น้ำดื่มกับสารหนูต่างกันอย่างไร ทำความเข้าใจการเฝ้าระวังคุณภาพน้ำในเชียงราย หลังพบความเสี่ยงสารปนเปื้อนในแม่น้ำ
สถานการณ์สารหนูปนเปื้อนในแหล่งน้ำธรรมชาติของจังหวัดเชียงรายยังเป็นประเด็นที่ประชาชนให้ความสนใจอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะพื้นที่ใกล้แม่น้ำกกและแม่น้ำสาย ซึ่งมีการตรวจพบสารหนูและโลหะหนักในบางจุด จนเกิดคำถามสำคัญว่า น้ำที่ประชาชนใช้ดื่มและอุปโภคบริโภคทุกวันนี้ยังปลอดภัยหรือไม่
สิ่งที่ต้องทำความเข้าใจคือ น้ำในแม่น้ำ น้ำดิบสำหรับผลิตประปา น้ำประปาที่ผ่านการบำบัดและน้ำดื่มบรรจุขวด เป็นน้ำคนละประเภทที่มีมาตรฐานและกระบวนการตรวจสอบแตกต่างกัน การตรวจพบสารหนูในแม่น้ำจึงไม่ได้หมายความว่าน้ำประปาหรือน้ำดื่มทุกชนิดจะปนเปื้อนตามไปด้วย
บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจว่าสารหนูคืออะไร น้ำดื่มแตกต่างจากน้ำในแหล่งธรรมชาติอย่างไร พร้อมอัปเดตผลการตรวจสอบคุณภาพน้ำในเชียงรายและแนวทางที่ประชาชนควรปฏิบัติเพื่อลดความเสี่ยงต่อสุขภาพ
สารหนูคืออะไร
สารหนู (Arsenic) เป็นธาตุที่พบได้ตามธรรมชาติในดิน หินและแหล่งน้ำใต้ดินบางพื้นที่ แต่ก็สามารถเข้าสู่สิ่งแวดล้อมจากกิจกรรมของมนุษย์ เช่น กระบวนการทำเหมืองแร่และอุตสาหกรรมบางประเภท สารหนูมีหลายรูปแบบทางเคมี โดยเฉพาะสารหนูอนินทรีย์ (Inorganic Arsenic) ซึ่งเป็นรูปแบบที่มีความเป็นพิษและเป็นประเด็นสำคัญด้านความปลอดภัยของน้ำบริโภค หากร่างกายได้รับสารหนูในปริมาณสูง อาจเกิดอาการพิษเฉียบพลัน เช่น คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้องและท้องเสีย ส่วนการได้รับสารหนูในปริมาณที่เป็นอันตรายอย่างต่อเนื่องเป็นเวลานาน อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคผิวหนัง โรคหัวใจและหลอดเลือดและมะเร็งบางชนิด องค์การอนามัยโลก (WHO) จึงกำหนดค่าแนวทางสำหรับสารหนูในน้ำดื่มไว้ที่ไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร หรือ 10 ไมโครกรัมต่อลิตร เพื่อใช้เป็นเกณฑ์อ้างอิงในการควบคุมคุณภาพน้ำบริโภค
น้ำดื่มกับน้ำในแม่น้ำต่างกันอย่างไร
แม้จะเป็นน้ำเหมือนกัน แต่ความแตกต่างสำคัญอยู่ที่แหล่งที่มา กระบวนการผลิตและการตรวจสอบคุณภาพ
1. น้ำจากแม่น้ำหรือน้ำผิวดิน
เป็นน้ำธรรมชาติที่อาจมีสารแขวนลอย ตะกอน เชื้อจุลินทรีย์และโลหะหนักปะปนอยู่ โดยระดับการปนเปื้อนอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาล ปริมาณฝนและกิจกรรมในพื้นที่ต้นน้ำ น้ำประเภทนี้จึงไม่ควรนำมาดื่มหรือใช้ประกอบอาหารโดยตรง หากยังไม่ได้ผ่านการตรวจสอบและปรับปรุงคุณภาพตามมาตรฐาน
