เห็นคนอื่นหาว แล้วก็หาวตาม เหมือนเป็นโรคติดต่อ ทำไมถึงเป็นแบบนั้น?

คุณเคยสังเกตไหมว่า แค่เห็นคนข้าง ๆ หาว หรือแม้แต่ดูคนหาวผ่านหน้าจอโทรศัพท์ เรากลับรู้สึกอยากหาวตามโดยไม่รู้ตัว บางครั้งแค่มีคนพูดคำว่า "หาว" หรืออ่านข้อความเกี่ยวกับการหาว ก็ทำให้หลายคนเริ่มอ้าปากหาวทันที พฤติกรรมนี้เกิดขึ้นบ่อยจนหลายคนแซวว่า "การหาวเป็นโรคติดต่อ" แต่ความจริงแล้ว การหาวไม่ได้ติดต่อกันเหมือนไข้หวัดหรือไข้หวัดใหญ่ หากแต่เป็นปรากฏการณ์ทางสมองที่นักวิทยาศาสตร์เรียกว่า "การหาวติดต่อ" (Contagious Yawning) แม้จะเป็นเรื่องธรรมดา แต่จนถึงปัจจุบัน นักวิทยาศาสตร์ก็ยังศึกษาเรื่องนี้อย่างต่อเนื่อง เพราะมันเกี่ยวข้องกับทั้งสมอง อารมณ์ และความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์

 

การหาวคืออะไร?

การหาวเป็นปฏิกิริยาตามธรรมชาติของร่างกาย โดยเราจะอ้าปากกว้าง สูดลมหายใจเข้าลึก ๆ แล้วค่อย ๆ หายใจออก คนส่วนใหญ่มักหาวเมื่อ

• ง่วงนอน

• เหนื่อยล้า

• เบื่อ

• ตื่นนอนใหม่ ๆ

• อยู่ในห้องที่อากาศอบอ้าว

แม้การหาวจะเป็นพฤติกรรมที่พบได้ในมนุษย์และสัตว์หลายชนิด แต่นักวิทยาศาสตร์ยังไม่สามารถสรุปได้อย่างแน่ชัดว่าหน้าที่หลักของการหาวคืออะไร

 

ทำไมเห็นคนอื่นหาวแล้วเราถึงหาวตาม?

คำอธิบายที่ได้รับการยอมรับมากที่สุดคือ สมองของมนุษย์มีระบบที่ตอบสนองต่อการกระทำของผู้อื่นโดยอัตโนมัติ เมื่อเราเห็นใครบางคนหาว สมองบางส่วนจะจำลองการกระทำนั้นราวกับว่าเรากำลังทำเอง ส่งผลให้เกิดความรู้สึกอยากหาวตาม นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมเพียงแค่เห็นภาพหรือวิดีโอของคนหาว ก็สามารถกระตุ้นให้เราหาวได้เช่นกัน

 

เกี่ยวข้องกับ "เซลล์ประสาทกระจกเงา"

นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่า ปรากฏการณ์นี้อาจเกี่ยวข้องกับ Mirror Neurons หรือ "เซลล์ประสาทกระจกเงา" เซลล์ประสาทกลุ่มนี้จะทำงานทั้งตอนที่เราลงมือทำสิ่งหนึ่ง และตอนที่เราเห็นคนอื่นทำสิ่งเดียวกัน ระบบนี้ช่วยให้มนุษย์สามารถ

• เรียนรู้จากการเลียนแบบ

• เข้าใจอารมณ์ของผู้อื่น

• สร้างความสัมพันธ์ทางสังคม

• พัฒนาความเห็นอกเห็นใจ

แม้ว่าบทบาทของเซลล์ประสาทกระจกเงาต่อการหาวติดต่อยังอยู่ระหว่างการศึกษา แต่ก็เป็นหนึ่งในคำอธิบายที่ได้รับความสนใจมาก

 

คนสนิททำให้เราหาวตามได้มากกว่า

งานวิจัยหลายชิ้นพบว่า เรามีแนวโน้มหาวตามคนที่เรารู้จักหรือมีความผูกพันมากกว่าคนแปลกหน้า ตัวอย่างเช่น

• สมาชิกในครอบครัว

• เพื่อนสนิท

• คนรัก

การตอบสนองนี้ทำให้นักวิทยาศาสตร์ตั้งข้อสังเกตว่า การหาวติดต่ออาจเชื่อมโยงกับความเห็นอกเห็นใจ (Empathy) หรือความสามารถในการรับรู้ความรู้สึกของผู้อื่น อย่างไรก็ตาม ความสัมพันธ์นี้ยังคงเป็นหัวข้อที่ต้องศึกษาต่อ เพราะผลการวิจัยในแต่ละงานอาจแตกต่างกัน

 

