ผีตาโขน จังหวัดเลย จากพิธีบุญหลวงสู่เทศกาลความเชื่อที่กลายเป็นงานใหญ่ระดับโลก
ถ้าเดินไปงานผีตาโขนแล้วรู้สึกเหมือนหลุดเข้าไปในโลกที่คนใส่หน้ากากสีจัด ๆ วิ่งกันเต็มถนน แล้วแอบสงสัยว่าทำไมต้องทำกันขนาดนี้ จุดเริ่มมันไม่ได้เริ่มจากคำว่าเทศกาลเลยตั้งแต่แรก
มันเริ่มจากพิธีบุญหลวงในพื้นที่อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย เป็นงานบุญที่ผสมทั้งความเชื่อเรื่องพุทธและผีอยู่ในพื้นที่เดียวกันแบบไม่ค่อยแยกขาด คนในชุมชนมองเรื่องโลกวิญญาณไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่เป็นสิ่งที่แทรกอยู่ในชีวิตประจำวัน ตั้งแต่เกิด แก่ เจ็บ ตาย
ในพิธีนั้นมีความเชื่อเรื่องการกลับมาของดวงวิญญาณ คนตายไม่ได้หายไปแบบเงียบ ๆ แต่ยังมีสถานะบางอย่างในโลกของคนเป็น เลยเกิดรูปแบบการแสดงที่เหมือนให้ผีออกมาเดินร่วมงานบุญ ไม่ใช่เพื่อหลอน แต่เหมือนเชิญมาร่วมพิธีมากกว่า
หน้ากากผีตาโขนเลยกลายเป็นของสำคัญแบบหลีกไม่ค่อยพ้น รูปร่างมันออกแนวเพี้ยน ๆ สนุก ๆ บางอันยิ้มกว้างจนดูหลอน บางอันตาโตเกินจริง วัสดุก็ไม่ได้หรูอะไร ส่วนใหญ่เป็นวัสดุท้องถิ่นอย่างกาบมะพร้าว กระดาษ หรือเศษผ้า แล้วเอามาระบายสีสด ๆ แบบไม่ต้องเนี๊ยบมาก เหมือนตั้งใจให้ดูไม่สมบูรณ์แบบอยู่แล้ว
ภาพที่เห็นคนสวมหน้ากากแล้วเต้นกลางถนน ถ้ามองผ่าน ๆ จะคิดว่าเป็นงานรื่นเริงธรรมดา แต่ในระดับความเชื่อเดิม มันมีความหมายคล้ายการเปิดพื้นที่ให้สิ่งที่มองไม่เห็นได้เข้ามาร่วมงานบุญ เหมือนให้โลกคนกับโลกวิญญาณมานั่งโต๊ะเดียวกันแบบไม่ต้องพิธีรีตองมาก
แต่พอเวลาผ่านไป ความสนุกของงานก็เริ่มขยายตัวจากพื้นที่ชุมชนไปสู่เวทีใหญ่ นักท่องเที่ยวเริ่มเข้ามา กล้องเริ่มเยอะขึ้น หน้ากากเริ่มกลายเป็นสัญลักษณ์ถ่ายรูปมากกว่าพิธีกรรม บางคนใส่เพื่อความสวยงาม บางคนใส่เพื่อคอนเทนต์ แล้วคำว่าเทศกาลระดับโลกก็เริ่มถูกพูดถึงบ่อยขึ้น
ตรงนี้แหละที่น่าสนใจแบบเงียบ ๆ เพราะสิ่งที่เคยเป็นพิธีเกี่ยวกับความเชื่อ กลายเป็นพื้นที่ที่ความบันเทิงกับความศรัทธานั่งปะปนกัน คนในพื้นที่บางส่วนยังรักษาความหมายเดิมไว้ แต่ภาพที่คนข้างนอกเห็น อาจเป็นแค่ขบวนสีสันสนุกสนาน
เวลาเดินในงานจะเห็นชัดเลยว่า บางมุมยังมีพิธีจริงจัง มีการทำบุญ ฟังพระ สวดมนต์ แต่ไม่กี่ก้าวถัดไปกลายเป็นขบวนเต้น ถ่ายรูป ขายของที่ระลึก ความจริงสองชุดนี้อยู่ในพื้นที่เดียวกันแบบไม่ต้องเลือกข้าง
