รู้จักพระสารีบุตร อัครสาวกเบื้องขวาผู้เป็นเลิศด้านปัญญา อัตชีวประวัติโดยละเอียด

หากถามว่า ในบรรดาสาวกทั้งหมดของพระพุทธเจ้า ใครได้รับการยกย่องว่ามีปัญญามากที่สุด

คำตอบคือ พระสารีบุตร

พระอัครสาวกเบื้องขวา ผู้ได้รับการยกย่องจากพระพุทธเจ้าว่าเป็นเอตทัคคะในทางปัญญา

หรือผู้เลิศกว่าภิกษุทั้งหลายด้านความมีปัญญา

แต่กว่าท่านจะกลายเป็นบุคคลสำคัญอันดับต้น ๆ ของพระพุทธศาสนา ชีวิตของท่านผ่านเรื่องราวที่น่าสนใจอย่างมาก

พระสารีบุตรมีชื่อเดิมว่า อุปติสสะ

เกิดในหมู่บ้านอุปติสสคาม ใกล้กรุงราชคฤห์ แคว้นมคธ

ตระกูลของท่านเป็นตระกูลพราหมณ์ที่มั่งคั่งและมีชื่อเสียง

มารดาชื่อ สารี

ด้วยเหตุนี้ภายหลังจึงได้รับชื่อว่า สารีบุตร

ซึ่งแปลว่า บุตรของนางสารี

ในวัยหนุ่ม ท่านมีเพื่อนสนิทคนหนึ่งชื่อ โกลิตะ

ซึ่งต่อมาคือพระโมคคัลลานะ

ทั้งสองเป็นเพื่อนรักกันมาตั้งแต่เด็ก

เรียนหนังสือด้วยกัน

ใช้ชีวิตร่วมกัน

และมีความคิดคล้ายกันอย่างยิ่ง

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในวันหนึ่งที่ทั้งคู่ไปชมมหรสพ

ระหว่างที่ผู้คนกำลังสนุกสนาน

ทั้งสองกลับเกิดความรู้สึกแปลก ๆ ขึ้นมา

พวกเขามองเห็นว่าความสุขเหล่านั้นเป็นเพียงเรื่องชั่วคราว

วันหนึ่งทุกคนต้องแก่

ต้องเจ็บ

และต้องตาย

จึงเริ่มตั้งคำถามว่า ชีวิตเกิดมาทำไม และมีหนทางพ้นทุกข์จริงหรือไม่

ทั้งสองจึงตัดสินใจออกแสวงหาความจริง

และไปเป็นศิษย์ของสำนักนักบวชชื่อ สัญชัยปริพาชก

ซึ่งในยุคนั้นถือว่าเป็นอาจารย์ที่มีชื่อเสียงมาก

แต่แม้จะศึกษาอยู่เป็นเวลานาน ทั้งอุปติสสะและโกลิตะก็ยังรู้สึกว่าตนยังไม่พบคำตอบสูงสุดของชีวิต

ทั้งคู่จึงทำข้อตกลงกัน

ว่าใครพบทางหลุดพ้นก่อน จะรีบกลับมาบอกอีกคนทันที

นี่คือข้อตกลงที่เปลี่ยนประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาในเวลาต่อมา

วันหนึ่ง อุปติสสะได้พบพระอัสสชิ

ซึ่งเป็นหนึ่งในปัญจวัคคีย์และเป็นพระอรหันต์แล้ว

แม้พระอัสสชิจะเดินเพียงลำพัง แต่กิริยาของท่านสงบ สำรวม และน่าเลื่อมใสอย่างยิ่ง

อุปติสสะจึงเข้าไปถามว่า ท่านบวชกับใคร และอาจารย์ของท่านสอนอะไร

พระอัสสชิตอบด้วยคาถาสั้น ๆ เพียงไม่กี่บรรทัด

ว่า ธรรมทั้งหลายเกิดแต่เหตุ พระตถาคตตรัสเหตุแห่งธรรมนั้น และตรัสความดับแห่งธรรมนั้น