ไม่ใช่ทุกคนจะหาวตาม

แม้การหาวติดต่อจะพบได้บ่อย แต่ก็ไม่ได้เกิดขึ้นกับทุกคน มีหลายปัจจัยที่อาจส่งผล เช่น

• อายุ

• ระดับความสนใจ

• ความเหนื่อยล้า

• บุคลิกภาพ

• ความแตกต่างของการทำงานของสมอง

เด็กเล็กอายุต่ำกว่าประมาณ 4–5 ปี มักไม่ค่อยเกิดการหาวติดต่อ ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับพัฒนาการของสมองและทักษะทางสังคมที่ยังไม่สมบูรณ์

 

สัตว์ก็หาวตามกันได้

ไม่ใช่แค่มนุษย์เท่านั้น

นักวิจัยพบพฤติกรรมคล้ายกันในสัตว์บางชนิด เช่น

• ลิงชิมแปนซี

• โบโนโบ

• สุนัข

• หมาป่า

โดยเฉพาะสุนัข มีการศึกษาที่พบว่าบางตัวสามารถหาวตามเจ้าของได้ ซึ่งอาจสะท้อนถึงความผูกพันระหว่างสัตว์กับมนุษย์อย่างไรก็ตาม การหาวติดต่อไม่ได้พบในสัตว์ทุกชนิด และยังเป็นเรื่องที่ต้องศึกษาเพิ่มเติม

 

การหาวไม่ได้หมายความว่าขาดออกซิเจน

ในอดีตมีความเชื่อว่า การหาวเกิดจากร่างกายได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ แต่การทดลองหลายชิ้นพบว่า แม้เพิ่มระดับออกซิเจนในอากาศหรือเพิ่มคาร์บอนไดออกไซด์ ก็ไม่ได้ทำให้คนหาวมากขึ้นหรือน้อยลงอย่างชัดเจน ปัจจุบัน นักวิทยาศาสตร์จึงเชื่อว่า การหาวน่าจะเกี่ยวข้องกับกลไกของสมองมากกว่าการรับออกซิเจนเพียงอย่างเดียว

 

มีทฤษฎีว่าการหาวช่วยระบายความร้อนให้สมอง

อีกแนวคิดหนึ่งเสนอว่า การหาวอาจช่วยควบคุมอุณหภูมิของสมอง เมื่อเราอ้าปากกว้าง สูดอากาศเข้า และมีการเคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อใบหน้า อาจช่วยให้เลือดไหลเวียนดีขึ้นและช่วยลดอุณหภูมิของสมองเล็กน้อย แม้ทฤษฎีนี้จะมีหลักฐานสนับสนุนบางส่วน แต่ก็ยังต้องการการศึกษาต่อเพื่อยืนยันอย่างชัดเจน

 

แค่พูดเรื่องหาวก็ทำให้หาวได้

เรื่องน่าสนใจคือ หลายคนไม่จำเป็นต้องเห็นคนหาว เพียงแค่

• อ่านคำว่า "หาว"

• ฟังคนพูดถึงการหาว

• จินตนาการภาพคนหาว

ก็สามารถกระตุ้นให้รู้สึกอยากหาวได้ สาเหตุคือ สมองสามารถสร้างภาพและจำลองการกระทำจากข้อมูลที่ได้รับ แม้จะไม่ได้เห็นเหตุการณ์จริงตรงหน้า หากตอนนี้คุณเริ่มหาวขึ้นมา ก็ถือว่าเป็นตัวอย่างของปรากฏการณ์นี้เช่นกัน

 

บทสรุป

การเห็นคนอื่นหาวแล้วหาวตามไม่ใช่โรคติดต่อ แต่เป็นปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เรียกว่า "การหาวติดต่อ" ซึ่งเกี่ยวข้องกับการทำงานของสมอง การรับรู้พฤติกรรมของผู้อื่น และอาจเชื่อมโยงกับความสัมพันธ์ทางสังคมและความเห็นอกเห็นใจ

แม้นักวิทยาศาสตร์จะยังไม่สามารถอธิบายทุกแง่มุมของการหาวได้อย่างสมบูรณ์ แต่สิ่งหนึ่งที่ชัดเจนคือ พฤติกรรมเล็ก ๆ นี้สะท้อนให้เห็นถึงความซับซ้อนของสมองมนุษย์ ที่สามารถตอบสนองต่อการกระทำของคนรอบข้างได้โดยอัตโนมัติ

ดังนั้น ครั้งต่อไปที่คุณเห็นใครหาวแล้วตัวเองหาวตาม ก็ไม่ต้องแปลกใจ เพราะคุณไม่ได้ติดโรค แต่กำลังสัมผัสหนึ่งในปรากฏการณ์ทางชีววิทยาและจิตวิทยาที่น่าสนใจที่สุดอย่างหนึ่งของมนุษย์นั่นเอง