คดีพลิก! "ชาวอียิปต์โบราณไม่ได้ขี่อูฐ" เผยความจริงที่ฮอลลีวูดหลอกเรามานานนับปี

        บ่อยครั้งที่ "ความจริง" ในความรับรู้ของคนเราไม่ได้ถูกสร้างขึ้นจากข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์ แต่ถูกฉายซ้ำผ่านแสงเงาบนจอภาพยนตร์ ภาพจำของคนทั่วโลกเมื่อนึกถึงอารยธรรมอียิปต์โบราณ คือภาพทิวทัศน์ทะเลทรายอันเวิ้งว้าง มีพีระมิดตั้งตระหง่านอยู่เบื้องหลัง และมีกองทัพอูฐเดินเยื้องย่างอย่างสง่างาม สื่อบันเทิงกระแสหลักโดยเฉพาะภาพยนตร์ฮอลลีวูดได้ทำการ "ประกอบสร้างความจริง" (Construction of Reality) ชุดนี้ขึ้นมาจนกลายเป็นภาพตัวแทนทางวัฒนธรรมที่ดูสมจริง ทว่าในแง่มุมของประวัติศาสตร์และโบราณคดี ภาพความจริงที่ภาพยนตร์มอบให้เรานั้น กลับเป็นความเข้าใจผิดทางวัฒนธรรมครั้งยิ่งใหญ่

        หากมองผ่านเลนส์ของ วัฒนธรรมศึกษา (Cultural Studies) จะพบว่าความฉลาดแกมโกงของสื่อบันเทิงมักหยิบยกอัตลักษณ์และภาพลักษณ์ในยุคปัจจุบันของพื้นที่หนึ่ง ๆ มาจับคู่สวมทับเข้ากับอดีตอย่างไร้รอยต่อ เพื่ออธิบายหรือ "ยัดเยียด" ภาพความเป็นอื่น (Otherness) หรือความแปลกถิ่น (Exoticism) ของดินแดนตะวันออกกลางให้ชัดเจนขึ้นสำหรับผู้ชมฝั่งตะวันตก อูฐและทะเลทรายจึงถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือเชิงสัญลักษณ์ในการเล่าเรื่อง เพื่อสร้างกลิ่นอายความลี้ลับและมนต์เสน่ห์แห่งอารยธรรมอียิปต์โบราณ โดยไม่ได้สนใจเลยว่าในความเป็นจริงทางประวัติศาสตร์แล้ว สัตว์ชนิดนี้อยู่คนละไทม์ไลน์กับการสร้างพีระมิดอย่างสิ้นเชิง

อูฐเดินทางมาถึงดินแดนฟาโรห์ "ช้ากว่าที่คิด"

        ความจริงที่ชวนประหลาดใจและหักปากกาเซียนบทภาพยนตร์ทุกเรื่องคือ ในยุคสร้างพีระมิด (ประมาณ 2,500 ปีก่อนคริสตกาล) ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่อารยธรรมอียิปต์โบราณเจริญรุ่งเรืองถึงขีดสุดและมีการจารึกเรื่องราวต่าง ๆ ไว้มากมายนั้น ไม่มีอูฐอาศัยอยู่ในอียิปต์เลยแม้แต่ตัวเดียว ชาวอียิปต์โบราณในยุคทองนั้นไม่เคยเลี้ยง ใช้งาน หรือแม้แต่รู้จักอูฐในฐานะสัตว์พาหนะ

        เมื่อสืบค้นตามหลักฐานทางประวัติศาสตร์ กว่าที่อูฐจะเดินทางเข้ามามีบทบาทในดินแดนแห่งนี้ก็ล่วงเลยมาถึงประมาณ 900 ปีก่อนคริสตกาล (ตรงกับสมัยราชวงศ์ที่ 22) และการใช้อูฐอย่างแพร่หลายในฐานะสัตว์ขนส่งสินค้าข้ามทะเลทราย เพิ่งจะเริ่มกลายเป็นที่นิยมจริง ๆ ในช่วงที่อียิปต์ถูกยึดครองและปกครองโดยชาวต่างชาติ เช่น ชาวเปอร์เซีย และต่อมาคือยุคของชาวกรีก-โรมัน (ช่วง 500 – 300 ปีก่อนคริสตกาล) ซึ่งเป็นเวลาหลังจากที่พีระมิดสร้างเสร็จและตั้งตระหง่านผ่านร้อนผ่านหนาวมาแล้วหลายพันปี

ไร้อูฐ... แล้วคนอียิปต์โบราณเดินทางและขนส่งอย่างไร?

