ภาพขอบ Macclesfield Psalter ช่วยจำบทสวด ส่วนหน้าปีศาจที่เลือนหายบอกอะไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

ภาพขอบของ Macclesfield Psalter ช่วยผู้อ่านจำตำแหน่งและแนวคิดในบทสดุดีได้ ภัณฑารักษ์ฟิตซ์วิลเลียมอธิบายว่าภาพเหล่านี้ช่วยนำทางข้อความและประกอบแนวคิดในบทสวด ส่วนใบหน้าปีศาจที่ถูกทำให้เลือนอาจสะท้อนปฏิกิริยาทางอารมณ์อย่างรุนแรงต่อภาพที่น่ากลัว แต่พิพิธภัณฑ์ไม่ทราบว่าใครทำหรือมีเหตุผลใด

หนังสือเล่มนี้ทำขึ้นในแคว้นอีสต์แองเกลียของอังกฤษ ราว ค.ศ. 1330–1340 และปัจจุบันอยู่ที่พิพิธภัณฑ์ฟิตซ์วิลเลียม เมืองเคมบริดจ์ Psalter คือหนังสือบทสดุดีจากคัมภีร์ไบเบิล มีบทกวีสรรเสริญและคำอธิษฐาน 150 บท ผู้ใช้ในยุคกลางมักแบ่งบทเหล่านี้เป็นช่วงสำหรับสวดในแต่ละวัน จึงต้องหาตำแหน่งและจำเนื้อหาที่กำลังอ่าน

ผู้ทำหนังสือเติมภาพไว้ทั้งในอักษรประดับและตามขอบล่างของหน้า บางภาพเกี่ยวกับเรื่องทางศาสนา บางภาพเป็นสัตว์ ชีวิตร่วมสมัย หรือสิ่งมีชีวิตลูกผสมที่ไม่มีอยู่จริง ภัณฑารักษ์ฟิตซ์วิลเลียมอธิบายว่า ภาพตามขอบไม่ได้แยกขาดจากข้อความเสมอไป ภาพเหล่านี้ทำหน้าที่คล้ายเครื่องช่วยจำ ช่วยให้ผู้อ่านไล่ตามข้อความ และยังถ่ายทอดภาพหรือความคิดจากบทสดุดีด้วย

ตัวอย่างอยู่ที่ใบ 140 ด้านหน้า ซึ่งเปิดบทสดุดีหมายเลข 98 อักษรประดับตัว D และกรอบใบโอ๊กพาดลงมาถึงภาพเล็กตรงขอบล่าง ในภาพ นักบุญดันสแตนซึ่งเป็นทั้งบิชอปและช่างตีเหล็ก ใช้คีมหนีบจมูกปีศาจ พิพิธภัณฑ์ระบุว่าใบหน้าของปีศาจถูกลบหรือถูให้เลือนโดยเจตนาในเวลาต่อมา

การอ่านความเสียหายต้องแยกสิ่งที่เห็นออกจากข้อสันนิษฐาน สิ่งที่ยืนยันได้คือมีคนทำให้ใบหน้าปีศาจเลือนลงภายหลัง ส่วนเหตุผลไม่ปรากฏในบันทึก ภัณฑารักษ์มองว่า มีความเป็นไปได้สูงว่าเป็นปฏิกิริยาทางอารมณ์อย่างรุนแรงต่อภาพที่น่ากลัว แต่ไม่ได้ระบุตัวเจ้าของหรือผู้ลงมือ และไม่ได้บอกว่าความรู้สึกนั้นเกิดจากความเชื่อ ความกลัว หรือเหตุอื่นโดยเฉพาะ

ฉากคีมกับปีศาจจึงชวนให้คิดถึงอารมณ์ของผู้อ่านในอดีต แต่ภาพขอบทั้งเล่มยังทำงานหลายอย่างพร้อมกัน ทั้งช่วยนำสายตา สร้างจุดจำ และทำให้แนวคิดในบทสวดมีภาพให้เกาะเกี่ยว ความขบขันหรือความประหลาดที่คนปัจจุบันเห็นอาจไม่ตรงกับวิธีอ่านของเจ้าของเดิมทุกคน เราจึงรู้ได้ว่าภาพหนึ่งถูกทำให้เลือน แต่ยังบอกไม่ได้แน่ชัดว่าใครขีดมันและเพราะอะไร

ภาพประกอบในบทความเป็นภาพจัดฉากทั่วไป ไม่ใช่ภาพจำลองต้นฉบับหรือภาพถ่ายวัตถุจริง

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th