ชื่อเดือนมาจากไหน เรื่องราวที่ซ่อนอยู่ในปฏิทินทุกปี

หลายคนใช้ชื่อเดือนกันทุกวันโดยแทบไม่เคยตั้งคำถามว่า คำอย่าง มกราคม กุมภาพันธ์ หรือกันยายน มีที่มาอย่างไร เบื้องหลังคำเหล่านี้พาเราย้อนเวลากลับไปไกลกว่าสองพันปี สู่ยุคของกรุงโรมโบราณ ซึ่งเป็นจุดกำเนิดของระบบปฏิทินที่ส่งอิทธิพลมาถึงปัจจุบัน

ตามตำนานของชาวโรมัน ปฏิทินยุคแรกมีเพียง 10 เดือน เริ่มต้นที่เดือนมีนาคมและสิ้นสุดที่เดือนธันวาคม ช่วงเวลาที่เหลือของปีไม่ได้ถูกนับรวมอย่างเป็นทางการในระบบปฏิทิน ต่อมาจึงมีการเพิ่มเดือนมกราคมและกุมภาพันธ์เข้ามา จนกลายเป็นปฏิทิน 12 เดือนอย่างที่คุ้นเคย

เดือนมกราคมมีรากมาจากเทพเจนัส เทพแห่งประตู ทางเข้า และการเริ่มต้นใหม่ เทพองค์นี้มักถูกวาดให้มีสองใบหน้า หันมองทั้งอดีตและอนาคต จึงเหมาะกับการเป็นสัญลักษณ์ของการเริ่มต้นปีใหม่

กุมภาพันธ์มีความเชื่อมโยงกับเทศกาลชำระล้างของชาวโรมันที่เรียกว่า เฟบรัวเลีย ซึ่งจัดขึ้นเพื่อพิธีกรรมด้านความบริสุทธิ์และการฟื้นฟูชีวิต ชื่อเดือนจึงมีต้นกำเนิดจากพิธีดังกล่าว

มีนาคมหรือมาร์เชียสในภาษาละติน ตั้งชื่อตามมาร์ส เทพแห่งสงครามของชาวโรมัน ในยุคแรกเดือนนี้ถือเป็นจุดเริ่มต้นของปี ก่อนที่มกราคมจะได้รับสถานะเป็นเดือนแรกในเวลาต่อมา

สำหรับเดือนเมษายน นักประวัติศาสตร์เชื่อว่าชื่ออาจเกี่ยวข้องกับเทพีอโฟรไดท์ หรืออาจมาจากคำภาษาละตินที่มีความหมายว่า เปิดออก สื่อถึงการผลิบานของดอกไม้และการมาถึงของฤดูใบไม้ผลิ

เดือนพฤษภาคมอาจได้รับชื่อมาจากไมอา เทพีแห่งความอุดมสมบูรณ์ ส่วนเดือนมิถุนายนเชื่อมโยงกับจูโน เทพีผู้มีบทบาทสำคัญเกี่ยวกับการแต่งงาน การให้กำเนิด และชีวิตของสตรี

เดือนกรกฎาคมเดิมไม่ได้ใช้ชื่อนี้ แต่เรียกว่า ควินทิลิส ซึ่งแปลตรงตัวว่า เดือนที่ห้า ตามระบบปฏิทินเก่าที่เริ่มนับปีจากเดือนมีนาคม ภายหลังจึงถูกเปลี่ยนชื่อเพื่อเป็นเกียรติแก่จูเลียส ซีซาร์ หลังจากเขาเสียชีวิต

ส่วนเดือนสิงหาคมก็มีเส้นทางคล้ายกัน เดิมใช้ชื่อเซกซ์ทิลิส หรือเดือนที่หก ก่อนจะถูกเปลี่ยนเป็นออกัสต์เพื่อยกย่องจักรพรรดิออกัสตัส ผู้ปกครองจักรวรรดิโรมันในเวลานั้น

น่าสนใจว่าเดือนกันยายน ตุลาคม พฤศจิกายน และธันวาคม ยังคงเก็บร่องรอยของระบบปฏิทินเก่าเอาไว้ แม้ว่าปัจจุบันจะเป็นเดือนที่เก้าถึงสิบสอง แต่ชื่อของพวกมันกลับมีความหมายตามลำดับเลขเจ็ด แปด เก้า และสิบ ซึ่งสอดคล้องกับตำแหน่งเดิมในปฏิทิน 10 เดือนของชาวโรมัน

ชื่อเดือนที่เราพูดกันจนเป็นเรื่องปกติในทุกวันนี้ จึงไม่ใช่เพียงคำเรียกช่วงเวลาในรอบปีเท่านั้น แต่ยังเป็นหลักฐานทางภาษาและประวัติศาสตร์ที่เดินทางข้ามเวลามากว่าสองสหัสวรรษ และยังคงถูกใช้งานอยู่ในชีวิตประจำวันของผู้คนทั่วโลก