จากภาพเปลวไฟหรือคลิปเหตุการณ์เพียงอย่างเดียว แต่เป็นตัวอย่างสำคัญที่แสดงให้เห็นว่า ไฟภายในอาคารมีพฤติกรรมซับซ้อนและสามารถเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วเมื่อมีอากาศไหลเข้าสู่พื้นที่

สิ่งสำคัญสำหรับประชาชนไม่ใช่การพยายามวิเคราะห์หรือเข้าไปตรวจสอบว่าไฟกำลังอยู่ในระยะใด แต่คือการสังเกตสัญญาณอันตราย อพยพออกจากพื้นที่โดยเร็ว หลีกเลี่ยงการเปิดประตูที่มีควันหรือความร้อนผิดปกติ และปล่อยให้เจ้าหน้าที่ซึ่งมีอุปกรณ์และการฝึกอบรมเข้าควบคุมสถานการณ์

การรู้เท่าทันพฤติกรรมของไฟจึงไม่เพียงช่วยให้เข้าใจเหตุการณ์เพลิงไหม้มากขึ้น แต่ยังช่วยให้ตัดสินใจได้อย่างระมัดระวังในช่วงเวลาที่ทุกวินาทีมีความสำคัญ