10 กรณีในไทยที่เห็นเอกชนทำธุรกิจ แต่ไม่ได้แปลว่าเป็นเจ้าของพื้นที่

สวัสดีชาวโพสต์จังกันทุกคน เวลาเราเห็นสถานที่ขนาดใหญ่ในประเทศไทย ไม่ว่าจะเป็นสวนสาธารณะ เกาะ ชายหาด หรือแหล่งท่องเที่ยว หลายแห่งมีร้านค้า รีสอร์ต บริษัททัวร์ หรือบริการของเอกชนอยู่เต็มพื้นที่ จนบางครั้งทำให้เราเผลอคิดว่า “ที่นี่เอกชนเป็นเจ้าของแน่ ๆ”

แต่ความจริงเรื่องนี้ซับซ้อนกว่านั้น เพราะ เจ้าของที่ดิน ผู้ดูแลพื้นที่ ผู้เช่า และผู้ประกอบกิจการ อาจเป็นคนละหน่วยงานหรือคนละรายกันเลย ดังนั้น การเห็นบริษัทเข้าไปทำธุรกิจจึงไม่ได้หมายความว่าบริษัทนั้นเป็นเจ้าของพื้นที่ทั้งหมด

ตัวอย่างที่เห็นภาพได้มีดังนี้

1. สวนเบญจกิติ

สวนเบญจกิติเป็นตัวอย่างที่เห็นภาพค่อนข้างชัด เพราะหลายคนอาจเข้าใจว่าเป็นสวนที่กรุงเทพมหานครสร้างและถือครองทั้งหมด แต่พื้นที่แห่งนี้มีความเกี่ยวข้องกับ ที่ราชพัสดุและกรมธนารักษ์ โดยพื้นที่เดิมเป็นบริเวณโรงงานยาสูบก่อนพัฒนาเป็นสวนสาธารณะ

ข้อมูลของกรุงเทพมหานครเกี่ยวกับการขอใช้พื้นที่สวนเบญจกิติระบุว่า สำนักสิ่งแวดล้อมเป็นผู้พิจารณาคำขอก่อน จากนั้นจึงส่งเรื่องให้กรมธนารักษ์พิจารณาอนุญาตเป็นลำดับสุดท้าย โดยหน้าเดียวกันระบุว่าสวนแห่งนี้เกี่ยวข้องกับพื้นที่กรรมสิทธิ์ของกรมธนารักษ์

จึงเห็นได้ว่า “ใครดูแลสวน” กับ “พื้นที่อยู่ภายใต้กรรมสิทธิ์หรือการบริหารของใคร” ไม่จำเป็นต้องเป็นคำตอบเดียวกัน

2. หมู่เกาะสิมิลัน

เกาะสวย ๆ ที่มีนักท่องเที่ยวเดินทางไปดำน้ำจำนวนมาก และมีบริษัททัวร์ให้บริการ อาจทำให้บางคนรู้สึกว่าเป็นพื้นที่ท่องเที่ยวของเอกชน

แต่หมู่เกาะสิมิลันอยู่ภายใต้การบริหารของ อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสิมิลัน ขณะที่ข้อมูลของกรมอุทยานแห่งชาติฯ ในปี 2569 ยังระบุถึงภารกิจของเจ้าหน้าที่บนเกาะตาชัยและบริเวณเกาะบอนในฐานะพื้นที่ของอุทยานฯ

การที่บริษัททัวร์พานักท่องเที่ยวเข้าไป หรือมีธุรกิจเกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยว จึงไม่ได้หมายความว่าบริษัทเหล่านั้นเป็นเจ้าของเกาะ

3. เกาะจำนวนมากของประเทศไทย

เรื่อง “เกาะเป็นของใคร” จริง ๆ ซับซ้อนกว่าที่คิดมาก

ข้อมูลจากกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งระบุว่า 491 เกาะของประเทศไทยอยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติทางทะเล ส่วนเกาะอื่น ๆ มีทั้งที่อยู่ภายใต้การดูแลขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และบางส่วนอยู่ภายใต้การดูแลของกองทัพเรือเพื่อกิจการด้านความมั่นคง