        เมื่อตัดภาพมายาที่ฮอลลีวูดประกอบสร้างขึ้นออกไป เราจะพบกับ "ความจริง" อีกชุดหนึ่งที่สะท้อนถึงภูมิปัญญาและการจัดการทางวัฒนธรรมที่มีประสิทธิภาพสูงของชาวอียิปต์โบราณ ซึ่งสอดคล้องกับสภาพภูมิประเทศเชิงนิเวศวิทยาโดยไม่จำเป็นต้องพึ่งพาอูฐเลยแม้แต่น้อย

• แม่น้ำไนล์ (เส้นทางสายเลือดหลัก): ในเชิงวัฒนธรรมศึกษา แม่น้ำไนล์ไม่ได้เป็นเพียงแค่แหล่งอุปโภคบริโภค แต่เป็น "ทางหลวงแผ่นดิน" ที่สำคัญที่สุด ชาวอียิปต์โบราณใช้ระบบคมนาคมทางน้ำเป็นหลัก โดยต่อเรือขนาดใหญ่เพื่อลำเลียงหินและวัสดุก่อสร้างน้ำหนักมหาศาลจากเหมืองล่องไปตามลำน้ำมุ่งสู่ไซต์ก่อสร้างพีระมิด

• ลา (Donkey) วีรบุรุษตัวจริงทางบก: สัตว์สี่เท้าที่เป็นฮีโร่ตัวจริงในวิถีชีวิตประจำวันและการขับเคลื่อนเศรษฐกิจคือ "ลา" ชาวอียิปต์ใช้งานลามาตั้งแต่ยุคโบราณเพื่อบรรทุกสัมภาระ เดินทาง และติดต่อค้าขายทั้งในระยะใกล้และระยะไกล ภาพบนฝาผนังสุสานโบราณจึงเต็มไปด้วยภาพของลา ไม่ใช่ภาพของอูฐ

  

• แรงงานคนและวิศวกรรมการลากเลื่อน: สำหรับการเคลื่อนย้ายก้อนหินมหึมาขึ้นมาสร้างศาสนสถาน พวกเขาพึ่งพาแรงงานมนุษย์ร่วมกับเทคนิคทางวิทยาศาสตร์ที่ชาญฉลาด นั่นคือการใช้ตั่งเลื่อน (Sledges) ลากไปบนพื้นทราย โดยมีภูมิปัญญาในการราดน้ำลงบนทรายในปริมาณที่พอเหมาะเพื่อลดแรงเสียดทาน ทำให้ทรายจับตัวแน่นและลื่นขึ้น ช่วยทุ่นแรงในการลากจูงได้อย่างมหาศาล

        การรื้อถอนความเชื่อเรื่อง "อูฐกับพีระมิด" ในครั้งนี้ จึงเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนของการทำงานในภาควัฒนธรรมศึกษา ที่ทำให้เราเห็นว่า สื่อบันเทิงมีความสามารถในการ "บิดเบือนประวัติศาสตร์" เพื่อรับใช้ความบันเทิงและการตลาด จนทำให้ภาพลักษณ์ของอียิปต์ในยุคปัจจุบันกลายไปเป็นความจริงในอดีตอย่างผิดฝาผิดตัว การรับรู้ความจริงเชิงประวัติศาสตร์ที่แท้จริงช่วยให้เรามองเห็นคุณค่าของอารยธรรมอียิปต์โบราณอย่างลึกซึ้ง ว่าความยิ่งใหญ่ระดับสิ่งมหัศจรรย์ของโลกนั้น ถูกขับเคลื่อนและตรากตรำขึ้นมาจากมันสมอง พลังกายของมนุษย์ และเจ้าลาตัวเล็ก ๆ เท่านั้น หาใช่อูฐทะเลทรายตามที่มายากลของภาพยนตร์พยายามหลอกเรามาตลอดหลายทศวรรษ