อุโมงค์รถไฟฟ้าใน กทม. กับความปลอดภัยอาคารสูง: ต้องกังวลหรือไม่?

อุโมงค์รถไฟฟ้าใน กทม. กับความปลอดภัยอาคารสูง: ต้องกังวลหรือไม่?

“กทม. ถูกเจาะจนพรุน” คำนี้ไม่ได้เกินจริง เพราะปี 2569 กรุงเทพฯ มีอุโมงค์รถไฟฟ้าใต้ดินวิ่งรวมกันยาวกว่า 80 กม. แถมยังมีอีก 3 สายที่กำลังขุดเพิ่ม คำถามคือ ตึกสูง 30-70 ชั้นที่เราอยู่ เราทำงาน ยังปลอดภัยอยู่มั้ย? 

1. ใต้ กทม. มีอุโมงค์อะไรอยู่บ้าง? อัปเดต 2569

ปัจจุบันอุโมงค์รถไฟฟ้าใต้ดินที่ใช้งานแล้วประกอบด้วย 

MRT สายสีน้ำเงินช่วงหัวลำโพง-ท่าพระ ลึกจากผิวดินประมาณ 20-30 เมตร

MRT สายสีม่วงช่วงรัฐสภา-สำเหร่ ลึกประมาณ 25-35 เมตร

MRT สายสีส้มช่วงศูนย์วัฒนธรรมฯ-บางขุนนนท์ ลึกประมาณ 20-30 เมตร 

ส่วนโครงการที่กำลังก่อสร้างคือ MRT สายสีม่วงใต้ช่วงเตาปูน-ครุในที่ต้องลอดใต้แม่น้ำเจ้าพระยา ลึก 30-40 เมตร คืบหน้าแล้ว 72% คาดเสร็จปี 2572 และรถไฟสายสีแดงช่วงหัวลำโพง-วงเวียนใหญ่ยังอยู่ระหว่างศึกษา 

โซนที่เรียกว่า “พรุน” ที่สุดคือเจริญกรุง-เยาวราช-สนามไชย เพราะมีทั้งสายสีน้ำเงินที่ใช้งานแล้วและสายสีม่วงใต้ที่กำลังขุด ซ้อนกัน 2 ชั้น

2. ขุดอุโมงค์จะทำให้ตึกจะทรุดหรือไม่? ตามหลักวิศวกรรม

2.1 หัวเจาะ TBM สมัยใหม่ ไม่ใช่ระเบิดโพรง หัวเจาะ TBM ยุคนี้ใช้ระบบ Earth Pressure Balance ที่ดันดินไว้ตลอดไม่ให้ดินรอบข้างไหลเข้าอุโมงค์ และพอขุดเสร็จ 1 วงก็จะ Grouting อัดปูนอุดช่องว่างรอบท่อทันที ดินจึงไม่ทรุดทีหลัง ตัวท่ออุโมงค์เองหนา 30 ซม. ทำให้น้ำหนักต่อตารางเมตรใกล้เคียงดินเดิมที่เอาออกไป แรงกดลงชั้นดินจึงไม่เปลี่ยนมาก

2.2 กฎเหล็กก่อนขุด ทุกโครงการต้องผ่าน EIA และมาตรฐาน วสท. ที่กำหนดว่าอุโมงค์ต้องห่างเสาเข็มตึกเดิมไม่น้อยกว่า 1.5-2 เท่าของเส้นผ่านศูนย์กลางอุโมงค์ ค่าทรุดตัวอาคารข้างเคียงต้องไม่เกิน 25 มม. ถ้าเกินต้องสั่งหยุดขุดทันที และต้องติดตั้ง Tiltmeter, Piezometer ที่ตึกทุกหลังในรัศมี 50 ม. เพื่อวัดเรียลไทม์ตลอดการก่อสร้าง