2. น้ำดิบสำหรับผลิตน้ำประปา
เป็นน้ำที่หน่วยงานผลิตน้ำประปาสูบมาจากแหล่งน้ำธรรมชาติ เช่น แม่น้ำกก ก่อนนำเข้าสู่กระบวนการปรับปรุงคุณภาพ แม้น้ำดิบจะมีสารปนเปื้อน แต่ไม่ได้หมายความว่าน้ำประปาที่ผลิตจากแหล่งดังกล่าวจะมีสารปนเปื้อนในระดับเดียวกัน เพราะระบบผลิตน้ำสามารถใช้กระบวนการทางกายภาพและเคมีเพื่อกำจัดสารบางชนิดได้
3. น้ำประปาที่ผ่านการบำบัด
เป็นน้ำที่ผ่านกระบวนการผลิต การกรองและการฆ่าเชื้อ ก่อนส่งเข้าสู่ระบบจ่ายน้ำ โดยต้องมีการตรวจสอบคุณภาพตามมาตรฐานที่กำหนด สำหรับกรณีเชียงราย การประปาส่วนภูมิภาคมีการตรวจสอบสารหนูและโลหะหนักในน้ำประปาอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้มั่นใจว่าน้ำที่ส่งถึงประชาชนมีคุณภาพตามเกณฑ์
4. น้ำดื่มบรรจุขวด
เป็นน้ำที่ผ่านกระบวนการผลิตและควบคุมคุณภาพตามมาตรฐานน้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท โดยควรเลือกผลิตภัณฑ์ที่มีฉลากและเครื่องหมาย อย. ถูกต้อง ภาชนะไม่ชำรุด และมีแหล่งผลิตที่ตรวจสอบได้ ทั้งนี้ น้ำดื่มบรรจุขวดก็ต้องอยู่ภายใต้การตรวจสอบคุณภาพเช่นเดียวกัน ไม่ควรสรุปว่าน้ำทุกยี่ห้อปลอดภัยโดยไม่พิจารณามาตรฐานการผลิต
อัปเดตผลตรวจน้ำเชียงรายล่าสุด
ข้อมูลจากสำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดเชียงราย เมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 ระบุว่า การประปาส่วนภูมิภาคสาขาเชียงราย สาขาแม่สายและสาขาเวียงเชียงของ มีผลตรวจวิเคราะห์คุณภาพน้ำประปาอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน 100% โดยได้รับการตรวจจากห้องปฏิบัติการกลางที่ผ่านการรับรองมาตรฐาน ISO/IEC 17025 นอกจากนี้ ยังมีการสุ่มตรวจวิเคราะห์สารหนูและโลหะหนักเดือนละ 4 ครั้ง แบ่งเป็นการส่งตรวจห้องปฏิบัติการกลาง 2 ครั้งและตรวจด้วยห้องปฏิบัติการของ กปภ. อีก 2 ครั้ง โดยผลการตรวจที่ผ่านมาไม่พบสารหนูเกินเกณฑ์มาตรฐาน
สำหรับค่าเฉลี่ยสารหนูในน้ำประปาที่รายงานล่าสุด มีดังนี้
| พื้นที่ | สารหนู (มก./ลิตร) |
|---|---|
| กปภ. สาขาเชียงราย | 0.0031 |
| กปภ. สาขาแม่สาย | 0.0049 |
| สถานีเกาะช้าง | 0.0026 |
| สถานีเชียงแสน | 0.0027 |
| กปภ. สาขาเวียงเชียงของ | 0.0039 |
| เกณฑ์มาตรฐาน | 0.010 |