เพราะฉะนั้น การเห็นรีสอร์ตหรือบริษัททัวร์ดำเนินธุรกิจอยู่บนเกาะ ไม่ได้แปลว่าบริษัทนั้นเป็นเจ้าของเกาะทั้งเกาะ

4. สวนสาธารณะของกรุงเทพฯ บางแห่ง

สวนสาธารณะหลายแห่งมีกรุงเทพมหานครเป็นผู้ดูแล เปิดให้ประชาชนเข้าใช้ และเป็นผู้รับผิดชอบด้านการบำรุงรักษา แต่เรื่องกรรมสิทธิ์ของที่ดินอาจต้องพิจารณาแยกต่างหาก

กรณีสวนเบญจกิติเป็นตัวอย่างชัดเจนว่า หน่วยงานที่ดูแลสวนกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับที่ดินอาจไม่ใช่หน่วยงานเดียวกัน

นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมคำว่า “ใครเป็นเจ้าของ” กับ “ใครเป็นคนดูแล” จึงไม่ควรถูกใช้แทนกันทันที

5. พื้นที่อุทยานแห่งชาติที่มีร้านค้าและบริการท่องเที่ยว

อุทยานแห่งชาติบางแห่งมีบ้านพัก จุดกางเต็นท์ ร้านอาหาร ร้านขายเครื่องดื่ม หรือบริการสำหรับนักท่องเที่ยว จนบางครั้งบรรยากาศดูคล้ายพื้นที่ท่องเที่ยวเชิงพาณิชย์

แต่การมีบริการหรือผู้ประกอบการอยู่ในพื้นที่ไม่ได้ทำให้สถานะของพื้นที่อุทยานแห่งชาติเปลี่ยนเป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ประกอบการนั้น การบริหารจัดการและกิจกรรมต่าง ๆ ภายในอุทยานยังอยู่ภายใต้กฎหมายและการกำกับของหน่วยงานอุทยานแห่งชาติ

6. ชายหาดที่อยู่ใกล้โรงแรมหรืออยู่ในเขตพื้นที่อนุรักษ์

ชายหาดบางแห่งมีโรงแรมหรือรีสอร์ตตั้งอยู่ติดกันมาก จนมองจากภายนอกแล้วเหมือนชายหาดทั้งหมดเป็นส่วนหนึ่งของโรงแรม

แต่สถานะของพื้นที่ต้องพิจารณาเป็นจุด ๆ ว่า ส่วนใดเป็นที่ดินของเอกชน ส่วนใดอยู่ในเขตพื้นที่ของรัฐ หรือส่วนใดอยู่ภายใต้พื้นที่อนุรักษ์

ดังนั้น การที่โรงแรมอยู่ติดทะเลไม่ได้เป็นหลักฐานเพียงพอที่จะสรุปว่าโรงแรมเป็นเจ้าของพื้นที่ชายหาดทั้งหมดที่เห็นอยู่ด้านหน้า

7. เกาะที่มีรีสอร์ตชื่อดัง

เวลาเห็นรีสอร์ตขนาดใหญ่ตั้งอยู่บนเกาะ บางคนอาจเผลอคิดว่าเจ้าของรีสอร์ตเป็นเจ้าของเกาะไปด้วย

แต่ต้องแยกให้ออกระหว่าง กรรมสิทธิ์หรือสิทธิในการใช้ที่ดินของรีสอร์ต กับสถานะของพื้นที่ส่วนอื่นบนเกาะ เพราะเกาะหนึ่งเกาะอาจมีพื้นที่หลายสถานะและอยู่ภายใต้หน่วยงานมากกว่าหนึ่งแห่ง

ข้อมูลของกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งเองก็ชี้ให้เห็นว่าเกาะของไทยมีทั้งที่อยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติ อยู่ภายใต้ท้องถิ่น และอยู่ภายใต้หน่วยงานรัฐอื่น

8. ที่ราชพัสดุที่เอกชนเข้าไปใช้ประโยชน์

สถานที่บางแห่งอาจมีบริษัทเอกชนเป็นผู้ดำเนินกิจการ แต่พื้นที่ที่ตั้งกิจการอาจเป็น ที่ราชพัสดุ