3. ตึกสูง กทม. เสี่ยงแค่ไหน? แบ่งเป็น 3 กลุ่ม

กลุ่ม 1: ตึกสูงสร้างหลังปี 2540 - เสี่ยงต่ำมาก เช่น State Tower, River City, Magnolias, Four Seasons Private Residences กลุ่มนี้ปลอดภัยเพราะกฎหมายบังคับเสาเข็มเจาะลึก 40-60 ม. ถึงชั้นทรายแน่น ซึ่งลึกกว่าอุโมงค์ที่อยู่ 15-30 ม. ไปอีก 10-30 ม. อีกทั้งอาคารต้องออกแบบรับแผ่นดินไหว Zone 2B อยู่แล้ว ขณะที่แรงสั่นจาก TBM แค่ 0.3-1 mm/s ต่ำกว่าเกณฑ์ที่อาคารรับได้ 5 mm/s มาก และมี EIA บังคับให้ รฟม. รับผิดชอบถ้าเกิดความเสียหาย

กลุ่ม 2: อาคารเก่า ก่อนปี 2522 - ต้องเฝ้าระวัง ย่านเจริญกรุง, เยาวราช, ทรงวาด มีตึกแถว 5-7 ชั้นเยอะ กลุ่มนี้ต้องระวังเพราะเสาเข็มสั้นแค่ 12-18 ม. หรือเป็นฐานแผ่ อาจอยู่ระดับเดียวกับอุโมงค์ที่ลึก 20-30 ม. เคยมีเคสจริงปี 2558 ตอนสร้างสายสีน้ำเงินช่วงสามยอด ตึกแถวเสาเข็มไม้ทรุดไป 5 ซม. และดินกรุงเทพเป็นดินเหนียวอ่อน ถ้าคุมน้ำใต้ดินไม่ดี ดินหดตัว ตึกอาจทรุดแบบเอียงได้

กลุ่ม 3: ตึกติด “หลุมสถานี” เสี่ยงเฉพาะตอนก่อสร้าง เช่น สถานีวัดมังกร, สามยอด, สนามไชย ตรงสถานีต้องขุด Open Cut กว้าง 20 ม. ลึก 30 ม. ทำให้แรงดันดินเปลี่ยนเยอะกว่าอุโมงค์ลอดผ่าน ปี 2569 (วันที่ 9-10 กรกฎาคม) เคยมีเหตุดินทรุดจากงานสีม่วงใต้ช่วงวงเวียนใหญ่ ต้องอพยพผู้อาศัยในอาคารภายในรัศมี 30 ม. แต่หลังสร้างเสร็จและกลบดินแล้วพื้นที่ก็จะนิ่ง

4. เคสศึกษา: เจริญกรุง ทำไมถึงถูกพูดถึงบ่อย แนวอุโมงค์ที่วิ่งผ่านเจริญกรุงมี 2 สายหลัก คือ MRT สายสีน้ำเงินที่เริ่มจากหัวลำโพงแล้วลอดถนนเจริญกรุง ผ่านวัดมังกรกมลาวาสไปวังบูรพา ลึก 20-30 ม. และ MRT สายสีม่วงใต้ที่ลอดใต้แม่น้ำเจ้าพระยาแถวปากคลองตลาด-เจริญกรุง ลึก 30-40 ม. ใช้หัวเจาะพิเศษเพราะดินอ่อนและมีแรงดันน้ำสูง ย่านนี้มีอาคารผสมกันทั้งตึกสูงใหม่ที่เสาเข็มลึก 60 ม. และตึกแถวเก่าที่เสาเข็มลึกแค่ 15 ม. ความเสี่ยงจึงต่างกันแม้อยู่ในซอยเดียวกัน ส่วนค่าการสั่นสะเทือนจริงที่วัดได้ในคอนโดริมน้ำชั้น 30 ตอน TBM ผ่านอยู่ที่ 0.2 mm/s ซึ่งน้อยกว่าตอนรถบรรทุกวิ่งผ่านหน้าตึกที่ 0.5 mm/s คนอาจรู้สึกได้ แต่โครงสร้างรับได้มากกว่า 300 เท่า

5. เช็กลิสต์ 5 ข้อ ดูเองว่าอาคารของเราปลอดภัยหรือไม่?

