ไทยกำลังวางแผนมี “Digital Twin” ของประเทศ: ไม่ใช่แผนที่ 3 มิติ แล้วใช้ทำอะไร?

ไทยกำลังวางแผนมี “Digital Twin” ของประเทศ: ไม่ใช่แผนที่ 3 มิติ แล้วใช้ทำอะไร?

คำว่า Digital Twin Thailand ฟังดูเหมือนประเทศไทยกำลังจะมี “ร่างดิจิทัล” อีกประเทศหนึ่งให้เราเข้าไปเดินดูได้เหมือนเกมหรือแผนที่สามมิติ แต่สาระของเรื่องนี้ไม่ได้อยู่ที่ภาพสวยหรือโมเดล 3D เป็นหลัก

สิ่งที่รัฐบาลกำลังวางรากฐานคือการเชื่อมข้อมูลเชิงพื้นที่หลายประเภทเข้าด้วยกัน เพื่อให้เวลาต้องตัดสินใจเรื่องน้ำ เมือง ที่ดิน หรือภัยพิบัติ ภาครัฐไม่ได้มองเพียงว่า อะไรอยู่ตรงไหน แต่ลองตั้งคำถามต่อได้ว่า ถ้าเกิดเหตุการณ์นี้ขึ้น อะไรจะได้รับผลกระทบบ้าง

แผนที่บอกตำแหน่ง แต่ Digital Twin ตั้งคำถามแบบ “ถ้าเกิด…”

แผนที่ทั่วไปทำหน้าที่สำคัญมาก คือบอกตำแหน่ง ถนน แม่น้ำ ชุมชน หรือขอบเขตพื้นที่ แต่แนวคิด Digital Twin ในความหมายทั่วไปคือการสร้างคู่เสมือนดิจิทัลของวัตถุ กระบวนการ หรือระบบ โดยใช้ข้อมูลจากต้นแบบมาช่วยวิเคราะห์และทดลองสถานการณ์ก่อนลงมือกับของจริง [1]

เมื่อนำแนวคิดนี้มาอยู่ในระดับประเทศ คำว่า “แฝด” จึงไม่ได้แปลว่าต้องทำภาพเมืองเหมือนจริงทุกตารางเมตร แต่หมายถึงการทำให้ข้อมูลหลายชั้นคุยกันได้มากพอที่จะจำลองผลกระทบเชิงพื้นที่ได้

ในแผนของไทย จะเอาข้อมูลอะไรมาเชื่อมกัน?

ตามข้อมูลของกรมประชาสัมพันธ์ รัฐบาลตั้งเป้าพัฒนา Digital Twin Thailand ภายใต้แผนปฏิบัติการด้านภูมิสารสนเทศแห่งชาติ ปี 2571–2575 โดยพูดถึงการเชื่อมข้อมูลพื้นที่ โครงสร้างพื้นฐาน สิ่งแวดล้อม รวมถึงข้อมูลจากดาวเทียม เซนเซอร์ และอุปกรณ์ต่าง ๆ เพื่อสร้างภาพจำลองและประเมินผลกระทบก่อนตัดสินใจจริง [2]

ตัวอย่างที่รัฐบาลยกไว้จึงไม่ใช่เรื่องไกลตัวทั้งหมด เช่น ถ้าเกิดน้ำท่วม พื้นที่ใดอาจได้รับผลกระทบต่อเนื่องบ้าง ถ้าเกิดภัยแล้ง ปริมาณน้ำในพื้นที่พอหรือไม่ หรือถ้าจะพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานใหม่ การเดินทางและพื้นที่รอบข้างอาจเปลี่ยนอย่างไร จุดสำคัญคือคำว่า “อาจ” เพราะระบบนี้มีเป้าหมายเพื่อช่วยประกอบการวางแผน ไม่ใช่ลูกแก้วที่ทำนายอนาคตได้แม่นยำทุกครั้ง

แล้วตอนนี้คนทั่วไปใช้ได้หรือยัง?

ยังไม่ควรเข้าใจว่า Digital Twin Thailand เป็นแอปหรือเว็บไซต์สาธารณะที่เปิดให้ประชาชนเข้าไปดู “ประเทศไทยจำลอง” ได้แล้ว แหล่งข้อมูลทางการระบุว่าเป็นเป้าหมายภายใต้แผนปี 2571–2575 และกำลังวางฐานข้อมูลภูมิสารสนเทศที่ถูกต้องและเชื่อมโยงกัน โดยมี One Map เป็นส่วนสำคัญ [2]

ดังนั้นสิ่งที่ควรจับตาไม่ใช่ว่าจะมีภาพประเทศสวยแค่ไหน แต่คือข้อมูลจากหน่วยงานต่าง ๆ เชื่อมกันได้จริงเพียงใด และข้อมูลนั้นช่วยให้การวางแผนก่อนเกิดปัญหาดีกว่าเดิมหรือไม่

ถ้าจะสรุปให้สั้นที่สุด แผนที่ตอบว่า “ตอนนี้อะไรอยู่ที่ไหน” ส่วน Digital Twin ตั้งใจจะช่วยถามต่อว่า “ถ้าเราเปลี่ยนอะไร หรือเกิดอะไรขึ้น แล้วอะไรตามมา?” นั่นคือเหตุผลที่คำว่า “ฝาแฝดดิจิทัล” ไม่ได้หมายถึงแผนที่ 3 มิติอย่างเดียว

แหล่งข้อมูล

1. สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจดิจิทัล (DEPA). Digital Twin คู่เสมือนดิจิทัล. https://www.depa.or.th/th/article-view/article1-2563
2. กรมประชาสัมพันธ์. รัฐบาลยกระดับภูมิสารสนเทศ สร้าง Digital Twin Thailand, 17 สิงหาคม 2569. https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/39/iid/532311