ปานแดง–ปานดำ ดูคล้ายแต่เกิดต่างกัน แบบไหนควรพบแพทย์?

ปานแดงกับปานดำต่างกันอย่างไร? สาเหตุ ลักษณะ และอาการที่ควรสังเกต

ปานแดงและปานดำเป็นรอยบนผิวหนังที่อาจพบได้ตั้งแต่แรกเกิด หรือบางชนิดค่อย ๆ ปรากฏขึ้นภายหลัง หลายคนกังวลว่ารอยเหล่านี้จะเป็นอันตรายหรือไม่ แต่โดยทั่วไปปานส่วนใหญ่มักไม่ใช่ความผิดปกติร้ายแรง เพียงแต่มีสาเหตุ ลักษณะ และแนวทางติดตามที่แตกต่างกัน

การทำความเข้าใจความแตกต่างเบื้องต้น จะช่วยให้สังเกตรอยบนผิวหนังได้อย่างเหมาะสม และรู้ว่าเมื่อใดควรปรึกษาแพทย์ค่ะ

ปานแดง เกี่ยวข้องกับหลอดเลือดใต้ผิวหนัง

ปานแดงเกิดจากความผิดปกติของหลอดเลือดบริเวณผิวหนัง ทำให้เห็นเป็นรอยสีชมพู สีแดง หรือสีแดงอมม่วง โดยลักษณะอาจแตกต่างกันไปตามชนิดของปาน

ปานแดงบางชนิดสามารถจางลงได้เองเมื่อเด็กโตขึ้น เช่น ปานแซลมอน ซึ่งมักพบบริเวณหน้าผาก เปลือกตา หรือท้ายทอย

แต่ปานบางชนิด เช่น ปานไวน์พอร์ต (Port-wine stain) มักไม่หายไปเอง และอาจมีสีเข้มขึ้นหรือผิวบริเวณนั้นหนาตัวขึ้นเมื่ออายุมากขึ้นได้

หากปานแดงมีขนาดใหญ่ อยู่บริเวณใบหน้า โดยเฉพาะใกล้ดวงตา หรือมีการเปลี่ยนแปลงผิดปกติ ควรพบแพทย์เพื่อประเมินเพิ่มเติม เพราะปานบางตำแหน่งอาจต้องได้รับการติดตามอย่างเหมาะสม แม้ภาวะที่เกี่ยวข้องจะพบไม่บ่อยก็ตาม

ปานดำ เกิดจากเม็ดสีในผิวหนัง

ส่วนปานดำเกิดจากการสะสมของเม็ดสีเมลานิน หรือมีเซลล์สร้างเม็ดสีในบริเวณนั้นมากกว่าปกติ สีของปานอาจมีตั้งแต่น้ำตาลอ่อนไปจนถึงน้ำตาลเข้มหรือดำ และอาจเป็นปื้นราบหรือยกนูนเล็กน้อย

บางคนมีปานดำมาตั้งแต่กำเนิด ขณะที่บางคนอาจสังเกตเห็นรอยสีเข้มหรือไฝเพิ่มขึ้นเมื่ออายุมากขึ้น

ปานดำส่วนใหญ่มักไม่เป็นอันตราย แต่ไม่ควรดูจาก “สีเข้ม” เพียงอย่างเดียว เพราะรอยบนผิวหนังแต่ละชนิดอาจมีลักษณะคล้ายกันได้ สิ่งสำคัญคือการสังเกตว่าเกิดความเปลี่ยนแปลงจากเดิมหรือไม่

สัญญาณแบบไหนที่ควรพบแพทย์?

ควรปรึกษาแพทย์หรือแพทย์ผิวหนัง หากพบว่าปาน ไฝ หรือรอยสีเข้มมีลักษณะดังต่อไปนี้

• โตหรือเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว

• รูปร่างไม่สมมาตร หรือมีขอบไม่เรียบ

• สีเปลี่ยนไปหรือมีหลายสีปะปนกัน

• มีอาการคัน เจ็บ หรือระคายเคืองผิดปกติ

• มีเลือดออก เป็นแผล หรือแผลไม่หาย

• มีลักษณะแตกต่างจากปานหรือไฝบริเวณอื่นอย่างชัดเจน

การเปลี่ยนแปลงของขนาด รูปร่าง สี รวมถึงอาการคันหรือเลือดออก เป็นลักษณะที่ควรได้รับการตรวจเพิ่มเติม แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกรอยที่มีอาการดังกล่าวจะเป็นมะเร็งผิวหนังเสมอไป

หากสังเกตได้ยาก อาจถ่ายภาพเก็บไว้ภายใต้แสงและมุมใกล้เคียงกัน เพื่อใช้เปรียบเทียบความเปลี่ยนแปลงในระยะต่อมา แต่ภาพถ่ายไม่สามารถใช้แทนการตรวจวินิจฉัยจากแพทย์ได้

ปานสามารถรักษาได้หรือไม่?

ปัจจุบันปานบางชนิดสามารถรักษาหรือทำให้สีจางลงได้ด้วยการทำเลเซอร์ การผ่าตัด หรือวิธีอื่นตามความเหมาะสม โดยแพทย์จะพิจารณาจากชนิด ขนาด ตำแหน่ง การเปลี่ยนแปลง และผลกระทบต่อผู้ป่วย

ปานบางชนิดอาจไม่จำเป็นต้องรักษา หากไม่มีอาการหรือความผิดปกติ ขณะที่ปานแดงบางประเภทสามารถใช้เลเซอร์เพื่อลดความเข้มของสีได้

ไม่ควรซื้อยา ใช้กรด หรือใช้สารเคมีแต้มปานด้วยตัวเอง เพราะอาจทำให้ผิวหนังระคายเคือง เกิดแผล แผลเป็น หรือติดเชื้อได้

หากไม่แน่ใจว่ารอยที่เห็นเป็นปาน ไฝ หรือความผิดปกติของผิวหนังชนิดใด การเข้ารับการตรวจจากแพทย์ผิวหนังจะเป็นวิธีที่ปลอดภัยและช่วยให้ได้รับคำแนะนำที่เหมาะสมที่สุดค่ะ

สิ่งที่ควรจำคือ ปานแดงมักเกี่ยวข้องกับหลอดเลือด ส่วนปานดำเกี่ยวข้องกับเม็ดสีของผิวหนัง ปานส่วนใหญ่มักไม่เป็นอันตราย แต่หากมีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว สีหรือรูปร่างผิดไปจากเดิม มีเลือดออก หรือเป็นแผล ควรพบแพทย์เพื่อประเมินอย่างเหมาะสม