หน้ากากผีตาโขนเลยเหมือนสัญลักษณ์ที่เปลี่ยนบทบาทได้ตามคนมอง สำหรับบางคนคือผีที่กลับมาร่วมบุญ สำหรับบางคนคือของเล่นสีสันสำหรับถ่ายรูปลงโซเชียล และสำหรับบางคนคือโอกาสทำรายได้ในช่วงเทศกาลเดียวของปี
มันเลยไม่ได้เป็นแค่เรื่องผีหรือเรื่องบุญอย่างเดียว แต่เป็นเรื่องของการตีความที่เปลี่ยนไปตามยุคสมัย ความเชื่อเดิมยังอยู่ แต่ถูกห่อด้วยความสนุกแบบใหม่ที่ดังไปไกลกว่าหมู่บ้านเดิมหลายเท่า
แล้วพอคนเดินออกจากงาน กลับไปนั่งดูรูปในมือถือ บางคนอาจยังสงสัยอยู่ว่าที่เห็นเมื่อกี้คือพิธีผีจริงจัง หรือเป็นเทศกาลท่องเที่ยวที่แต่งตัวเป็นผีกันแน่ คำตอบมันอาจไม่ชัดตั้งแต่แรก และอาจจะไม่จำเป็นต้องชัดด้วยซ้ำ เพราะมันอยู่ตรงกลางระหว่างสองโลกที่ยังเดินไปพร้อมกันแบบนี้เรื่อย ๆ
เปิดตำนาน 7 ห้างสรรพสินค้าในอดีตที่เคยรุ่งเรือง
คนอายุยืนกินอะไร? หลักง่าย ๆ ที่สำคัญกว่าอาหารวิเศษ
7 วิธีคิดเลขแบบคนเล่นหวยมานานที่มือใหม่ควรรู้ เซียนหวยเก๋าเกมเขาเลือกตัวเลขกันอย่างไร?
การเก็บไข่ไก่ควรแช่เย็นไหม
ส่องตำราเซียน! 6 ลักษณะปลากัดชั้นครู ลุยเก่ง ใจเด็ด ค่าตัวแพงลิ่ว
ทำไมเสาไม้ใต้เวนิสยังไม่ผุ
อย่าเพิ่งทิ้งเปลือกส้มโอ ของเหลือที่นำกลับมาใช้ได้หลายทาง
รถแห่ที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย
10 โรงแรมในตำนานของไทย ที่เคยโด่งดังแต่ปัจจุบันเหลือเพียงความทรงจำ
ทำไมเหาถึงไม่เคยสูญพันธุ์
ชายผู้ใช้คุกกี้เสี่ยงทาย ซื้อลอตเตอรี่ซ้ำหลายปีจนถูกรางวัลใหญ่กว่า 10,000 ล้านบาท!
ประเทศที่คนนิยมกินแมลงจากไทยมากที่สุด อันดับที่หนึ่งของโลก
ส่องตำราเซียน! 6 ลักษณะปลากัดชั้นครู ลุยเก่ง ใจเด็ด ค่าตัวแพงลิ่ว
คุกที่สบายที่สุดในโลก? เปิดชีวิต “Halden Prison” เรือนจำในนอร์เวย์ที่ทำให้คนสงสัยว่า…นี่คุกจริงหรือ?
รถเมล์สายแรกของไทย จากรถม้าสู่ “อ้ายโกร่ง” รถเมล์ขาวนายเลิศ
เปิดตำนาน "สิ่งของโบราณมือสอง" เช็กอย่างไรว่ามีพลังงานลี้ลับหรือเจ้าของเดิมตามมา?
ส่องดวงคนเกิด "วันเสาร์-วันอังคาร" ทำไมมักมีลางสังหรณ์แม่นและฝันเป็นจริงบ่อย?
ไขข้อสงสัย "ฝันว่าน้ำท่วม-ตกจากที่สูง" จิตตกธรรมดาหรือพลังงานวิญญาณกำลังรบกวน?
เช็กลักษณะ "คนมีจิตสัมผัส" ทำไมชอบรู้สึกอึดอัดเวลาไปสถานที่โบราณหรือโบราณสถาน?