เคยสงสัยไหม? ทำไมชื่อเดือนไทยถึงโคตรฉลาด แค่ฟังคำลงท้ายก็เดาได้เลยว่ามีกี่วัน!

เคยสงสัยไหม? ทำไมชื่อเดือนไทยถึงโคตรฉลาด แค่ฟังคำลงท้ายก็เดาได้เลยว่ามีกี่วัน!

สมัยเด็ก ๆ หลายคนคงเคยท่องชื่อเดือนแบบงง ๆ

มกราคม กุมภาพันธ์ มีนาคม เมษายน...

ท่องได้ก็จริง แต่เคยสงสัยไหมว่าทำไมบางเดือนลงท้ายด้วย "คม" บางเดือนลงท้ายด้วย "ยน" แล้วอยู่ดี ๆ กุมภาพันธ์ดันไม่เหมือนชาวบ้านเขาอีก?

ผมเองก็เคยคิดว่าเป็นแค่ชื่อที่ตั้งให้เพราะ ๆ เท่านั้น จนกระทั่งได้ลองไปหาข้อมูลดูจริง ๆ ถึงได้รู้ว่า ชื่อเดือนของไทยไม่ได้ถูกตั้งขึ้นแบบสุ่ม ๆ เลย แต่เต็มไปด้วยแนวคิดด้านภาษา ดาราศาสตร์ และการคำนวณเวลาอย่างน่าทึ่ง

ที่สำคัญคือ ชื่อเดือนแบบที่เราใช้กันทุกวันนี้ เพิ่งมีอายุราว ๆ ร้อยกว่าปีเท่านั้นเอง!

เมื่อก่อนคนไทยไม่ได้เรียก มกราคม กุมภาพันธ์

ก่อนสมัยรัชกาลที่ 5 คนไทยใช้ปฏิทินจันทรคติเป็นหลัก โดยอ้างอิงการโคจรของดวงจันทร์

ชื่อเดือนในอดีตจึงเรียกง่าย ๆ ว่า

• เดือนอ้าย (เดือนที่ 1)
• เดือนยี่ (เดือนที่ 2)
• เดือน 3
• เดือน 4

ไล่ไปเรื่อย ๆ จนถึงเดือน 12

แต่เมื่อสยามเริ่มติดต่อค้าขายและทำสนธิสัญญากับชาติตะวันตกมากขึ้น ระบบนับวันเวลาแบบเดิมเริ่มไม่สอดคล้องกับมาตรฐานสากล เพราะฝั่งตะวันตกใช้ปฏิทินสุริยคติที่อิงการโคจรของโลกและดวงอาทิตย์

จึงเกิดการปรับปรุงระบบปฏิทินให้ทันสมัย และในช่วง พ.ศ. 2432 ได้มีการกำหนดชื่อเดือนแบบใหม่ขึ้นมา ซึ่งเป็นต้นแบบที่เราใช้มาจนถึงทุกวันนี้

"คม - ยน - พันธ์" ไม่ได้มีไว้ให้จำยาก

สิ่งที่หลายคนไม่รู้คือ คำลงท้ายของชื่อเดือนมีความหมายซ่อนอยู่

เดือนที่ลงท้ายด้วย "คม"

ได้แก่

• มกราคม
• มีนาคม
• พฤษภาคม
• กรกฎาคม
• สิงหาคม
• ตุลาคม
• ธันวาคม

เดือนเหล่านี้มี 31 วัน

เดือนที่ลงท้ายด้วย "ยน"

ได้แก่

• เมษายน
• มิถุนายน
• กันยายน
• พฤศจิกายน

เดือนเหล่านี้มี 30 วัน

ส่วน "กุมภาพันธ์"

เป็นเดือนพิเศษที่มีเพียง 28 หรือ 29 วัน

เพราะฉะนั้นแค่จำคำลงท้ายให้ได้ ก็แทบไม่ต้องเปิดปฏิทินดูจำนวนวันอีกเลย

ยิ่งรู้ที่มาแล้วยิ่งรู้สึกว่าคนคิดระบบนี้เก่งมาก เพราะออกแบบให้ชื่อเดือนช่วยบอกข้อมูลในตัวเองไปด้วย

ชื่อเดือนมาจากจักรราศีบนท้องฟ้า

นอกจากคำลงท้ายแล้ว ส่วนหน้าของชื่อเดือนยังมีที่มาจากชื่อจักรราศีอีกด้วย

ตัวอย่างเช่น

• มกราคม → มกร (ราศีมังกร)
• กุมภาพันธ์ → กุมภ์ (ราศีกุมภ์)
• มีนาคม → มีน (ราศีมีน)
• สิงหาคม → สิงห์ (ราศีสิงห์)
• ตุลาคม → ตุล (ราศีตุลย์)

กล่าวง่าย ๆ คือชื่อเดือนของไทยเชื่อมโยงกับตำแหน่งการเคลื่อนที่ของดวงอาทิตย์ผ่านกลุ่มดาวจักรราศีตามแนวคิดทางดาราศาสตร์โบราณ

ฟังดูเหมือนเรื่องไกลตัว แต่จริง ๆ แล้วเราเห็นและใช้งานสิ่งเหล่านี้อยู่ทุกวันผ่านปฏิทินที่อยู่ในมือถือของเรานั่นเอง

สรุป

ยิ่งรู้ที่มาของชื่อเดือนไทย ยิ่งรู้สึกว่าภาษาไทยมีเสน่ห์มากกว่าที่คิด

จากที่เคยมองว่าเป็นแค่คำยาว ๆ ไว้ท่องจำ กลับกลายเป็นว่าทุกคำถูกออกแบบอย่างมีเหตุผล ทั้งเชื่อมโยงกับภาษาบาลี-สันสกฤต ความรู้ทางดาราศาสตร์ และยังซ่อน "รหัส" บอกจำนวนวันเอาไว้ด้วย

เรียกได้ว่าเป็นภูมิปัญญาที่ทั้งสวยงามและใช้งานได้จริง

หลังจากรู้เรื่องนี้แล้ว ทุกครั้งที่เห็นคำว่า "คม" หรือ "ยน" ในปฏิทิน ก็คงมองชื่อเดือนเหล่านี้ไม่เหมือนเดิมอีกต่อไปครับ

แล้วคุณล่ะ เคยรู้เรื่องนี้มาก่อนหรือเปล่า? หรือมีเกร็ดความรู้เกี่ยวกับภาษาไทยที่น่าสนใจอีก ลองมาแชร์กันได้เลยครับ 😊

แหล่งอ้างอิง
�
botlc.or.th
� �
thaiwords.app
Thai Reference
� �
lingua.website
Lingua
หมายเหตุ: นักวิชาการบางส่วนอธิบายรายละเอียดด้านรากศัพท์ของคำว่า "คม", "ยน" และ "พันธ์" แตกต่างกันเล็กน้อย แต่โดยทั่วไปนิยมใช้เป็นหลักช่วยจำจำนวนวันของแต่ละเดือนตามที่กล่าวข้างต้น