ตัวเลขดังกล่าวแสดงให้เห็นว่าค่าเฉลี่ยสารหนูในน้ำประปาทุกพื้นที่ที่รายงานยังต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐาน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร ผลตรวจนี้เป็นข้อมูลของระบบประปาและพื้นที่ที่ได้รับการตรวจสอบ ไม่ควรนำไปเหมารวมกับระบบประปาหมู่บ้าน บ่อน้ำส่วนตัวหรือแหล่งน้ำอื่นที่ยังไม่มีผลตรวจยืนยันคุณภาพ
ระบบประปาเชียงรายกำจัดสารหนูอย่างไร
อีกหนึ่งประเด็นที่น่าสนใจคือ กระบวนการผลิตน้ำประปาจากแม่น้ำกกของโรงผลิตน้ำวังคำ อำเภอเมืองเชียงราย ซึ่งมีการออกแบบขั้นตอนเพื่อควบคุมสารปนเปื้อนก่อนส่งน้ำถึงประชาชน กระบวนการผลิตประกอบด้วย 6 ขั้นตอนสำคัญ
สูบน้ำดิบเข้าสู่ระบบและเติมคลอรีนขั้นแรก
เติมโซเดียมไฮดรอกไซด์เพื่อช่วยให้สารหนูแยกตัว
เติมสารช่วยตกตะกอนเพื่อให้สิ่งปนเปื้อนรวมตัว
เติมคลอรีนระหว่างกระบวนการผลิต
กรองน้ำเพื่อกำจัดตะกอนและสิ่งปนเปื้อน
เติมคลอรีนหลังการกรอง ก่อนจัดเก็บและจ่ายน้ำเข้าสู่ระบบ
นอกจากนี้ โรงผลิตน้ำยังมีการตรวจสอบคุณภาพน้ำอย่างต่อเนื่อง รวมถึงใช้ชุดทดสอบ MU Test Kit ตรวจสอบทุกวันก่อนจ่ายน้ำให้ประชาชน กระบวนการดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่า การจัดการสารหนูในน้ำไม่ใช่เพียงการต้มหรือเติมคลอรีน แต่ต้องอาศัยเทคโนโลยีการปรับปรุงคุณภาพน้ำที่เหมาะสมกับชนิดและระดับของสารปนเปื้อน
แม่น้ำกกและแม่น้ำสายยังต้องเฝ้าระวังหรือไม่
แม้ผลตรวจน้ำประปาจะอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน แต่สถานการณ์ของแหล่งน้ำธรรมชาติยังต้องติดตามอย่างใกล้ชิด ข้อมูลจากกรมควบคุมมลพิษในรายงานตรวจวัดครั้งที่ 23 ระหว่างวันที่ 26–30 กันยายน 2569 แสดงให้เห็นว่าคุณภาพน้ำในแต่ละแม่น้ำมีความแตกต่างกัน
แม่น้ำกก ผลตรวจสารหนูในจุดตรวจทั้ง 9 จุดอยู่ต่ำกว่า 0.010 มิลลิกรัมต่อลิตรในรอบดังกล่าว
แม่น้ำสาย ยังคงพบสารหนูเกินเกณฑ์ในบางจุดตรวจ
แม่น้ำรวกและแม่น้ำโขง มีการตรวจติดตามคุณภาพน้ำและสารปนเปื้อนอย่างต่อเนื่อง
ข้อมูลดังกล่าวเป็นผลตรวจน้ำผิวดินในช่วงเวลาที่ระบุ ไม่ใช่ผลตรวจน้ำประปาหรือน้ำดื่มและไม่สามารถใช้ยืนยันคุณภาพน้ำในปัจจุบันของทุกพื้นที่ได้ ขณะเดียวกัน รายงานข่าวเมื่อวันที่ 7 พฤศจิกายน 2569 ระบุว่า น้ำดิบที่เข้าสู่ระบบประปาบางช่วงยังตรวจพบสารหนู 0.05 มิลลิกรัมต่อลิตร แม้ระบบประปาจะกลับมาผลิตและจ่ายน้ำได้ตามปกติแล้วก็ตาม จึงยิ่งแสดงให้เห็นถึงความสำคัญของการตรวจสอบทั้งน้ำดิบและน้ำหลังผ่านกระบวนการผลิต
กรมอนามัยแนะประชาชนเลือกใช้น้ำอย่างไรให้ปลอดภัย
