10 เทคนิครับมือ “คนตรรกะเพี้ยน”

อยู่ให้เป็น! 10 เทคนิครับมือ “คนตรรกะเพี้ยน” ในที่ทำงาน แบบไม่ตกเป็นเหยื่อและไม่เสียสุขภาพจิต

“โตขึ้นจึงรู้ว่า คนที่น่ากลัวในที่ทำงานไม่ใช่คนเก่ง แต่คือคนที่บิดเบือนเหตุผลเก่ง เพราะคนแบบนี้ไม่ได้ทำลายแค่งาน แต่อาจทำลายความมั่นใจของคนรอบตัวด้วย”

             สวัสดีค่ะคุณผู้อ่านที่รัก คุณผู้อ่านเคยเจอไหม? ค่ะ คนประเภทที่เถียงเก่งแต่ไม่ฟังเหตุผล เชื่อว่าในที่ทำงานของใครหลายๆคนคงต้องมีเพื่อนร่วมงานหรือหัวหน้าที่คุยด้วยยาก ไม่ว่าจะมีหลักฐานชัดแค่ไหนก็ยังบิดประเด็น โยนความผิด หรือเปลี่ยนเรื่องไปเรื่อยจนเรากลายเป็นฝ่ายผิดเสียเอง และสิ่งที่น่ากังวลคือ คนลักษณะนี้ไม่ได้สร้างแค่ความเครียด แต่ยังทำให้หลายคนถูกเอาเปรียบ เสียเครดิต และหมดไฟในการทำงานไปเลยค่ะ

             ครั้งนี้ดิฉันมีวิธีรับมือคนประเภทนี้มาฝากกันค่ะ รับรองว่าเป็นวิธีที่ไม่ต้องทะเลาะ และยังช่วยปกป้องผลประโยชน์ของตัวเองได้อย่างมืออาชีพเลยล่ะ

ก่อนอื่น ต้องรู้จัก “คนตรรกะเพี้ยน” ให้ชัด!

คนตรรกะเพี้ยน ไม่ได้หมายถึงคนที่คิดต่างนะคะ แต่หมายถึงคนที่ใช้เหตุผลแบบบิดเบือนหรือไม่ยึดหลักเดียวกัน ซึ่งพฤติกรรมที่พบได้บ่อย เช่น

• เปลี่ยนประเด็นเมื่อเริ่มเสียเปรียบ
• โยนความผิดให้คนอื่น
• จำเฉพาะสิ่งที่เข้าข้างตัวเอง
• ตั้งกฎกับคนอื่น แต่ไม่ใช้กับตัวเอง
• ไม่ยอมรับผิด

หากคุณผู้อ่านกำลังเจอพฤติกรรมเหล่านี้ สิ่งสำคัญคืออย่าพยายามชนะด้วยอารมณ์ค่ะ เพราะนั่นคือสนามที่อีกฝ่ายถนัดเลยล่ะ

แล้วเราจะรับมือคนประเภทนี้ได้อย่างไรกันล่ะ?

เทคนิคแรก เราจะต้อง แยกให้ออกว่าเขา “คิดต่าง” หรือ “บิดเบือนตรรกะ”

                    คนคิดต่าง คือคนที่มีเหตุผลของตนเองและพร้อมรับฟังข้อมูลใหม่ ซึ่งจะต่างจากคนตรรกะเพี้ยนที่มักใช้อารมณ์แทนข้อเท็จจริง ไม่ยอมรับผิดแม้มีหลักฐานชัดเจน ซึ่งการแยกให้ออกเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญเลยค่ะ เพราะวิธีรับมือคนมีเหตุผลกับคนบิดเบือนเหตุผลต่างกันมาก

เทคนิคที่สอง เราจะต้องใช้ หลัก “ข้อเท็จจริงเหนือความรู้สึก”

เมื่ออีกฝ่ายพูดแบบไม่มีเหตุผลกับเรา  เราอย่าตอบโต้ด้วยอารมณ์นะคะ ให้กลับมาที่ 3 สิ่งนี้เสมอค่ะคือ

