ประเพณีผีตาโขน ด่านซ้าย จ.เลย

 ผีตาโขน เป็นหนึ่งในการละเล่นพื้นบ้านที่สนุกสนาน มีเอกลักษณ์ และมีชื่อเสียงที่สุดของประเทศไทย โดยจะจัดขึ้นเป็นประจำทุกปีที่ อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลยนี่คือเรื่องราวที่น่าสนใจของเทศกาลนี้เป็นเอกลักษณ์ของหน้ากากผีตาโขน

​สิ่งที่เป็นภาพจำที่สุดคือ "หน้ากาก" ที่ผู้เข้าร่วมแต่งกายประชันกัน ซึ่งทำจากวัสดุธรรมชาติในท้องถิ่นส่วนหัว ทำจาก หวดนึ่งข้าวเหนียว นำมาหักพับขึ้นรูปเหมือนหมวกส่วนใบหน้า ทำจาก โคนก้านมะพร้าว นำมาตัดแต่งและเจาะช่องตาจมูก มักทำจากไม้เนื้ออ่อนแต่งเป็นรูปทรงยาวโค้งงอเหมือนงวงช้างลวดลาย ระบายสีสันฉูดฉาด ดุดัน แต่แฝงความตลกขบขัน

นอกจากนี้ผู้เล่นจะแต่งกายด้วยเสื้อผ้าที่ทำจากเศษผ้าหลากสี และห้อย "หมากกะแหล่ง" (กระดิ่งผูกคอควาย) หรือกระป๋องไว้ที่เอวเพื่อให้เกิดเสียงดังเวลาเดินหรือเต้น

ที่มาและความเชื่อ

​การละเล่นนี้เป็นส่วนหนึ่งของ "งานบุญหลวง" ซึ่งประยุกต์รวมเอา "งานบุญพระเวส" (ฮีตเดือนสี่) และ "งานบุญบั้งไฟ" (ฮีตเดือนหก) เข้าด้วยกัน โดยมีวัตถุประสงค์หลักๆ คือ

​1.ตำนานพระเวสสันดร เชื่อกันว่าเมื่อครั้งที่พระเวสสันดรและนางมัทรีจะเดินทางออกจากป่ากลับสู่เมือง บรรดาผีป่าและสัตว์ร้ายต่างอาลัยรัก จึงพากันแฝงตัวและแต่งกายมาร่วมขบวนส่งเสด็จ กลายมาเป็นคำว่า "ผีตามคน" และเพี้ยนมาเป็น "ผีตาโขน" ในปัจจุบัน

​2.การบูชาอารักษ์และขอฝน เป็นการละเล่นเพื่อสร้างความบันเทิงให้สิ่งศักดิ์สิทธิ์และบรรพบุรุษ (ผีเจ้านาย) พึงพอใจ เพื่อดลบันดาลให้ฝนตกต้องตามฤดูกาล และพืชผลทางการเกษตรเจริญงอกงาม