กรมอนามัยย้ำว่า การตรวจพบสารหนูในแม่น้ำไม่ได้หมายความว่าน้ำประปาทุกระบบจะปนเปื้อนเกินมาตรฐาน เพราะน้ำประปาต้องผ่านกระบวนการผลิตและตรวจสอบคุณภาพก่อนจ่ายให้ประชาชน สำหรับประชาชนในพื้นที่เสี่ยง ควรปฏิบัติตามคำแนะนำดังนี้
1. เลือกใช้น้ำจากแหล่งที่มีผลตรวจยืนยัน
ควรเลือกน้ำประปาหรือน้ำดื่มจากระบบที่ผ่านการตรวจสอบคุณภาพตามมาตรฐาน โดยเฉพาะพื้นที่ใกล้แม่น้ำกกและแม่น้ำสาย
2. หลีกเลี่ยงการใช้น้ำจากแม่น้ำโดยตรง
ไม่ควรนำน้ำจากแหล่งน้ำธรรมชาติที่อยู่ระหว่างการเฝ้าระวังมาดื่ม หุงข้าว ปรุงอาหาร หรือล้างผักผลไม้โดยตรง
3. อย่าคิดว่าการต้มสามารถกำจัดสารหนูได้
การต้มน้ำหรือเติมคลอรีนไม่สามารถกำจัดสารหนูได้อย่างมีประสิทธิภาพและการต้มน้ำจนระเหยยังอาจทำให้ความเข้มข้นของสารหนูเพิ่มขึ้นได้
หากน้ำมีสารหนูเกินเกณฑ์ ต้องใช้เทคโนโลยีบำบัดที่เหมาะสม เช่น ระบบดูดซับหรือระบบกรองเฉพาะทาง พร้อมตรวจยืนยันคุณภาพหลังบำบัด
4. ติดตามประกาศจากหน่วยงานในพื้นที่
ควรตรวจสอบข้อมูลจากสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงราย การประปาส่วนภูมิภาคและหน่วยงานด้านสิ่งแวดล้อมอย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะเมื่อมีประกาศเตือนหรือเปลี่ยนแปลงแหล่งน้ำที่ใช้ผลิตประปา
เฝ้าระวังน้ำดื่มเชียงราย ต้องตรวจสอบให้ครบตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ
เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน 2569 กระทรวงสาธารณสุขรายงานการประชุมติดตามสถานการณ์สารหนูปนเปื้อนในแหล่งน้ำ โดยมอบหมายให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องแบ่งหน้าที่เฝ้าระวังอย่างเป็นระบบ
กรมอนามัย ดูแลการตรวจสอบคุณภาพน้ำประปาหมู่บ้าน น้ำบ่อตื้น น้ำบาดาลและน้ำที่ประชาชนใช้บริโภคโดยตรง
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ ตรวจวิเคราะห์สารปนเปื้อนในน้ำและอาหาร รวมถึงตรวจสอบประสิทธิภาพชุดทดสอบ
กรมควบคุมโรค ติดตามสุขภาพประชาชนกลุ่มเสี่ยง
กรมการแพทย์ พัฒนาแนวทางคัดกรอง วินิจฉัยและรักษาผู้ที่อาจได้รับสารหนู
นอกจากนี้ ยังมีแผนเพิ่มความถี่ในการตรวจสอบและขยายการเฝ้าระวังให้ครอบคลุมแหล่งน้ำบริโภคในพื้นที่เสี่ยง เพื่อป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพในระยะยาว ประเด็นสำคัญคือ การเฝ้าระวังต้องครอบคลุมตั้งแต่แหล่งน้ำดิบ กระบวนการผลิต ระบบจ่ายน้ำ ไปจนถึงจุดที่ประชาชนเปิดก๊อกใช้งานจริง เพราะคุณภาพน้ำอาจเปลี่ยนแปลงได้ในแต่ละขั้นตอน
สรุป