• ข้อมูล
• หลักฐาน
• ข้อตกลง

ตัวอย่างเช่น ไม่ควรพูดว่า “คุณไม่ยุติธรรมเลย” ออกไปตรงๆ แต่ให้พูดอ้างอิงถึงข้อมูลและหลักฐานแทน เช่น “จากอีเมลวันที่ 10 มิถุนายน เราตกลงกันว่าโครงการนี้จะส่งวันที่ 20 มิถุนายนค่ะ” เพราะเมื่อการสนทนากลับเข้าสู่ข้อเท็จจริง การบิดเบือนจะทำได้ยากขึ้นค่ะ

เทคนิคที่สาม เราจะต้องใช้เทคนิค “Broken Record”

เป็นเทคนิคการสื่อสารเชิงจิตวิทยาที่ใช้กับคนชอบเบี่ยงประเด็นค่ะ

หลักการก็คือ: พูดประเด็นเดิมซ้ำอย่างสุภาพโดยไม่หลุดอารมณ์

ตัวอย่างเช่น

อีกฝ่ายพูดว่า: “ก็เพราะคุณทำงานช้า”

ให้คุณพูดเพื่อกลับเข้าสู่ประเด็นว่า:  “ประเด็นที่เรากำลังคุยคือขั้นตอนการอนุมัติงานครับ”

อีกฝ่ายพูดว่า: “คุณชอบแก้ตัว”

ให้คุณพูดเพื่อกลับเข้าสู่ประเด็นอีกครั้ง: “ผมขอกลับมาที่ขั้นตอนการอนุมัติงานครับ”

ให้ทำซ้ำแบบนี้อย่างสงบ ใจร่มๆค่ะ เพราะคนที่ใช้ตรรกะบิดเบือนมักได้เปรียบเมื่อดึงคุณออกจากประเด็นหลัก

เทคนิคที่สี่ เราอย่ารีบป้องกันตัวทุกข้อกล่าวหา

หลักจิตวิทยาระบุว่า เมื่อเราอธิบายมากเกินไป (Over-explaining) มักทำให้อีกฝ่ายมีพื้นที่โจมตีเพิ่มขึ้นค่ะ ให้เราตอบสั้นๆ ชัด และมีขอบเขต ตัวอย่างประโยคเช่น

ควรเลี่ยงคำว่า “จริง ๆ แล้ววันนั้นผมตั้งใจจะ…” แต่ให้ใช้คำพูดเหล่านี้แทนค่ะ

• “ข้อมูลที่ดิฉันมีคือ…”
• “จากเอกสารระบุว่า…”
• “ดิฉันขออ้างอิงตามข้อตกลงเดิมค่ะ”

เทคนิคที่ห้า พยายามสื่อสารให้เป็นลายลักษณ์อักษรให้มากขึ้นค่ะ

หากเราต้องทำงานกับคนที่บิดเบือนข้อมูลเป็นประจำ สิ่งที่ควรใช้ และเก็บไว้ให้ดีก็คือ

• อีเมล
• แชตงาน
• รายงานสรุปการประชุม

ตัวอย่างเช่น ให้ใช้ข้อความ “เพื่อความเข้าใจตรงกัน ผมขอสรุปว่าเราตกลงกันดังนี้…” ทั้งนี้ก็เพื่อ ลดการตีความในภายหลัง เป็นป้องกันการปฏิเสธคำพูด และมีหลักฐานอ้างอิงชัดเจนนั่นเองค่ะ

เทคนิคที่หก ให้เราใช้คำถามแทนการโต้เถียง

คนตรรกะเพี้ยนมักเก่งในการโต้เถียง แต่ไม่ถนัดการอธิบายเหตุผลอย่างเป็นระบบค่ะ นี้คือจุดด้อยของคนประเภทนี้ ให้เราใช้คำถาม ลองถามกลับอย่างสุภาพว่า

• “ข้อสรุปนี้อ้างอิงจากข้อมูลส่วนไหนคะ?”
• “เรามีเกณฑ์วัดอย่างไรคะ?”
• “ถ้าใช้หลักเดียวกันกับทุกคน ผลจะเป็นอย่างไรคะ?”

