ไขความลับในน้ำหนึ่งหยด ทำไมของเล็กถึงมีจำนวนมหาศาลจนชวนตะลึง

เคยนั่งมองก๊อกน้ำที่ปิดไม่สนิทแล้วมีน้ำหยดติ๋งๆ ลงมาไหม เวลาเห็นแล้วบางคนก็รำคาญเสียง บางคนก็เสียดายค่าน้ำ แต่เชื่อเถอะว่าน้อยคนที่จะมานั่งคิดว่าไอ้น้ำหยดเล็กจิ๋วแค่นี้มันมีอะไรซ่อนอยู่ข้างในบ้าง เรามักจะมองว่ามันก็แค่น้ำหยดเดียว เช็ดปื๊ดเดียวก็แห้ง ไม่เห็นจะมีอะไรสลักสำคัญ แต่พอเอาแว่นขยายทางวิทยาศาสตร์ไปส่องดู หรือลองไปถามพวกนักเคมีนักชีววิทยา ความจริงที่ซ่อนอยู่ในหยดน้ำใสๆ หยดนั้นอาจจะทำให้หลายคนขนลุกซู่แบบไม่รู้ตัว

เริ่มต้นกันที่เรื่องของจำนวนโมเลกุลก่อน เวลาเรียนวิทยาศาสตร์ตอนเด็กเราท่องกันจนขึ้นใจว่าน้ำคือเอชทูโอ ซึ่งประกอบด้วยไฮโดรเจนสองอะตอมและออกซิเจนหนึ่งอะตอม ฟังดูเหมือนจะน้อยและง่ายดาย แต่พอรวมกันเป็นน้ำหนึ่งหยด ปริมาตรประมาณศูนย์จุดศูนย์ห้ามิลลิลิตร รู้ไหมว่ามันมีโมเลกุลของน้ำอยู่เท่าไหร่ ตัวเลขกลมๆ ที่นักวิทยาศาสตร์เขาคำนวณมาคือประมาณหนึ่งจุดห้าคูณสิบยกกำลังยี่สิบเอ็ดโมเลกุล หรือถ้าจะเขียนเป็นตัวเลขให้เห็นภาพชัดๆ ก็คือมีศูนย์ต่อท้ายอยู่ยี่สิบเอ็ดตัว เป็นจำนวนที่เยอะระดับที่ว่าถ้าให้คนทุกคนบนโลกมาช่วยกันนับโมเลกุลในน้ำหยดเดียว นับกันตั้งแต่เกิดจนตายก็ยังนับไม่หมด ตลกดีที่มนุษย์เรามักจะปวดหัวกับการนับเงินเดือนที่เข้ามาแล้วก็ออกไปแบบรวดเร็ว แต่กลับมีตัวเลขมหาศาลขนาดนี้ซ่อนอยู่ในของที่เรามองข้ามทุกวัน

ความย้อนแย้งมันอยู่ตรงนี้แหละ ยิ่งของมันเล็กเท่าไหร่ จำนวนของมันเวลามาอยู่รวมกันก็ยิ่งมหาศาลจนน่าตกใจ อะตอมและโมเลกุลคือหน่วยที่เล็กจิ๋วมากๆ เล็กจนเราแทบจะจินตนาการไม่ออก พอพวกมันมารวมตัวกันเป็นสิ่งที่เรามองเห็นได้ด้วยตาเปล่าอย่างน้ำหนึ่งหยด มันเลยต้องใช้ปริมาณมหาศาลมากๆ เพื่อเติมเต็มพื้นที่เล็กๆ นั้นให้เต็ม เปรียบเทียบขำๆ ก็เหมือนเวลาเราพยายามจะยัดเสื้อผ้าลงกระเป๋าเดินทางใบจิ๋วตอนไปเที่ยว ยิ่งชิ้นเล็กเราก็ยิ่งยัดลงไปได้เยอะจนกระเป๋าแทบปริ ปริมาณโมเลกุลในน้ำหนึ่งหยดก็ทำงานคล้ายกัน เพียงแต่สเกลของมันเว่อร์วังกว่ามาก

แล้วถ้าข้ามเรื่องเคมีมาดูเรื่องชีววิทยากันบ้าง น้ำหนึ่งหยดไม่ได้มีแค่น้ำเปล่าๆ โดยเฉพาะถ้ามันไม่ใช่น้ำกรองบริสุทธิ์จากเครื่องกรองราคาแพง สมมติว่าเป็นน้ำจากแหล่งน้ำธรรมชาติ น้ำในบึง น้ำฝน หรือแม้แต่น้ำขังบนพื้นถนน น้ำเพียงหนึ่งหยดนั้นคือมหานครขนาดย่อมของสิ่งมีชีวิตขนาดจิ๋ว พวกจุลินทรีย์ แบคทีเรีย โปรโตซัว อย่างพารามีเซียมหรืออะมีบา ต่างก็ใช้ชีวิตแหวกว่ายทำกิจกรรมสารพัดอย่างในน้ำหยดนั้น มีการสืบพันธุ์ ล่าเหยื่อ กินอาหาร หรือแม้แต่ขับถ่ายรวมอยู่ในนั้นเสร็จสรรพ เราอาจจะคิดว่าตัวเองรักความสะอาด ล้างมือด้วยเจลแอลกอฮอล์จนมือเปื่อย แต่แค่เราเอามือไปแตะน้ำตามธรรมชาติหยดเดียว เราก็อาจจะกลายเป็นเจ้าภาพต้อนรับแขกไม่ได้รับเชิญนับล้านตัวที่พร้อมจะมาเกาะอยู่บนผิวหนังเรา