นี่คือคำสอนของพระมหาสมณะ

เพียงได้ฟังคาถานี้ อุปติสสะก็บรรลุโสดาบันทันที

เพราะปัญญาของท่านแก่กล้ามากอยู่แล้ว

เปรียบเหมือนผลไม้สุกที่รอเพียงคนมาแตะก็หล่นจากขั้ว

หลังจากนั้น ท่านรีบไปหาโกลิตะทันที

เมื่อเล่าเรื่องที่พบให้ฟัง โกลิตะก็บรรลุโสดาบันเช่นเดียวกัน

ทั้งสองจึงพาศิษย์จำนวนมากไปเฝ้าพระพุทธเจ้าและขอบวชในพระพุทธศาสนา

หลังอุปสมบทไม่นาน โกลิตะหรือพระโมคคัลลานะบรรลุอรหันต์ก่อน

ส่วนพระสารีบุตรบรรลุอรหันต์ในเวลาต่อมาไม่นาน

จากนั้นพระพุทธเจ้าทรงแต่งตั้งให้พระสารีบุตรเป็นอัครสาวกเบื้องขวา

และพระโมคคัลลานะเป็นอัครสาวกเบื้องซ้าย

หลายคนอาจสงสัยว่า ทำไมพระสารีบุตรจึงได้รับยกย่องว่ามีปัญญาสูงสุด

ในพระไตรปิฎกมีเรื่องราวมากมายที่แสดงให้เห็นถึงความสามารถในการอธิบายธรรมะของท่าน

ท่านสามารถนำคำสอนที่ลึกซึ้งของพระพุทธเจ้ามาอธิบายให้ภิกษุและชาวบ้านเข้าใจได้อย่างเป็นระบบ

จนได้รับฉายาว่าเป็นแม่ทัพแห่งธรรม

พระพุทธเจ้าทรงเปรียบพระสารีบุตรเหมือนรัชทายาท

เปรียบเสมือนพระราชโอรสที่ช่วยบริหารราชการแทนพระมหากษัตริย์

เมื่อพระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมไว้แล้ว พระสารีบุตรสามารถขยายความต่อได้อย่างสมบูรณ์

สิ่งที่น่าสนใจคือ แม้จะเป็นผู้มีปัญญาสูงที่สุดในหมู่สาวก

แต่พระสารีบุตรกลับมีชื่อเสียงเรื่องความอ่อนน้อมถ่อมตนอย่างมาก

ท่านเคารพพระภิกษุรูปอื่นตามอาวุโส

ไม่ถือตัว

ไม่โอ้อวดความสามารถ

และพร้อมรับฟังคำตักเตือนเสมอ

ในช่วงบั้นปลายชีวิต พระสารีบุตรได้กลับไปเยี่ยมมารดา

ซึ่งยังไม่ได้เลื่อมใสในพระพุทธศาสนาอย่างเต็มที่

ท่านแสดงธรรมแก่มารดาอย่างต่อเนื่อง

จนในที่สุดนางสารีเกิดศรัทธาในพระรัตนตรัย

หลังจากนั้นไม่นาน พระสารีบุตรก็ปรินิพพาน

ก่อนพระพุทธเจ้าประมาณไม่กี่เดือน

ขณะมีอายุราว 84 ปีตามคัมภีร์ฝ่ายเถรวาทที่สืบทอดกันมา

ข่าวการปรินิพพานของท่านทำให้ภิกษุจำนวนมากเศร้าโศก เพราะสูญเสียครูผู้ยิ่งใหญ่ของคณะสงฆ์

หากพระโมคคัลลานะเป็นผู้เลิศด้านฤทธิ์

พระสารีบุตรก็คือผู้เลิศด้านปัญญา

และหากพระพุทธเจ้าคือดวงอาทิตย์แห่งพระธรรม

พระสารีบุตรก็เปรียบเหมือนดวงจันทร์ที่สะท้อนแสงแห่งพระธรรมให้ผู้คนเข้าใจได้ง่ายขึ้น

จนถึงปัจจุบัน ชาวพุทธทั่วโลกยังคงจดจำพระสารีบุตรในฐานะอัครสาวกผู้เป็นเลิศทางปัญญา ผู้ใช้สติปัญญา ความอ่อนน้อม และความเพียร จนเข้าถึงพระนิพพานและช่วยสืบทอดพระพุทธศาสนาให้ดำรงอยู่มาจนถึงทุกวันนี้