เจาะลึกทำไมคนถึงติด? ประโยชน์และโทษของบุหรี่ สิ่งเสพติดใกล้ตัวที่ทำลายชีวิตมากกว่าที่คิด

ในสังคมปัจจุบันเรายังคงเห็นผู้คนมากมายยืนสูบบุหรี่ตามมุมตึก ร้านอาหาร หรือพื้นที่สาธารณะต่างๆ แม้ว่าบนซองบุหรี่จะมีภาพเตือนภัยที่น่ากลัวและมีแคมเปญรณรงค์ถึงพิษภัยของมันอย่างต่อเนื่อง คำถามที่น่าสนใจคือ "ทำไมบางคนถึงยังอยากสูบบุหรี่?" ทั้งๆ ที่รู้ดีว่ามันส่งผลเสียต่อร่างกายอย่างมหาศาล ความจริงแล้วพฤติกรรมการสูบบุหรี่ไม่ได้เกิดจากความชอบเพียงอย่างเดียว แต่สารเคมีในบุหรี่มีกลไกที่เข้าไปควบคุมระบบสมองและสารสื่อประสาทอย่างแนบเนียน จนทำให้ผู้สูบรู้สึกเสพติดทั้งทางร่างกายและทางจิตใจ การสูบบุหรี่จึงกลายเป็นเรื่องยากที่จะเลิกสำหรับใครหลายคน และเครื่องดื่มหรือสิ่งเสพติดชนิดนี้ก็มีแง่มุมที่ส่งผลต่อร่างกายที่ควรทำความเข้าใจอย่างลึกซึ้ง

เหตุผลหลักที่ทำให้บางคนอยากสูบบุหรี่และเริ่มสูบนั้น มักเริ่มมาจากปัจจัยทางสังคมและสิ่งแวดล้อม เช่น ความยากรู้อยากลองในวัยรุ่น การเลียนแบบพฤติกรรมของเพื่อนในกลุ่ม หรือการต้องการเป็นที่ยอมรับในสังคม ทว่าเมื่อได้ลองสูบไปสักระยะ สารเคมีที่ชื่อว่า "นิโคติน" (Nicotine) ในใบยาสูบจะเข้ามาทำหน้าที่ควบคุมสมองทันที โดยนิโคตินจะถูกดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือดอย่างรวดเร็วและตรงเข้าสู่สมองภายในเวลาไม่กี่วินาที สารนี้จะไปกระตุ้นให้สมองหลั่งสารโดปามีน (Dopamine) ซึ่งเป็นสารแห่งความสุข ทำให้ผู้สูบรู้สึกผ่อนคลาย ลดความเครียด บรรเทาความวิตกกังวล และช่วยให้รู้สึกตื่นตัว สมองโล่งชั่วขณะ นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมหลายคนถึงชอบสูบบุหรี่ในเวลาที่เครียดจากการทำงานหรือต้องการสมาธิ นอกจากนี้ในแง่ของประโยชน์ (ที่ค่อนข้างจำกัดมาก) ในอดีตทางแพทย์เคยใช้สารนิโคตินในปริมาณควบคุมเพื่อช่วยควบคุมน้ำหนัก เนื่องจากมันมีฤทธิ์ลดความยากอาหาร และมีการศึกษาบางชิ้นที่ระบุว่านิโคตินอาจช่วยเพิ่มความจำระยะสั้นชั่วคราว แต่นั่นเป็นเพียงกลลวงของสารเคมีที่เกิดขึ้นในระยะเวลาสั้นๆ เท่านั้น

เมื่อเทียบกับผลประโยชน์อันน้อยนิยมที่ได้มา โทษของบุหรี่กลับรุนแรงและน่ากลัวกว่าหลายเท่าตัว บุหรี่หนึ่งมวนไม่ได้มีแค่นิโคติน แต่ยังมีสารพิษและสารก่อมะเร็งมากกว่า 4,000 ชนิด เช่น ทาร์ (Tar) หรือน้ำมันดิน คาร์บอนมอนอกไซด์ และสารหนู การสูบบุหรี่อย่างต่อเนื่องจะทำลายระบบทางเดินหายใจและปอดโดยตรง ส่งผลให้เกิดโรคถุงลมโป่งพอง หลอดลมอักเสบเรื้อรัง และเป็นสาเหตุอันดับหนึ่งของการเกิดโรคมะเร็งปอด นอกจากนี้ สารพิษในบุหรี่ยังทำให้หลอดเลือดหัวใจตีบตัน ความดันโลหิตสูง เสี่ยงต่อการเกิดโรคหัวใจวายและโรคอัมพฤกษ์อัมพาต

ไม่เพียงแต่ทำลายอวัยวะภายในเท่านั้น บุหรี่ยังทำลายบุคลิกภาพภายนอกอย่างเห็นได้ชัด ทำให้ผิวพรรณเหี่ยวย่นแก่ก่อนวัย ฟันดำ มีกลิ่นปากและกลิ่นตัวที่รุนแรง และที่ร้ายแรงที่สุดคือ "ควันบุหรี่มือสอง" และ "มือสาม" ที่ลอยไปทำร้ายคนรอบข้าง ครอบครัว หรือลูกหลานที่สูดดมเข้าไป ให้ได้รับอันตรายไม่ต่างจากคนสูบเอง ดังนั้น การเข้าใจถึงกลไกการเสพติดและโทษภัยของบุหรี่อย่างแท้จริง จะช่วยให้ผู้สูบตระหนักและมองหาหนทางในการเลิกบุหรี่เพื่อคืนสุขภาพที่ดีให้กับตนเองและคนที่รัก