"จะไม่มีใครถูกทิ้งไว้ข้างหลัง" คือหลักนิยมของกองทัพอเมริกัน

ทำไมสหรัฐฯ ยังตามหาทหารที่สูญหายไปแล้วนับสิบปี เรื่องราวเบื้องหลัง "พันธสัญญาที่ไม่มีวันหมดอายุ"

ครอบครัวหนึ่งในสหรัฐฯ รอคอยข่าวคราวของคนที่รักมานานถึง 80 ปี จนกระทั่งวันหนึ่งได้รับแจ้งว่าพบร่างแล้ว นี่คือเรื่องราวที่เกิดขึ้นจริงกับครอบครัวของ ร้อยโท แฟรงคลิน แมคคินนีย์ นักบินอเมริกันที่เครื่องบินตกในจังหวัดลำปางเมื่อปี 1944

เบื้องหลังเรื่องแบบนี้ไม่ใช่ความบังเอิญ แต่เป็นภารกิจของรัฐที่ดำเนินมาต่อเนื่องหลายทศวรรษ

ความสำคัญของเรื่องทั้งหมด: "จะไม่มีใครถูกทิ้งไว้ข้างหลัง" คำขวัญ "Leave No One Behind" ไม่ใช่แค่สโลแกนสวยหรู แต่เป็นข้อตกลงที่ฝังอยู่ในหลักนิยมของทุกเหล่าทัพสหรัฐฯ ความหมายคือ หากใครเสี่ยงชีวิตให้ประเทศ ประเทศจะพยายามทุกทางพาเขากลับบ้าน ไม่ว่าจะกินเวลานานแค่ไหน

สิ่งนี้ไม่ใช่แค่เรื่องความกตัญญู แต่ส่งผลจริงต่อขวัญกำลังใจทหารที่ยังปฏิบัติหน้าที่อยู่ในปัจจุบัน เพราะทุกคนรู้ว่าต่อให้เกิดอะไรขึ้น จะไม่มีใครถูกลืม

DPAA: หน่วยงานที่ทำงานเหมือนนักโบราณคดีมากกว่าทหาร หน่วยงานที่รับผิดชอบเรื่องนี้โดยตรง คือ "Defense POW/MIA Accounting Agency (DPAA)"  ก่อตั้งอย่างเป็นทางการในปี 2015 จากการรวมสามหน่วยงานเดิมเข้าด้วยกัน ทีมงานประกอบด้วยนักโบราณคดี นักมานุษยวิทยา และผู้เชี่ยวชาญนิติทันตกรรมกว่า 30 คนประจำห้องแล็บที่ฮาวาย ซึ่งถือเป็นห้องแล็บพิสูจน์อัตลักษณ์จากโครงกระดูกที่ใหญ่ที่สุดในโลก

ตัวเลขที่น่าตกใจ คือ ปัจจุบันยังมีทหารอเมริกันที่ยังไม่พบร่างอีกกว่า 82,000 นาย นับตั้งแต่สงครามโลกครั้งที่ 2 เป็นต้นมา แบ่งเป็นราว 71,806 นายจากสงครามโลกครั้งที่ 2 และ 7,386 นายจากสงครามเกาหลี กับ 1,566 นายจากสงครามเวียดนาม

ในประเทศไทยเอง DPAA มีสำนักงานประจำอยู่ที่สถานทูตสหรัฐฯ กรุงเทพฯ เรียกว่า "Detachment One" ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางปฏิบัติการทั่วเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และเอเชียใต้ แต่ละปีระดมเจ้าหน้าที่ทั้งสหรัฐฯ และเจ้าบ้านราว 300 คน ลงพื้นที่ค้นหาในไทย กัมพูชา อินเดีย และพม่าอย่างน้อย 3 ครั้งต่อปี

ปี 2025 คือ "ปีทองแห่งการพิสูจน์อัตลักษณ์" ที่น่าสนใจคือ DPAA เพิ่งมีปีที่ประสบความสำเร็จสูงสุดปีหนึ่ง ด้วยงบประมาณกว่า 185.5 ล้านดอลลาร์ พวกเขาทำภารกิจค้นหาและขุดค้นรวม 134 ครั้งในปีงบประมาณที่ผ่านมา เพิ่มขึ้นราว 12% จากปีก่อนหน้า ส่วนหนึ่งเป็นผลจากเทคนิคตรวจ DNA ใหม่ที่เรียกว่า SNPs ซึ่งช่วยให้จับคู่ร่างกับญาติที่ยังมีชีวิตอยู่ได้แม่นยำขึ้นมาก แม้จะเป็นญาติห่างๆ ที่ไม่เคยมีตัวอย่าง DNA เก็บไว้มาก่อน

อย่างไรก็ตาม ข่าวไม่ได้ดีทั้งหมด เพราะกฎหมายงบประมาณกลาโหมฉบับล่าสุดถูกตัดงบปฏิบัติการลง 8% ซึ่งจะทำให้ภารกิจค้นหาปีนี้ลดลงไปถึงหนึ่งในสาม

กรณีลำปาง: 80 ปีแห่งการรอคอยการค้นหาร้อยโทแมคคินนีย์ไม่ได้เกิดจาก DPAA ทำงานคนเดียว แต่เป็นความร่วมมือกับนักโบราณคดีและนักศึกษาจากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ รวมถึงทีมจาก UCLA อาสาสมัครทั้งไทยและอเมริกันต้องลุยโคลนในพื้นที่ทุรกันดารนานหลายเดือนกว่าจะเจอเศษกระดูกที่นำไปสู่การพิสูจน์อัตลักษณ์ได้สำเร็จ

กรณีนี้ไม่ใช่ครั้งแรกในลำปาง ย้อนไปปี 2022 DPAA เคยเข้ามาค้นหาเครื่องบินสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่หายไปในพื้นที่ภาคเหนือของไทยถึง 3 ลำ หลังได้ข้อมูลใหม่ตั้งแต่ปี 2018

เพื่อครอบครัวและเพื่อชาติ สำหรับครอบครัวที่รอคอย การได้รู้ชะตากรรมที่แน่ชัด คือการปิดฉากความเจ็บปวดที่ยืดเยื้อมานาน DPAA ถึงกับจัดงาน "Family Member Update" เป็นประจำเพื่ออัปเดตความคืบหน้าคดีให้ญาติผู้สูญหายฟังโดยตรง อย่างเมื่อต้นปี 2026 มีครอบครัวกว่า 400 คนเข้าร่วมงานนี้

ส่วนสำหรับกองทัพและชาติ นี่คือการรักษาคำมั่นสัญญาที่ทำให้ทหารรุ่นปัจจุบันเชื่อมั่นในระบบ ทั้งสองมิตินี้ประกอบกันเป็นเหตุผลที่สหรัฐฯ ยอมทุ่มทรัพยากรมหาศาลเพื่อคนที่จากไปแล้วนานหลายสิบปี