มนุษย์ค้นพบสิ่งมีชีวิตบนโลกไปแล้วกี่เปอร์เซ็นต์?

ลองนึกภาพว่าโลกทั้งใบเป็นห้องสมุดขนาดมหึมา ชั้นหนังสือเรียงยาวออกไปจนสุดสายตา และหนังสือแต่ละเล่มคือสิ่งมีชีวิตหนึ่งชนิด

ตอนนี้มนุษย์กำลังเดินสำรวจห้องสมุดแห่งนี้ไปทีละชั้น เปิดหนังสือทีละเล่ม ตั้งชื่อ จดบันทึก และพยายามทำความเข้าใจว่าแต่ละชนิดใช้ชีวิตอย่างไร

คำถามคือ เราเปิดหนังสือไปแล้วกี่เล่ม?

คำตอบที่น่าสนใจคือ ยังไม่มีใครรู้แน่ชัดว่าโลกมีสิ่งมีชีวิตทั้งหมดกี่ชนิด เพราะฉะนั้นจึงยังไม่มีเปอร์เซ็นต์ที่บอกได้ตรง ๆ ว่าเราค้นพบไปแล้วกี่เปอร์เซ็นต์

สิ่งที่เรารู้คือ ปัจจุบันมีการตั้งชื่อและบันทึกสิ่งมีชีวิตที่ได้รับการยอมรับทางวิทยาศาสตร์แล้วมากกว่า 2 ล้านชนิด และจำนวนนี้เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ทุกปี เพราะนักวิทยาศาสตร์ยังค้นพบชนิดใหม่อยู่ตลอดเวลา

แต่ตัวเลขนี้ไม่ได้หมายความว่าโลกมีสิ่งมีชีวิตอยู่แค่ 2 ล้านชนิด

นักวิทยาศาสตร์เคยประเมินว่า เฉพาะสิ่งมีชีวิตกลุ่มยูคาริโอต ซึ่งรวมสัตว์ พืช เห็ดรา และสิ่งมีชีวิตอีกหลายกลุ่ม อาจมีอยู่ราว 8.7 ล้านชนิด โดยตัวเลขนี้เป็นการประมาณ ไม่ใช่จำนวนที่นับได้จริง

ลองคิดง่าย ๆ ถ้าประมาณการนี้ใกล้เคียงความจริง สิ่งที่มนุษย์รู้จักอยู่ในปัจจุบันก็อาจเป็นเพียงส่วนหนึ่งของทั้งหมดเท่านั้น

และเรื่องที่ทำให้ภาพนี้น่าสนใจกว่าคือ สัตว์ที่เราคุ้นเคยอาจไม่ใช่กลุ่มที่มีจำนวนชนิดมากที่สุด

แมว สุนัข ช้าง เสือ วาฬ หรือแม้แต่นกที่เห็นกันอยู่ทุกวัน ล้วนเป็นเพียงส่วนหนึ่งของโลกสิ่งมีชีวิตขนาดมหึมา เพราะเมื่อมองไปยังแมลง สัตว์ขนาดเล็ก สิ่งมีชีวิตในดิน หรือสิ่งมีชีวิตในทะเล จำนวนชนิดจะเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว

โดยเฉพาะ ทะเล

มหาสมุทรกินพื้นที่มากกว่าสองในสามของพื้นผิวโลก และยังมีบริเวณอีกมากที่มนุษย์เข้าไปสำรวจได้ยากมาก ตั้งแต่ใต้พื้นทะเล ไปจนถึงบริเวณน้ำลึกที่ไม่มีแสงแดดส่องถึง

ที่นั่นอาจมีสิ่งมีชีวิตที่รูปร่างแปลกจนเหมือนหลุดมาจากนิยายวิทยาศาสตร์ และบางชนิดอาจไม่เคยถูกมนุษย์เห็นด้วยซ้ำ

ทุกครั้งที่นักวิทยาศาสตร์สำรวจพื้นที่ใหม่ จึงมีโอกาสพบสิ่งมีชีวิตที่ไม่เคยถูกบันทึกมาก่อน และบางครั้งสิ่งที่พบก็ไม่ได้เป็นเพียง “สัตว์ตัวใหม่” แต่เป็นชนิดที่มีลักษณะทางพันธุกรรมหรือวิถีชีวิตแตกต่างจากสิ่งที่เคยรู้จักมาก่อน

แต่การค้นพบสิ่งมีชีวิตชนิดใหม่ไม่ได้หมายความว่าเพิ่งเกิดสิ่งมีชีวิตชนิดนั้นขึ้นมา

มันอาจอยู่บนโลกมานานหลายล้านปี เพียงแต่ มนุษย์เพิ่งเดินทางไปเจอ

นี่จึงเป็นเหตุผลที่จำนวนสิ่งมีชีวิตที่มนุษย์รู้จักเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ขณะที่จำนวนสิ่งมีชีวิตทั้งหมดบนโลกยังคงเป็นคำถามใหญ่

และยังมีอีกปัญหาหนึ่งที่ทำให้เรื่องนี้ซับซ้อนขึ้น

สิ่งมีชีวิตบางชนิดมีขนาดเล็กมากจนมองด้วยตาเปล่าแทบไม่ได้ บางชนิดอยู่ในดิน บางชนิดอาศัยอยู่ใต้พื้นทะเล บางชนิดอยู่ในสภาพแวดล้อมที่มนุษย์แทบเข้าไปไม่ได้ และสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กจำนวนมากยังต้องอาศัยการตรวจสอบทางพันธุกรรมเพื่อแยกว่าจริง ๆ แล้วเป็นชนิดเดียวกันหรือคนละชนิด

เพราะฉะนั้นคำถามว่า “มนุษย์ค้นพบสิ่งมีชีวิตบนโลกไปแล้วกี่เปอร์เซ็นต์?” จึงไม่มีตัวเลขคำตอบเดียวที่ถูกต้อง

สิ่งที่พูดได้อย่างมั่นใจกว่าคือ เรายังรู้จักโลกของตัวเองไม่หมด

ทุกปีมีสิ่งมีชีวิตชนิดใหม่ถูกค้นพบและเพิ่มเข้าไปในฐานข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ และฐานข้อมูลระดับโลกก็ยังต้องปรับปรุงอยู่ตลอด เพราะการจำแนกสิ่งมีชีวิตเป็นงานที่เปลี่ยนแปลงตามหลักฐานใหม่ ๆ

บางทีเรื่องที่น่าตื่นเต้นที่สุดอาจไม่ใช่การค้นพบสิ่งมีชีวิตบนดาวดวงอื่น

แต่อาจเป็นการค้นพบว่า บนโลกใบเดียวกับที่มนุษย์อาศัยอยู่ ยังมีสิ่งมีชีวิตอีกมากมายที่มนุษย์ไม่เคยรู้จัก

และบางชนิดอาจกำลังอยู่ใต้ทะเลลึก ใต้ผืนดิน ในถ้ำ หรือในสถานที่ที่ยังไม่มีใครเดินทางไปถึง

โลกจึงไม่ได้เป็นหนังสือที่มนุษย์อ่านจบแล้ว

แต่เราเพิ่งเปิดไปได้เพียงไม่กี่หน้าเท่านั้น