สัตว์เป็นโรคซึมเศร้าได้เหมือนมนุษย์หรือไม่และนักวิทยาศาสตร์ค้นพบอะไรที่น่าสนใจ

ถ้าคุณเคยเลี้ยงหมาหรือแมวมานานพอ คุณอาจเคยสังเกตเห็นบางอย่างที่แปลกไป

อยู่ดี ๆ น้องก็ไม่อยากเล่น

ไม่ค่อยกินอาหาร

ชอบนอนอยู่มุมเดิมทั้งวัน

ไม่ตื่นเต้นเวลาเจ้าของกลับบ้านเหมือนเมื่อก่อน

จนหลายคนอดสงสัยไม่ได้ว่า หรือสัตว์จะเป็นโรคซึมเศร้าเหมือนคน

คำตอบคือ ได้... แต่ไม่เหมือนกันทั้งหมด

นักวิทยาศาสตร์พบมานานแล้วว่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมจำนวนมากมีระบบสมองและสารเคมีบางอย่างคล้ายมนุษย์อย่างน่าทึ่ง

ไม่ว่าจะเป็นสุนัข แมว ลิง ช้าง ม้า โลมา หรือแม้แต่หนูทดลอง

สัตว์เหล่านี้สามารถรู้สึกกลัว เครียด เหงา ผูกพัน เสียใจ และสูญเสียได้

มีการศึกษาหลายชิ้นพบว่า เมื่อสัตว์สูญเสียสมาชิกในฝูง สูญเสียคู่ชีวิต หรือถูกแยกจากสิ่งที่ผูกพัน พฤติกรรมของพวกมันสามารถเปลี่ยนไปอย่างชัดเจน

บางตัวกินอาหารน้อยลง

บางตัวแยกตัวออกจากสังคม

บางตัวสูญเสียความสนใจในกิจกรรมที่เคยชอบ

ฟังดูคล้ายอาการซึมเศร้าของมนุษย์มาก

ตัวอย่างที่โด่งดังคือช้าง

นักวิจัยพบว่าช้างสามารถแสดงพฤติกรรมคล้ายการไว้อาลัยได้

เมื่อสมาชิกในฝูงตาย พวกมันอาจกลับมาที่ซากเดิมหลายครั้ง แตะกระดูก หรือยืนเงียบ ๆ อยู่ใกล้บริเวณนั้นเป็นเวลานาน

ส่วนสุนัขเองก็มีตัวอย่างที่เจ้าของหลายคนเคยเจอจริง

หลังจากเจ้าของเสียชีวิต หรือหลังจากสัตว์คู่หูในบ้านตายไป พฤติกรรมของสุนัขบางตัวเปลี่ยนไปอย่างเห็นได้ชัดเป็นเวลาหลายสัปดาห์หรือหลายเดือน

อย่างไรก็ตาม นักวิทยาศาสตร์มักระมัดระวังในการใช้คำว่าโรคซึมเศร้า

เพราะเราไม่สามารถถามสัตว์ได้ตรง ๆ ว่ามันกำลังรู้สึกอะไร

สิ่งที่เราวัดได้คือพฤติกรรมและการเปลี่ยนแปลงทางชีววิทยาเท่านั้น

ดังนั้นในวงการวิทยาศาสตร์จึงมักใช้คำว่า ภาวะคล้ายซึมเศร้า หรือ Depression-like Behavior มากกว่า

ที่น่าสนใจคือ นักวิจัยด้านประสาทวิทยาใช้หนูทดลองศึกษาภาวะซึมเศร้ามนุษย์มาหลายสิบปี

เพราะสมองของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมหลายชนิดตอบสนองต่อความเครียดและความสูญเสียในรูปแบบใกล้เคียงกับมนุษย์อย่างไม่น่าเชื่อ

แม้แต่สารสื่อประสาทอย่างเซโรโทนินและโดพามีน ซึ่งเกี่ยวข้องกับอารมณ์ของมนุษย์ ก็มีอยู่ในสัตว์จำนวนมากเช่นกัน

แต่ก็มีข้อแตกต่างสำคัญ

มนุษย์สามารถคิดถึงอดีต กังวลอนาคต และสร้างเรื่องราวในหัวของตัวเองได้

เราอาจเครียดจากเหตุการณ์ที่ยังไม่เกิด หรือเสียใจกับสิ่งที่ผ่านไปหลายสิบปีแล้ว

สัตว์ส่วนใหญ่ดูเหมือนจะใช้ชีวิตอยู่กับปัจจุบันมากกว่า

นั่นทำให้รูปแบบของภาวะซึมเศร้าอาจไม่ซับซ้อนเท่าของมนุษย์

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่งานวิจัยจำนวนมากชี้ตรงกันคือ สัตว์ไม่ได้เป็นหุ่นยนต์ที่ทำงานตามสัญชาตญาณอย่างเดียว

พวกมันมีโลกทางอารมณ์ที่ลึกกว่าที่มนุษย์เคยคิดไว้มาก

และบางครั้งความเศร้า ความเหงา หรือความสูญเสียที่เกิดขึ้นกับสัตว์ อาจใกล้เคียงกับสิ่งที่เราเรียกว่าหัวใจสลายมากกว่าที่หลายคนจินตนาการ

ดังนั้นครั้งหน้าถ้าคุณเห็นหมา แมว หรือสัตว์เลี้ยงตัวหนึ่งดูเงียบผิดปกติ ไม่ร่าเริงเหมือนเดิม หรือเปลี่ยนพฤติกรรมหลังการสูญเสียบางอย่าง มันอาจไม่ใช่แค่เรื่องอารมณ์ชั่วคราว

เพราะยิ่งเราศึกษาสัตว์มากขึ้นเท่าไร เราก็ยิ่งค้นพบว่าความสามารถในการรู้สึกเจ็บปวดทางใจ อาจไม่ใช่สิ่งที่มนุษย์ครอบครองอยู่เพียงสายพันธุ์เดียวบนโลกนี้เลย