วัดมหาธาตุ

ปี พ.ศ. 1917 สมัยสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 1 หรือขุนหลวงพะงั่ว มีการสร้างวัดสำคัญขึ้นกลางเกาะเมืองอยุธยา

"วัดมหาธาตุ" ไม่ใช่วัดธรรมดา เพราะวัดนี้คือศูนย์กลางของกรุงศรีอยุธยาทั้งด้านศาสนาและการปกครอง เป็นที่ประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุใจกลางพระนคร และเป็นที่ประทับของสมเด็จพระสังฆราชแห่งกรุงศรีอยุธยา วัดนี้รุ่งเรืองมานานกว่า 400 ปี ผ่านการบูรณะหลายครั้ง จนในสมัยสมเด็จพระเจ้าปราสาททองได้รับการสร้างพระปรางค์ประธานสูงถึง 25 วา ใน พ.ศ. 2176

แต่แล้ววันที่ 7 เมษายน พ.ศ. 2310 กรุงศรีอยุธยาแตก พม่าเผาเมืองจนวอดวาย วัดมหาธาตุถูกทำลายหนัก พระพุทธรูปหินทรายหลายสิบองค์ถูกทุบทำลาย เศียรพระถูกฟันขาดจากองค์ กระจายเกลื่อนทั่ววัดที่กลายเป็นซากปรักหักพัง

วัดร้างนับแต่นั้นมากว่า 250 ปี  แต่ธรรมชาติไม่ทิ้งสถานที่แห่งนี้ ต้นโพธิ์ที่ขึ้นอยู่ข้างวิหารค่อยๆ แผ่รากออกมาทีละน้อย เมื่อเวลาผ่านไป รากต้นโพธิ์ที่งอกออกมาได้โอบล้อมเศียรพระพุทธรูปหินทรายองค์หนึ่งไว้อย่างแน่นหนา จนดูเหมือนรากต้นไม้กำลังโอบกอดพระพักตร์ที่สงบนิ่งเอาไว้ เศียรพระพุทธรูปนี้จัดเป็นพระพุทธรูปหินทรายในศิลปะอยุธยาตอนต้น มีอายุอยู่ในพุทธศตวรรษที่ 20 

เมื่อกรมศิลปากรเข้ามาบูรณะวัดในภายหลัง พบว่าเศียรพระองค์นี้ถูกรากต้นโพธิ์ปกคลุมแน่นเกินกว่าจะเคลื่อนย้ายได้โดยไม่เสียหาย จึงตัดสินใจปล่อยให้เป็นไปตามธรรมชาติ การตัดสินใจนั้นกลายเป็นสิ่งที่ทำให้วัดมหาธาตุโด่งดังไปทั่วโลก ในปี พ.ศ. 2554 ระหว่างการประชุมคณะกรรมการมรดกโลก ณ สำนักงานใหญ่ยูเนสโกในกรุงปารีส ได้มีการคัดเลือกภาพจากแหล่งมรดกโลกทั้งหมด 936 แห่งทั่วโลก เพื่อนำมาติดไว้บริเวณรั้วของสำนักงานใหญ่ และหนึ่งในภาพที่ถูกเลือกคือภาพเศียรพระพุทธรูปในรากต้นโพธิ์แห่งวัดมหาธาตุ 

กว่า 250 ปีหลังวันที่กรุงแตก เศียรพระที่หล่นลงมาในวันนั้น ยังคงอยู่ในอ้อมรากของต้นโพธิ์ พระพักตร์ยังคงสงบนิ่งและยิ้มเล็กน้อย เหมือนกับไม่มีอะไรเกิดขึ้น บางที สิ่งที่กาลเวลาทำได้ยิ่งใหญ่กว่าสงครามใดๆ คือการสร้างความงามจากสิ่งที่ถูกทำลาย