3จังหวัดที่ยากจนที่สุดในประเทศไทย

ตัวเลข “จังหวัดที่มีสัดส่วนคนจนสูงสุด” ไม่ได้บอกแค่ว่าพื้นที่ไหนมีรายได้น้อย แต่สะท้อนปัญหาลึกกว่านั้น ทั้งโอกาสทำงาน การเดินทาง โครงสร้างเศรษฐกิจ และต้นทุนชีวิตของคนในพื้นที่

ข้อมูลปี 2567 ของสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ หรือ สศช. ระบุว่า 3 จังหวัดที่มีสัดส่วนคนจนสูงที่สุดของประเทศ คือ แม่ฮ่องสอน ยะลา และปัตตานี

ตัวเลขสำคัญมีดังนี้

• แม่ฮ่องสอน 25.69%
• ยะลา 25.41%
• ปัตตานี 25.39%

เกณฑ์นี้วัดจากสัดส่วนประชากรที่มีรายจ่ายเพื่อการอุปโภคบริโภคเฉลี่ยต่ำกว่าเส้นความยากจนของประเทศ ซึ่งอยู่ที่ 3,078 บาทต่อคนต่อเดือนในปี 2567

สิ่งที่ต้องเข้าใจก่อนคือ คำว่า “จังหวัดยากจน” ไม่ได้แปลว่าทุกคนในจังหวัดนั้นยากจน และไม่ได้หมายความว่าพื้นที่นั้นไม่มีศักยภาพ แต่เป็นตัวเลขที่ชี้ว่าในจังหวัดนั้นมีประชากรกลุ่มเปราะบางอยู่ในสัดส่วนสูงกว่าพื้นที่อื่น

แม่ฮ่องสอนเป็นตัวอย่างชัดของความยากจนที่ผูกกับภูมิประเทศ จังหวัดนี้มีพื้นที่ภูเขาสูงและป่าไม้จำนวนมาก ทำให้การเดินทาง การขนส่งสินค้า และการเข้าถึงบริการพื้นฐานมีต้นทุนสูงกว่าพื้นที่ราบในหลายจังหวัด

เมื่อการเดินทางยาก โอกาสทางเศรษฐกิจก็มักถูกจำกัดตามไปด้วย ทั้งเรื่องตลาดรับซื้อสินค้า การท่องเที่ยว การศึกษา งานประจำ และการลงทุนใหม่ ๆ หลายครัวเรือนยังพึ่งพาเกษตรกรรมหรือรายได้ไม่แน่นอน จึงเสี่ยงมากขึ้นเมื่อราคาสินค้าเกษตรผันผวนหรือฤดูกาลไม่เอื้อ

ส่วนยะลาและปัตตานีมีบริบทต่างออกไป แม้อยู่คนละภูมิประเทศกับแม่ฮ่องสอน แต่ต้องเจอกับโจทย์เศรษฐกิจชายแดนและความเปราะบางของพื้นที่มายาวนาน การลงทุน การท่องเที่ยว และกิจกรรมทางเศรษฐกิจบางส่วนเดินหน้าได้ไม่เต็มศักยภาพ

ในหลายพื้นที่ของภาคใต้ชายแดน รายได้ครัวเรือนยังเกี่ยวข้องกับพืชเศรษฐกิจ เช่น ยางพารา ลองกอง และอาชีพท้องถิ่นที่ขึ้นกับราคาในตลาด เมื่อราคาขึ้นลงแรง คนที่มีรายได้ทางเดียวหรือมีเงินสำรองน้อยก็รับแรงกระแทกมากกว่า

จุดที่น่าสนใจคือ แม่ฮ่องสอนและปัตตานีถูกพูดถึงในกลุ่มจังหวัดที่เผชิญความยากจนเรื้อรังต่อเนื่องเป็นเวลานาน สะท้อนว่าโจทย์นี้ไม่ใช่เรื่องที่แก้ได้ด้วยเงินช่วยเหลือระยะสั้นเพียงอย่างเดียว แต่เกี่ยวกับระบบถนน งาน การศึกษา สุขภาพ ตลาด และโอกาสทางเศรษฐกิจในพื้นที่

ตัวเลขนี้จึงควรถูกอ่านแบบแยกชั้น

ชั้นแรก คือ รายได้และรายจ่ายของคนในครัวเรือน
ชั้นที่สอง คือ โครงสร้างพื้นที่ที่ทำให้หาเงินยากหรือมีต้นทุนชีวิตสูง
ชั้นที่สาม คือ โอกาสระยะยาว เช่น งานที่มั่นคง การศึกษาที่เข้าถึงได้ และระบบขนส่งที่เชื่อมคนกับตลาด

ถ้ามองแค่ชื่อจังหวัด อาจเผลอสรุปง่ายเกินไปว่าเป็นปัญหาของคนในพื้นที่ แต่เมื่อดูบริบทจริง จะเห็นว่าความยากจนจำนวนมากเกิดจากข้อจำกัดที่คนคนเดียวแก้เองได้ยาก เช่น ถนนไกล ตลาดไกล งานมีจำกัด หรือพื้นที่มีความเปราะบางทางเศรษฐกิจมานาน

ประเด็นนี้จึงสำคัญกับคนทั้งประเทศ เพราะงบประมาณ การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน และนโยบายลดความเหลื่อมล้ำ ล้วนต้องอาศัยข้อมูลรายพื้นที่ที่แม่นพอ ไม่ใช่ดูเฉพาะตัวเลขเศรษฐกิจรวมของจังหวัดเพียงอย่างเดียว

แม่ฮ่องสอน ยะลา และปัตตานี อาจอยู่คนละภูมิภาค แต่มีจุดร่วมเดียวกันคือ “โอกาส” ยังไปไม่ถึงคนจำนวนหนึ่งอย่างเท่าเทียม ตัวเลขสัดส่วนคนจนจึงไม่ควรถูกใช้เพื่อมองพื้นที่ในแง่ลบ แต่ควรใช้เพื่อเห็นว่าพื้นที่ไหนต้องการการแก้ปัญหาที่ตรงจุดกว่าคำตอบแบบเดียวกันทั้งประเทศ