AI หลังแอปธนาคารไร้สาขา ทำไม Virtual Bank ถึงไม่ได้เป็นแค่แอปโอนเงิน

Virtual Bank ไม่ได้ต่างจากธนาคารเดิมแค่ไม่มีสาขา แต่หัวใจสำคัญอยู่ที่การใช้ข้อมูลและ AI เพื่อประเมินความเสี่ยง แบ่งกลุ่มลูกค้า และออกแบบบริการให้เร็วขึ้น

Virtual Bank หรือธนาคารพาณิชย์ไร้สาขา กำลังเป็นคำที่คนไทยได้ยินบ่อยขึ้น หลังธนาคารแห่งประเทศไทยประกาศรายชื่อผู้ได้รับความเห็นชอบให้จัดตั้ง Virtual Bank ในไทยเมื่อปี 2568 โดยผู้ได้รับความเห็นชอบต้องจัดตั้งบริษัทมหาชน ปฏิบัติตามเงื่อนไข และผ่านการประเมินความพร้อมก่อนขอใบอนุญาตเปิดบริการจริง

สิ่งที่ทำให้ธนาคารไร้สาขาน่าสนใจ ไม่ได้อยู่แค่การไม่มีเคาน์เตอร์ ไม่มีตู้ฝากเงิน หรือให้บริการผ่านมือถือเป็นหลัก แต่อยู่ที่ระบบหลังบ้านที่ต้องตัดสินใจจากข้อมูลจำนวนมากแบบรวดเร็ว ตั้งแต่การเปิดบัญชี การประเมินสินเชื่อ การตรวจจับธุรกรรมผิดปกติ ไปจนถึงการออกแบบบริการให้เหมาะกับลูกค้าแต่ละกลุ่ม

ในบทความต้นฉบับมีการพูดถึง 3 แนวคิดหลักของ AI ในภาคธนาคาร ได้แก่ supervised learning, unsupervised learning และ predictive analytics ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของการนำข้อมูลมาใช้ในบริการการเงินยุคใหม่

Supervised learning คือการฝึกโมเดลด้วยข้อมูลที่มีคำตอบกำกับไว้แล้ว เช่น ข้อมูลสินเชื่อในอดีตที่รู้ว่าลูกค้ารายใดชำระตรงเวลา รายใดผิดนัด ระบบจึงเรียนรู้รูปแบบบางอย่างเพื่อนำไปช่วยประเมินความเสี่ยงของคำขอสินเชื่อใหม่

ตัวอย่างที่เห็นภาพง่ายคือ เมื่อมีผู้สมัครสินเชื่อผ่านแอป ระบบอาจพิจารณาข้อมูลหลายด้านตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายและธนาคารกำหนด เช่น ประวัติทางการเงิน ความสามารถในการชำระหนี้ และข้อมูลอื่นที่ได้รับอนุญาตให้ใช้ ไม่ใช่ตัดสินจากความรู้สึกหรือเอกสารกองโตเพียงอย่างเดียว

Unsupervised learning ต่างออกไปตรงที่ระบบไม่ได้เริ่มจากคำตอบสำเร็จรูป แต่ค้นหารูปแบบที่ซ่อนอยู่ในข้อมูล เช่น กลุ่มลูกค้าที่มีพฤติกรรมการใช้จ่ายคล้ายกัน กลุ่มที่เริ่มมีสัญญาณเสี่ยง หรือกลุ่มที่อาจต้องการผลิตภัณฑ์การเงินคนละแบบกับลูกค้าทั่วไป

ในโลกของธนาคารไร้สาขา แนวคิดนี้ช่วยให้ผู้ให้บริการเข้าใจลูกค้าเป็นกลุ่มย่อยมากขึ้น แทนที่จะมองลูกค้าทุกคนด้วยเกณฑ์เดียวกันทั้งหมด แต่การใช้ข้อมูลลักษณะนี้ต้องอยู่ภายใต้กรอบความปลอดภัย ความเป็นส่วนตัว และการกำกับดูแลที่ชัดเจน เพราะข้อมูลการเงินเป็นข้อมูลอ่อนไหวสูง

อีกส่วนที่ถูกพูดถึงมากคือ predictive analytics หรือการวิเคราะห์เชิงคาดการณ์ หมายถึงการใช้ข้อมูลย้อนหลังและข้อมูลปัจจุบันเพื่อคาดการณ์สิ่งที่อาจเกิดขึ้น เช่น ความเสี่ยงผิดนัดชำระหนี้ โอกาสที่ลูกค้าจะเลิกใช้บริการ หรือรูปแบบธุรกรรมที่อาจผิดปกติ

