ทำไมบ้านไทยสมัยก่อนต้องยกพื้นสูง

สวัสดีชาวโพสต์จังกันทุกคน ถ้าเราไปดูบ้านเรือนไทยแบบดั้งเดิม โดยเฉพาะบ้านในพื้นที่ชนบท จะเห็นสิ่งหนึ่งที่เหมือนกันอยู่บ่อย ๆ คือ ตัวบ้านไม่ได้สร้างติดกับพื้นดิน แต่ยกพื้นขึ้นสูงโดยมีเสารองรับ

สำหรับคนสมัยนี้อาจสงสัยว่า ในเมื่อสร้างบ้านติดพื้นก็น่าจะง่ายกว่า ทำไมคนสมัยก่อนถึงต้องเสียแรงทำเสาและยกพื้นขึ้นมา?

คำตอบคือ การยกพื้นบ้านเป็นภูมิปัญญาที่ปรับให้เข้ากับสภาพแวดล้อมของประเทศไทยโดยตรง

รับมือน้ำท่วม 

เหตุผลสำคัญที่สุดอย่างหนึ่งคือ น้ำ ในอดีตชุมชนจำนวนมากตั้งอยู่ใกล้แม่น้ำ ลำคลอง หรือพื้นที่ลุ่ม เพราะน้ำเป็นสิ่งจำเป็นต่อการดำรงชีวิต ทั้งใช้กิน ใช้ทำเกษตร เดินทาง และจับปลา

แต่พื้นที่เหล่านี้ก็มีปัญหาตามมา นั่นคือน้ำหลากในช่วงฤดูฝน

การยกตัวบ้านให้สูงขึ้นช่วยลดโอกาสที่น้ำจะไหลเข้าพื้นที่อยู่อาศัยโดยตรง และทำให้คนยังสามารถใช้ชีวิตอยู่ในบ้านได้แม้บริเวณรอบ ๆ จะมีน้ำขัง

โดยเฉพาะบ้านในพื้นที่ลุ่มภาคกลาง การออกแบบบ้านจึงต้องคำนึงถึงระดับน้ำตามฤดูกาลเป็นพิเศษ

ช่วยให้อากาศถ่ายเท 

บ้านไทยดั้งเดิมไม่ได้มีเครื่องปรับอากาศเหมือนบ้านยุคปัจจุบัน ดังนั้นสิ่งที่คนสมัยก่อนต้องพึ่งคือ การออกแบบบ้านให้รับลม

เมื่อพื้นบ้านถูกยกสูง ลมสามารถพัดผ่านบริเวณใต้ถุนและช่วยลดความร้อนจากพื้นดินได้

ตัวบ้านเองก็มักมีช่องเปิด หน้าต่าง และพื้นที่โล่งที่ช่วยให้อากาศไหลเวียน

พูดง่าย ๆ คือ บ้านไทยถูกออกแบบให้ใช้ธรรมชาติช่วยระบายความร้อน แทนที่จะต้องพึ่งเครื่องใช้ไฟฟ้า

ลดความชื้นจากพื้นดิน

ประเทศไทยมีอากาศร้อนชื้น โดยเฉพาะช่วงฤดูฝน ถ้าสร้างพื้นบ้านติดกับดิน ความชื้นจากพื้นอาจสะสมและส่งผลต่อวัสดุ โดยเฉพาะบ้านที่ใช้ไม้เป็นวัสดุหลัก

การยกพื้นทำให้พื้นบ้านอยู่ห่างจากดินและน้ำ ช่วยลดปัญหาความชื้นโดยตรง และทำให้โครงสร้างไม้มีสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมกว่า

นี่จึงเป็นอีกเหตุผลที่บ้านไม้แบบดั้งเดิมสามารถใช้งานได้ยาวนานเมื่อได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม

ป้องกันสัตว์ต่าง ๆ 

สมัยก่อนบริเวณบ้านไม่ได้ถูกสร้างและจัดพื้นที่เหมือนหมู่บ้านจัดสรรในปัจจุบัน รอบ ๆ บ้านอาจเป็นสวน ทุ่งนา ป่า หรือพื้นที่ชุ่มน้ำ

สัตว์ต่าง ๆ จึงสามารถเข้ามาใกล้บริเวณบ้านได้ง่ายกว่าปัจจุบัน การยกพื้นทำให้ตัวพื้นที่อยู่อาศัยอยู่ห่างจากพื้นดินมากขึ้น ช่วยลดโอกาสที่สัตว์บางชนิดจะเข้าถึงตัวบ้านได้ง่าย

แม้จะไม่ได้หมายความว่ายกบ้านแล้วสัตว์จะเข้ามาไม่ได้เลย แต่ก็เป็นหนึ่งในประโยชน์ของการแยกพื้นที่อยู่อาศัยออกจากพื้นดิน

ใต้ถุนไม่ได้มีไว้แค่ให้บ้านสูง

นี่เป็นจุดที่น่าสนใจมาก เพราะ ใต้ถุนบ้านไทยคือพื้นที่ใช้งานจริง คนสมัยก่อนสามารถใช้ใต้ถุนเป็นพื้นที่ทำงาน พักผ่อน เก็บอุปกรณ์การเกษตร หรือใช้ทำกิจกรรมต่าง ๆ ในชีวิตประจำวัน

ในบางพื้นที่ยังใช้เป็นพื้นที่เก็บของหรือเป็นบริเวณสำหรับทำงานที่ต้องการร่มเงา ดังนั้นการยกบ้านขึ้นจึงเหมือนกับการสร้างพื้นที่เพิ่มขึ้นมาอีกหนึ่งระดับ โดยไม่ต้องสร้างห้องเพิ่ม

เหมาะกับวิถีชีวิตที่ผูกพันกับน้ำ

บ้านไทยในอดีตจำนวนมากตั้งอยู่ใกล้แหล่งน้ำ เพราะแม่น้ำและคลองเป็นทั้งแหล่งอาหาร เส้นทางเดินทาง และแหล่งน้ำสำหรับการดำรงชีวิต

บ้านจึงต้องปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมแบบนี้ ในบางพื้นที่ที่มีน้ำขึ้นลงตามฤดูกาล ระดับพื้นบ้านที่สูงจึงมีความสำคัญมากกว่าบ้านที่สร้างบนพื้นที่แห้งและสูงอยู่แล้ว

แหล่งที่มา

• กรมศิลปากร
• ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)
• การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย
• ฐานข้อมูลพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นไทย