5.1.ปีที่สร้าง: ถ้าสร้างหลังปี 2543 ถือว่าผ่านมาตรฐานเสาเข็มลึกและคิดแรงแผ่นดินไหวแล้ว

5.2.ระยะห่างอุโมงค์: เปิด “M-Map 2” ดูแนว ถ้าห่างมากกว่า 50 ม. แทบไม่มีผลต่อโครงสร้าง

5.3.มีรายงานจากนิติบุคคลของโครงการหรือไม่?: โครงการดีๆ จะจ้าง Third Party วัดค่าทรุดทุกสัปดาห์ สามารถขอดูได้

5.4.รอยร้าวต้องสงสัย ถ้าเจอร้าวเฉียง 45 องศา พื้นเอียง ประตูวงกบปิดยากขึ้นกะทันหัน ควรเรียกวิศวกร

5.5.ประกันภัยอาคาร อาคารที่ติดแนวรถไฟฟ้าส่วนใหญ่ได้เงินกองกลางจาก รฟม. ไว้ซ่อมอยู่แล้ว

สรุป: พื้นที่ใต้ดินกทม.พรุนแล้วจริง ๆ แต่ไม่พัง ถ้าทำถูกกฎ ประเด็นที่คนกลัวว่าอุโมงค์ทำให้ดินหาย ความจริงคือไม่ได้หาย แต่ถูกแทนที่ด้วยท่อคอนกรีตที่น้ำหนักใกล้เคียงดินเดิม ส่วนตึกสูงใหม่ไม่ต้องกังวลเพราะเสาเข็มลึกกว่าอุโมงค์ 10-30 ม. และ EIA คุมการทรุดไว้ไม่เกิน 25 มม. โอกาสพังจึงเกือบ 0% 

จุดที่น่ากังวลจริง ๆ คือตึกเก่าที่สร้างก่อนปี 2522 และอยู่ห่างอุโมงค์น้อยกว่า 10 ม. หรืออยู่ติดหลุมสถานีช่วงกำลังขุด สำหรับความรู้สึกสั่นของคนที่อยู่ชั้นสูง อาจรู้สึกเหมือนรถไฟวิ่งผ่านเบาๆ แต่ค่าจริงต่ำกว่าเกณฑ์อันตรายถึง 10 เท่า

สำหรับคนอยู่เจริญกรุง ถ้าอยู่อาคารใหม่ริมน้ำ สบายใจได้ 99% แต่ถ้าอยู่ตึกแถวเก่าติดถนน ช่วงปี 2569-2571 ที่สายสีม่วงใต้ขุดลอดแม่น้ำ ควรให้วิศวกรติด Crack Gauge เฝ้าระวังหน่อย พอขุดเสร็จก็ปลอดภัยเหมือนเดิม

สุดท้าย อุโมงค์รถไฟฟ้าคือโครงสร้างพื้นฐานที่เมืองใหญ่ทั่วโลกใช้กัน ลอนดอน ปารีส โตเกียว เจาะพรุนยิ่งกว่า กทม. แต่ตึกก็ยังอยู่ได้มากกว่า 100 ปี หัวใจคือ “ขุดตามมาตรฐานและตรวจวัดตลอดเวลา” ซึ่งบ้านเราบังคับใช้แล้วตาม EIA

@aesuchatvee

“น้ำรั่วอุโมงค์รถไฟฟ้าใต้ดินสายสีม่วงใต้” สาเหตุเกิดจากอะไร และจะแก้ไขอย่างไรได้บ้าง ผมจะมาอธิบายให้ทุกท่านเข้าใจง่ายๆ ในคลิปนี้ ครับ #รถไฟฟ้าสายสีม่วง #วงเวียนใหญ่ #ถนนทรุด #กรุงเทพ

♬ เสียงต้นฉบับ - เอ้ สุชัชวีร์ •ไทยก้าวใหม่ - เอ้ สุชัชวีร์ •ไทยก้าวใหม่