Backbase อธิบายว่า AI ใน digital banking ใช้ machine learning และ data analytics เพื่อช่วยงานหลายด้าน ตั้งแต่ระบบอัตโนมัติ ประสบการณ์ลูกค้า ความปลอดภัย แชตบอต การตรวจจับการทุจริต ไปจนถึงการอนุมัติสินเชื่อที่เร็วขึ้น

สำหรับไทย Virtual Bank มีบริบทเฉพาะมากกว่าการแข่งทำแอปให้สวย ธปท. ระบุว่าเป้าหมายสำคัญคือการให้บริการทางการเงินที่ตอบโจทย์กลุ่มลูกค้าหลากหลาย โดยเฉพาะกลุ่มรายย่อยและ SMEs ที่ยังเข้าไม่ถึงบริการทางการเงินอย่างเหมาะสม รวมถึงการยกระดับประสบการณ์ลูกค้าและเพิ่มการแข่งขันในระบบการเงิน

Krungsri Research ระบุว่า Virtual Bank เป็นธนาคารที่ให้บริการผ่านช่องทางดิจิทัลทั้งหมด ไม่มีสาขา ตู้ ATM หรือเครื่องฝากเงินของตัวเอง และไทยมีผู้ได้รับความเห็นชอบ 3 กลุ่ม โดยคาดว่าจะเริ่มเข้าสู่ช่วงเปิดบริการราวกลางปี 2569

ความท้าทายจึงไม่ได้มีแค่การเปิดแอปให้คนดาวน์โหลด แต่รวมถึงการสร้างความน่าเชื่อถือ การบริหารความเสี่ยงสินเชื่อ การป้องกันบัญชีม้าและภัยไซเบอร์ การดูแลลูกค้าที่แก้ปัญหาออนไลน์ไม่สำเร็จ และการทำให้บริการใหม่ต่างจาก mobile banking ที่คนไทยใช้อยู่แล้ว

อีกประเด็นที่น่าจับตาคือ AI อาจช่วยให้การประเมินสินเชื่อยืดหยุ่นขึ้น โดยเฉพาะในกรณีที่ลูกค้าบางกลุ่มไม่มีเอกสารรายได้แบบพนักงานประจำ แต่มีข้อมูลพฤติกรรมทางการเงินหรือข้อมูลทางเลือกบางประเภทที่ใช้ประกอบการพิจารณาได้ภายใต้กติกาที่เกี่ยวข้อง Krungsri Research ระบุว่า ธปท. อนุญาตให้ผู้ให้บริการบางประเภทใช้ alternative data เช่น ประวัติการจ่ายค่าสาธารณูปโภค ค่าโทรศัพท์ การเติมน้ำมัน หรือพฤติกรรมการซื้อขายปลีก เพื่อประเมินวงเงินสินเชื่อบางรูปแบบ

ข้อมูลเหล่านี้ทำให้คำว่า Virtual Bank มีความหมายมากกว่า “ธนาคารบนมือถือ” เพราะบริการจริงจะขึ้นอยู่กับคุณภาพของข้อมูล โมเดลวิเคราะห์ ความปลอดภัย ระบบกำกับดูแล และความสามารถในการอธิบายการตัดสินใจต่อผู้ใช้บริการ

สถานะล่าสุดที่ควรติดตามคือ การเปิดบริการจริงของแต่ละกลุ่ม การประเมินความพร้อมจากหน่วยงานกำกับ และเงื่อนไขด้านความปลอดภัยของข้อมูลลูกค้า เพราะเมื่อธนาคารไม่มีสาขาเป็นจุดพึ่งพาหลัก ความเชื่อมั่นในระบบดิจิทัลจะกลายเป็นส่วนสำคัญของการแข่งขันตั้งแต่วันแรก

KEY TAKEAWAYS:

• Virtual Bank ไม่ได้ต่างจากธนาคารเดิมแค่ไม่มีสาขา แต่พึ่งพาข้อมูลและระบบวิเคราะห์มากขึ้น
• AI ในธนาคารมักเกี่ยวข้องกับการประเมินความเสี่ยงสินเชื่อ การแบ่งกลุ่มลูกค้า การตรวจจับความผิดปกติ และการคาดการณ์พฤติกรรม
• ไทยมีผู้ได้รับความเห็นชอบให้จัดตั้ง Virtual Bank แล้ว 3 กลุ่ม โดยต้องผ่านเงื่อนไขและการประเมินความพร้อมก่อนเปิดบริการจริง
• จุดที่ต้องติดตามคือความปลอดภัยข้อมูล การป้องกันภัยไซเบอร์ การดูแลลูกค้า และความต่างจาก mobile banking เดิม
• การใช้ AI ในการเงินต้องระวังเรื่องความเป็นส่วนตัว ความโปร่งใส และการกำกับดูแล ไม่ใช่แค่ความเร็วของบริการ