เพราะคำถามเหล่านี้ทำให้การสนทนากลับเข้าสู่เหตุผลแทนอารมณ์นั่นเองค่ะ

เทคนิคที่เจ็ด ให้เราตั้งขอบเขตอย่างชัดเจน 

อย่าปล่อยให้คนอื่นใช้ความก้าวร้าวหรือการกดดันเป็นเครื่องมือ ตัวอย่างประโยคเช่น

• “ดิฉันยินดีคุยเมื่อเราคุยกันบนข้อเท็จจริงเดียวกัน”
• “หากมีข้อมูลเพิ่มเติม ดิฉันพร้อมรับฟัง”
• “ดิฉันไม่สะดวกคุยในลักษณะที่กล่าวโทษกันค่ะ”

ซึ่งการตั้งขอบเขตไม่ใช่การมีปัญหากับคนอื่น แต่เป็นการปกป้องพื้นที่การทำงานของตนเองค่ะ

เทคนิคที่แปด ให้เราพยายามสร้างชื่อเสียงให้พูดแทนตัวเราค่ะ

เมื่อเกิดความขัดแย้งขึ้น คนในองค์กรจะเชื่อใครมากกว่ากัน? คำตอบก็คือ คนที่มีประวัติการทำงานดีอย่างสม่ำเสมอค่ะ นี่คือเรื่องจริง ดังนั้นคุณจะต้อง

• ส่งงานตรงเวลา
• สื่อสารโปร่งใส
• เก็บหลักฐานการทำงาน
• แจ้งความคืบหน้าอย่างสม่ำเสมอ

เพราะเมื่อเกิดข้อขัดแย้ง คนที่มีประวัติการทำงานน่าเชื่อถือมักได้รับความไว้วางใจมากกว่าและชื่อเสียงที่สร้างมานาน มักจะเป็นเกราะป้องกันที่ดีที่สุดค่ะ

เทคนิคที่เก้า เราอย่าพยายาม “เอาชนะ” คนลักษณะนี้

เป้าหมายไม่ใช่ทำให้อีกฝ่ายยอมรับว่าตัวเองผิด แต่เป้าหมายคือ

• ปกป้องผลประโยชน์ของตน
• รักษาหลักฐาน
• ลดความเสียหาย
• รักษาความน่าเชื่อถือของตนเอง

หลายครั้งการพยายามเอาชนะในการโต้เถียงจะทำให้เราเสียพลังงานมากกว่าที่ได้กลับมาค่ะ

เทคนิคสุดท้าย เราต้องรู้ทันกลยุทธ์ทางจิตวิทยาที่พบบ่อย

คนประเภท Gaslighting คือ คนที่ทำให้คุณสงสัยความจำหรือการรับรู้ของตนเอง

วิธีรับมือคือให้เรา

• จดบันทึก
• เก็บหลักฐาน
• ตรวจสอบข้อเท็จจริง

คนประเภท Blame Shifting คือ คนที่โยนความผิดให้ผู้อื่น

วิธีรับมือคือให้เรา

• แยกข้อเท็จจริงออกจากความคิดเห็น
• ระบุหน้าที่รับผิดชอบให้ชัด

คนประเภท Moving the Goalpost คือ คนที่เปลี่ยนเงื่อนไขหลังงานเสร็จ

วิธีรับมือให้เรา

• ยืนยันเกณฑ์ก่อนเริ่มงาน
• ขอการอนุมัติเป็นลายลักษณ์อักษร

สูตรสั้น ๆ ที่ใช้ได้จริงในที่ทำงาน

หยุดอารมณ์ → กลับสู่ข้อเท็จจริง → บันทึกหลักฐาน → ตั้งขอบเขต → เดินเกมอย่างมืออาชีพ

             จำไว้เสมอนะคะว่า คนที่ใช้ตรรกะบิดเบือนมักได้เปรียบเมื่ออีกฝ่ายหลุดอารมณ์ แต่จะเสียความได้เปรียบเมื่อทุกอย่างถูกดึงกลับมาสู่ข้อเท็จจริง กระบวนการ และหลักฐานที่ตรวจสอบได้ค่ะ