หลายคนกลัวผีสางนางไม้ที่มองไม่เห็น กลัวนั่นกลัวนี่สารพัด แต่เรากลับมองข้ามสิ่งมีชีวิตเล็กๆ นับล้านที่อาศัยอยู่ในน้ำหยดเดียวที่เราเดินเหยียบหรือกระเด็นโดนหน้าเวลาฝนตก นี่แหละความตลกร้ายของธรรมชาติ สิ่งที่มองไม่เห็นไม่ได้แปลว่าไม่มีอยู่จริง และบางทีสิ่งที่มองไม่เห็นนี่แหละที่มีจำนวนเยอะเสียจนถ้ารวมร่างกันได้คงครองโลกไปแล้ว เราใช้ชีวิตประจำวันโดยลืมไปเลยว่ารอบตัวเรามีประชากรแฝงอยู่เยอะขนาดไหน ไม่ใช่แค่ในน้ำ แต่ในอากาศ ในดิน บนคีย์บอร์ดที่กำลังพิมพ์ หรือแม้แต่บนหน้าจอสมาร์ทโฟนที่เราไถกันอยู่ทุกวัน

การรับรู้เรื่องพวกนี้มันทำให้เราเห็นมุมมองแปลกๆ ของมนุษย์ เรามักจะให้ความสำคัญกับสิ่งที่ใหญ่โตและมองเห็นได้ชัดเจน เราตื่นเต้นกับตึกระฟ้าที่สูงที่สุดในโลก เราตะลึงกับขนาดของภูเขาไฟหรือปลาวาฬสีน้ำเงิน แต่เรากลับเฉยเมยกับความยิ่งใหญ่ในระดับจุลภาค ทั้งที่จริงๆ แล้วสิ่งเล็กๆ พวกนี้แหละคือรากฐานที่สร้างทุกสิ่งทุกอย่างบนโลกขึ้นมา ถ้าไม่มีโมเลกุลน้ำจำนวนมหาศาลมารวมตัวกัน เราก็ไม่มีทะเลให้ไปนั่งโง่ๆ ริมหาด ถ้าไม่มีจุลินทรีย์เล็กๆ ระบบนิเวศก็คงพังทลายไปนานแล้ว แต่ด้วยความที่มันเล็กเกินไป เราเลยทำเหมือนพวกมันเป็นแค่ตัวประกอบฉาก ทั้งที่ความจริงแล้วพวกมันคือนักแสดงนำที่มีจำนวนมหาศาลที่สุดในจักรวาล

มันน่าทึ่งที่ตัวเลขทางวิทยาศาสตร์มักจะทำให้เราหน้าหงายได้เสมอ เวลาเราได้ยินคำว่าล้านล้าน หรือแสนล้าน เราอาจจะนึกถึงหนี้สาธารณะหรืองบประมาณประเทศ แต่ในโลกของสิ่งเล็กจิ๋ว ตัวเลขระดับล้านล้านมันเป็นแค่เรื่องเด็กๆ เป็นแค่เศษเสี้ยวของจำนวนประชากรที่แท้จริงของพวกมัน บางทีธรรมชาติก็คงอยากจะแกล้งมนุษย์ ด้วยการสร้างของที่ซับซ้อนและมีจำนวนเยอะที่สุดให้มีขนาดเล็กที่สุด เพื่อท้าทายสติปัญญาว่าเราจะหาทางมองเห็นและเข้าใจพวกมันได้ไหม หรือบางทีธรรมชาติแค่อยากจะเตือนสติว่า อย่ามัวแต่งงกับเรื่องใหญ่ๆ นอกตัว จนลืมไปว่าของเล็กๆ ที่ดูไม่มีอะไร มันก็มีความลับระดับจักรวาลซ่อนอยู่เหมือนกัน ซึ่งพอรู้แบบนี้แล้ว คราวหน้าที่เห็นน้ำหยดติ๋งๆ จากก๊อก เราอาจจะไม่ได้รู้สึกแค่รำคาญ แต่อาจจะรู้สึกเกรงใจมหานครของโมเลกุลและจุลินทรีย์ที่กำลังตกลงมาแตกกระจายอยู่บนอ่างล้างหน้าก็เป็นได้ ใครจะไปรู้ว่าหยดน้ำที่เราเช็ดทิ้งไปแบบไม่ใยดี อาจจะเป็นจักรวาลทั้งใบของสิ่งมีชีวิตเล็กจิ๋วพวกนั้นก็ได้