กรมธนารักษ์ระบุว่า ที่ราชพัสดุที่นำมาจัดหาประโยชน์สามารถดำเนินการผ่านสัญญาเช่าหรือสัญญาต่างตอบแทนได้ และในกรณีการเช่าที่ราชพัสดุ กรรมสิทธิ์ในที่ราชพัสดุยังคงเป็นของกระทรวงการคลัง ขณะที่ผู้เช่ามีสิทธิครอบครองและใช้ประโยชน์ตามเงื่อนไขและระยะเวลาในสัญญา

ดังนั้น บริษัทเป็นคนทำธุรกิจ กับ บริษัทเป็นเจ้าของที่ดิน จึงเป็นคนละเรื่องกันอย่างชัดเจน

9. สถานที่ที่รัฐเปิดให้เอกชนเข้ามาดำเนินกิจการ

พื้นที่ของรัฐบางแห่งสามารถนำไปจัดหาประโยชน์ทางเศรษฐกิจ โดยให้เอกชนเข้ามาเช่า ลงทุน หรือดำเนินกิจการภายใต้เงื่อนไขที่กำหนดได้

กรมธนารักษ์ยกตัวอย่างการนำที่ราชพัสดุมาใช้เชิงพาณิชย์ ทั้งโรงแรม ตลาด อาคารพาณิชย์ และโครงการที่เปิดให้ผู้ลงทุนหรือผู้ประกอบการเข้ามาใช้ประโยชน์

ภาพที่เราเห็นจึงอาจเป็น “เอกชนดำเนินกิจการบนพื้นที่ของรัฐ” ไม่ใช่ “เอกชนเป็นเจ้าของพื้นที่ทั้งหมด”

10. พื้นที่บนเกาะที่มีธุรกิจท่องเที่ยวหนาแน่น

สถานที่ท่องเที่ยวทางทะเลบางแห่งมีทั้งโรงแรม ร้านอาหาร บริษัททัวร์ และกิจกรรมทางน้ำอยู่เต็มพื้นที่ จนบรรยากาศดูเหมือนเมืองท่องเที่ยวที่เอกชนครอบครองทั้งหมด

แต่ข้อมูลของภาครัฐแสดงให้เห็นว่าการจัดการเกาะในประเทศไทยมีหลายรูปแบบ บางเกาะอยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติ บางแห่งอยู่ในการดูแลของท้องถิ่น และบางแห่งอยู่ภายใต้หน่วยงานของรัฐอื่น ๆ

เพราะฉะนั้น ถ้าจะตอบว่า “พื้นที่นี้เป็นของใคร” ต้องดูเป็นรายพื้นที่ ไม่ควรตัดสินจากจำนวนร้านค้า รีสอร์ต หรือชื่อบริษัทที่ปรากฏอยู่ตรงนั้นเพียงอย่างเดียว

แล้วทำไมเราถึงเข้าใจว่าเป็นของเอกชน?

สาเหตุหนึ่งคือ เราเห็นคนที่ทำธุรกิจ แต่ไม่เห็นโครงสร้างการถือครองและสิทธิการใช้ที่ดิน

โรงแรมอาจเป็นของบริษัท แต่สิทธิในที่ดินอาจเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ร้านอาหารอาจดำเนินการโดยเอกชนแต่ตั้งอยู่ในพื้นที่ของรัฐ หรือสวนอาจมีหน่วยงานหนึ่งดูแล ขณะที่เรื่องกรรมสิทธิ์หรือการอนุญาตใช้พื้นที่อยู่กับอีกหน่วยงานหนึ่ง

ดังนั้น ก่อนจะสรุปว่าสถานที่ใด “เป็นของเอกชน” สิ่งที่ควรแยกให้ออกคือ ใครเป็นเจ้าของที่ดิน ใครมีสิทธิใช้ประโยชน์ ใครเป็นผู้ดูแล และใครเป็นผู้ประกอบกิจการ เพราะทั้ง 4 อย่างนี้ไม่จำเป็นต้องเป็นคนเดียวกัน