สถานการณ์สารหนูในแหล่งน้ำธรรมชาติของเชียงรายเป็นเรื่องที่ไม่ควรมองข้าม แต่การประเมินความเสี่ยงต้องแยกประเภทของน้ำให้ชัดเจน เพราะน้ำดิบจากแม่น้ำ น้ำประปาที่ผ่านการบำบัดและน้ำดื่มบรรจุขวดมีกระบวนการผลิตและมาตรฐานควบคุมแตกต่างกันข้อมูลล่าสุดที่จังหวัดเชียงรายเผยแพร่เมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 ยืนยันว่าผลตรวจน้ำประปาในพื้นที่ที่รายงานยังอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานและมีการตรวจติดตามสารหนูอย่างสม่ำเสมอ ขณะที่แหล่งน้ำธรรมชาติบางพื้นที่ยังจำเป็นต้องเฝ้าระวังต่อไป
สิ่งที่ประชาชนควรให้ความสำคัญจึงไม่ใช่การตื่นตระหนกกับข่าวการปนเปื้อน แต่เป็นการตรวจสอบแหล่งน้ำที่ตนเองใช้ เลือกบริโภคน้ำที่มีผลตรวจยืนยัน และติดตามประกาศจากหน่วยงานที่รับผิดชอบอย่างต่อเนื่อง เพราะการเข้าถึงน้ำสะอาดและปลอดภัยไม่ใช่แค่เรื่องของคุณภาพสิ่งแวดล้อม แต่เป็นพื้นฐานสำคัญของสุขภาพและคุณภาพชีวิตของทุกคน
แหล่งอ้างอิง
สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดเชียงราย – ผลตรวจคุณภาพน้ำประปา 18 พฤศจิกายน 2569
Thai PBS – ประปาเชียงรายยันสารหนูไม่เกินเกณฑ์ 18 พฤศจิกายน 2569
เขียนโดย ซินซิน
ต้นไม้กลายเป็นหิน (Petrified Wood) ขนาดมหึมา อยู่ที่ไหนเรามีคำตอบมาให้คุณแล้ว
ฝั่งโขง อ.น๊อตตี้ มาแล้ว! เปิดโพยตัวเลขวันที่ 20 พ.ย. 69 มีครบทั้งเลขเด่น 2 ตัว 3 ตัว และ 4 ตัว
ตีเลขเด็ด "ผู้ว่าราชการจังหวัดตาก" เคาะเลขเด่นสลากสัญจร ลุ้นโชคงวด 1 ธันวาคม 2569
สร้างทางรถไฟกรุงเทพฯ–โคราช ฝ่าดงพญาเย็นและไข้ป่าในสมัยรัชกาลที่ 5
จุดเล็ก ๆ บนผิวสตรอว์เบอร์รีคือผล ส่วนเนื้อสีแดงคือฐานรองดอก
ทำไมแมวจึงคาบหนูหรือจิ้งจกมาวางหน้าห้อง จะสอนเราล่าสัตว์ด้วยหรือ?
โรงแรมที่มีพื้นที่ใหญ่และมีจำนวนห้องพักมากที่สุดในประเทศไทย อายุกว่า 100 ปี
ทำไมสุนัขชอบหมุนตัวก่อนนอน พฤติกรรมนี้ต้องดูไปถึงบรรพบุรุษของมัน
ช็อกโกแลตละลายในปาก แต่ไม่ละลายในมือ เพราะไขมันโกโก้ละลายที่ 34 องศา
3 สถานที่เก็บทองคำมากที่สุดในโลก
บริษัทรถยนต์สัญชาติไทย ที่ประสบความสำเร็จมากที่สุดในปัจจุบัน
ภาพหาชมยาก! กอริลลาที่ถูกล่าในยุคอาณานิคม
ใส่เหรียญ ผม และเล็บในกระทงตามความเชื่อ เสี่ยงอันตรายต่อคนลงน้ำเก็บอย่างไร
ทำไมยี่เป็งเชียงใหม่จึงมีโคมลอย ความเชื่อเรื่องบูชาพระเกศแก้วจุฬามณี
ทำไมลอยกระทงจึงเป็นวันขอขมาพระแม่คงคา และประเพณีนี้เกี่ยวข้องกับสุโขทัยอย่างไร
ลอยกระทงเสี่ยงจมน้ำแค่ไหน จุดอันตรายริมตลิ่งและสิ่งที่ควรระวังก่อนลงน้ำ