อังกฤษกับบทเรียน 40 ปี "ลัทธิเสรีนิยมใหม่" สุดท้ายต้องยึดคืนกิจการรถไฟ

อังกฤษย้อนกลับอดีต 40 ปีก่อน ด้วยการยึดบริษัทเอกชนกลับมาเป็นของรัฐ

31 พฤษภาคม 2026 ที่ผ่านมา นายกรัฐมนตรีเคียร์ สตาร์เมอร์ (Keir Starmer) แห่งสหราชอาณาจักร ได้ประกาศผ่านสื่อสังคมออนไลน์ X ยึดคืนบริษัท Govia Thameslink Railway (GTR) ซึ่งเป็นผู้บริหารจัดการเส้นทางรถไฟสายสำคัญ 4 สายหลัก (Thameslink, Southern, Great Northern และ Gatwick Express) และกุมยอดผู้โดยสารสูงถึง 1 ใน 6 ของประเทศ กลับคืนมาเป็นของรัฐบาลโดยมีผลทันที“ เป็นจุดจบของ "ลัทธิเสรีนิยมใหม่ (Neoliberalism)” ในภาคโครงสร้างพื้นฐานสาธารณะอย่างเป็นทางการ

อวสาน “เสรีนิยมใหม่” เมื่ออังกฤษกลืนน้ำตา สั่งยึดรถไฟคืนสู่รัฐ ปิดฉากมหากาพย์ผลประโยชน์ทุนนิยม 40 ปี

ย้อนกลับไปในยุคของนายกรัฐมนตรี มาร์กาเร็ต แทตเชอร์ (Thatcherism) และถูกสานต่อจนสมบูรณ์ในปี 1997 นักเศรษฐศาสตร์สายเสรีนิยมใหม่ผู้บูชาทฤษฎี "มือที่มองไม่เห็น" ของฟรีดแมนและฮาเยก ได้หว่านล้อมรัฐบาลและประชาชนว่า การผูกขาดโดยรัฐทำให้ระบบรถไฟไร้ประสิทธิภาพและเป็นภาระงบประมาณ การปล่อยให้เอกชนเข้ามาประมูลแข่งขันจะช่วยลดค่าตั๋ว ยกระดับบริการ และตัดภาระของรัฐบาล

สภาอังกฤษผ่านความเห็นชอบเมื่อปลายปีที่แล้ว โดยกำหนดเส้นตายว่า บริษัทรถไฟเอกชนทั้งหมดในอังกฤษจะต้องถูกยึดคืนมาเป็นของรัฐอย่างเบ็ดเสร็จภายในปี 2027 ตามกฎหมายบริการรถไฟโดยสาร (สิทธิ์ความเป็นเจ้าของสาธารณะ - (Passenger Railway Services : Public Ownership Act) ปี 2024 

นับเป็นการประกาศความล้มเหลวอย่างสิ้นเชิงของนโยบาย "แปรรูปรถไฟเป็นเอกชน" (Railway Privatization) ที่ดำเนินมาอย่างยาวนานกว่า 40 ปี นับตั้งแต่ยุคทศวรรษ 1980

ซึ่งแทนที่การแปรรูปเป็นเอกชนจะช่วยลดภาระงบประมาณของรัฐ แต่เมื่อบริษัทเอกชนบริหารจนขาดทุนหรือระบบจวนเจียนจะล้มละลาย พวกเขาจะใช้กลยุทธ์ขู่ขอยุติการเดินรถหรือประกาศล้มละลาย บีบให้รัฐบาลอังกฤษต้องควักเงินอุดหนุน เพิ่มขึ้นจากปีละ 1,000 ล้านปอนด์ พุ่งทะยานสู่ 6,000 ล้านปอนด์ต่อปี ในปัจจุบัน เพื่อจ้างให้เอกชนยอมวิ่งรถต่อ เท่ากับว่าประชาชนต้องจ่ายเงินสองต่อ คือทั้งค่าตั๋วที่แพงลิ่ว และเงินภาษีที่รัฐนำไปอุ้มชูผลกำไรของบริษัทเอกชน