ปลากระป๋องไม่ได้เริ่มจากครัว แต่เกิดจากโจทย์เสบียงในสนามรบ

ปลากระป๋องที่หลายบ้านมีติดตู้ไว้ ไม่ได้เริ่มจากเมนูประหยัดในครัว แต่เกิดจากปัญหาใหญ่ของกองทัพยุโรปที่ต้องหาอาหารเก็บได้นาน ไม่บูดง่าย และเดินทางไปกับทหารได้

จุดตั้งต้นของเรื่องนี้ย้อนกลับไปปลายศตวรรษที่ 18 เมื่อฝรั่งเศสต้องส่งทหารออกไปรบไกล ๆ ปัญหาไม่ได้มีแค่ศัตรูในสนามรบ แต่อาหารที่เน่าเสียระหว่างทางก็ทำให้กองทัพเสียกำลังอย่างหนัก รัฐบาลฝรั่งเศสจึงตั้งรางวัล 12,000 ฟรังก์ ให้กับคนที่หาวิธีถนอมอาหารได้จริง

คนที่แก้โจทย์นี้ได้คือ นีกอลา อาแปร์ ชาวฝรั่งเศสที่ทำงานด้านอาหาร เขาทดลองนำอาหารใส่ขวดแก้ว ปิดให้แน่น แล้วต้มด้วยความร้อนเป็นเวลาหนึ่ง วิธีนี้ช่วยให้อาหารอยู่ได้นานขึ้น แม้ในเวลานั้นผู้คนยังไม่เข้าใจเรื่องจุลินทรีย์เหมือนปัจจุบัน

สิ่งที่อาแปร์ทำจึงสำคัญมาก เพราะเป็นต้นแบบของการถนอมอาหารด้วยภาชนะปิดสนิทและความร้อน ต่อมาหลุยส์ ปาสเตอร์ จึงอธิบายได้ชัดขึ้นว่าความร้อนช่วยจัดการจุลินทรีย์ และการปิดสนิทช่วยกันการปนเปื้อนใหม่จากภายนอก

แต่ขวดแก้วมีปัญหาใหญ่ คือแตกง่าย ไม่เหมาะกับการขนส่งในสนามรบ ปี 1810 ปีเตอร์ ดูแรนด์ ในอังกฤษจึงจดสิทธิบัตรการใช้ภาชนะเหล็กเคลือบดีบุกแทนขวดแก้ว กระป๋องโลหะจึงกลายเป็นก้าวสำคัญที่ทำให้อาหารกระป๋องเริ่มเข้าใกล้รูปแบบที่คนยุคนี้รู้จัก

แล้วปลากระป๋องเข้ามาอยู่ตรงไหนของเรื่องนี้?

หลังเทคโนโลยีอาหารกระป๋องเริ่มแพร่หลาย ฝรั่งเศสเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่พัฒนาปลาซาร์ดีนกระป๋องอย่างจริงจัง โดยมีการกล่าวถึงโรงงานปลาซาร์ดีนกระป๋องในเมืองน็องต์ช่วงปี 1824 ปลาซาร์ดีนเหมาะกับการบรรจุกระป๋อง เพราะเป็นปลาขนาดเล็ก จัดเรียงง่าย และเมื่อผ่านความร้อน กระดูกจะนิ่มจนกินได้สะดวก

อีกจุดที่น่าสนใจคือ อาหารกระป๋องเกิดขึ้นก่อน “ที่เปิดกระป๋อง” แบบที่คนคุ้นเคยทุกวันนี้อยู่นานมาก กระป๋องยุคแรกแข็งและหนา คนที่ต้องกินอาหารกระป๋องจึงใช้มีด ค้อน สิ่ว หรือเครื่องมือหนัก ๆ เปิดฝา ก่อนที่อุปกรณ์เปิดกระป๋องจะพัฒนาตามมาในภายหลัง

สิ่งเล็ก ๆ อย่างปลากระป๋องจึงไม่ได้เป็นแค่อาหารสำเร็จรูปธรรมดา แต่เป็นผลจากหลายเรื่องมารวมกัน ทั้งสงคราม การเดินทางไกล ความจำเป็นในการเก็บอาหาร และความพยายามของมนุษย์ที่จะทำให้อาหารปลอดภัยขึ้น

ทุกวันนี้ปลากระป๋องอาจอยู่บนชั้นวางในร้านสะดวกซื้อหรืออยู่ในตู้กับข้าวแบบเงียบ ๆ แต่เบื้องหลังของมันคือประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 200 ปี จากโจทย์เสบียงของทหาร สู่ของกินง่าย ๆ ที่หลายคนเปิดกินได้ภายในไม่กี่นาที