ชื่อเดือนมาจากไหน ทำไมกันยายนถึงแปลว่าเดือนที่เจ็ด

ชื่อเดือนที่เราใช้กันทุกวันไม่ได้เป็นแค่คำบอกเวลา แต่เป็นร่องรอยจากปฏิทินโรมันโบราณที่ยังติดอยู่ในชีวิตประจำวันมาจนถึงตอนนี้

จุดที่น่าสนใจที่สุดคือ ชื่อเดือนบางเดือนยังจำตำแหน่งเก่าไว้ แม้ปฏิทินปัจจุบันจะเปลี่ยนไปแล้ว นั่นจึงเป็นเหตุผลว่าทำไม September ที่เราเรียกว่าเดือนกันยายน จึงมีรากคำเกี่ยวกับเลขเจ็ด ทั้งที่วันนี้เป็นเดือนที่เก้า

สรุปเร็ว

• ปฏิทินโรมันยุคแรกเคยมี 10 เดือน และเริ่มปีที่เดือนมีนาคม
• January และ February ถูกเพิ่มเข้ามาภายหลัง จนกลายเป็นปีแบบ 12 เดือน
• March ตั้งชื่อตาม Mars เทพแห่งสงคราม
• July และ August มาจากชื่อ Julius Caesar และ Augustus
• September, October, November, December ยังเก็บรากคำเลข 7, 8, 9, 10 จากระบบเดิมไว้

ในระบบโรมันเก่า ปีเริ่มที่เดือนมีนาคม ไม่ใช่มกราคมแบบที่เราคุ้นกันทุกวันนี้ เดือนท้าย ๆ อย่าง Quintilis, Sextilis, September, October, November และ December จึงเรียงตามตำแหน่งที่ห้าถึงสิบของปีเก่า

พอมีการเพิ่ม January และ February เข้ามา ตำแหน่งของเดือนหลายเดือนก็ขยับ แต่ชื่อเดิมไม่ได้เปลี่ยนตามทั้งหมด ผลที่เหลือมาถึงปัจจุบันคือ September แปลโยงกับเลขเจ็ด, October โยงกับเลขแปด, November โยงกับเลขเก้า และ December โยงกับเลขสิบ ทั้งที่ในปฏิทินสมัยใหม่กลายเป็นเดือนที่ 9 ถึง 12 แล้ว

ที่มาชื่อเดือนแบบจำง่าย

January มาจาก Janus เทพโรมันที่มักถูกเล่าว่ามีสองใบหน้า ใบหน้าหนึ่งมองอดีต อีกใบหน้ามองอนาคต ภาพนี้เข้ากับความหมายของการเปิดประตูเข้าสู่ปีใหม่อย่างพอดี จึงไม่แปลกที่ชื่อของ Janus จะกลายมาเกี่ยวข้องกับเดือนแรกของปีในปฏิทินปัจจุบัน

February เชื่อมโยงกับ Februa หรือพิธีชำระล้างของชาวโรมัน ชื่อนี้จึงไม่ได้ให้ภาพของการเริ่มต้นแบบ January แต่ให้ความรู้สึกของการทำความสะอาด ฟื้นฟู และเตรียมเข้าสู่รอบใหม่ของปี

March มาจาก Mars เทพแห่งสงคราม และในปฏิทินโรมันยุคแรก เดือนนี้เคยเป็นจุดเริ่มต้นของปี เรื่องนี้ช่วยอธิบายว่าทำไมเดือนที่ชื่อโยงกับสงครามจึงอยู่ต้นระบบเดิม เพราะสังคมโรมันผูกฤดูกาล การเกษตร การเมือง และการทหารเข้ากับจังหวะเวลาของปีอย่างใกล้ชิด

April เป็นเดือนที่ที่มายังมีการอธิบายได้มากกว่าหนึ่งทาง คำอธิบายที่พบได้บ่อยคือเกี่ยวข้องกับภาษาละติน aperire ที่แปลว่าเปิดออก สื่อถึงดอกไม้และฤดูใบไม้ผลิ อีกแนวหนึ่งโยงกับเทพี Aphrodite จึงควรจำไว้ว่า April เป็นหนึ่งในชื่อเดือนที่รากคำไม่ได้ชัดแบบ March หรือ July

May มักถูกโยงกับ Maia เทพีที่เกี่ยวกับความอุดมสมบูรณ์ ส่วน June มักโยงกับ Juno เทพีสำคัญของโรมันที่เกี่ยวข้องกับการแต่งงาน การให้กำเนิด และชีวิตของสตรี ชื่อสองเดือนนี้จึงอยู่ในกลุ่มที่สะท้อนเทพเจ้าและฤดูกาลของโลกโบราณ

July และ August มีเรื่องต่างออกไป เพราะเดิมไม่ได้ชื่อแบบนี้ July เคยชื่อ Quintilis ซึ่งหมายถึงเดือนที่ห้าในระบบเก่า ก่อนถูกเปลี่ยนเพื่อเป็นเกียรติแก่ Julius Caesar ส่วน August เคยชื่อ Sextilis หรือเดือนที่หก ก่อนถูกเปลี่ยนเพื่อยกย่อง Augustus

จุดที่หลายคนจำผิดง่ายคือ September ถึง December ไม่ได้ตั้งชื่อผิด แต่เป็นชื่อที่ค้างมาจากปฏิทินคนละระบบ เมื่อปีไม่ได้เริ่มที่ March อีกต่อไป ลำดับเดือนจึงเปลี่ยน แต่ชื่อที่ผูกกับเลขเดิมยังอยู่ต่อ

ถ้าจำแบบสั้น ๆ ชื่อเดือนแบ่งได้เป็น 3 กลุ่มใหญ่ กลุ่มแรกคือชื่อจากเทพหรือพิธีกรรม เช่น January, February, March, May และ June กลุ่มที่สองคือชื่อจากบุคคลสำคัญของโรมันอย่าง July และ August ส่วนกลุ่มสุดท้ายคือชื่อจากเลขลำดับเดิมอย่าง September ถึง December

ชื่อเดือนจึงเป็นเหมือนซากภาษาเล็ก ๆ ที่ติดมากับปฏิทิน ทุกครั้งที่เราเปิดปฏิทินดูเดือนกันยายน ตุลาคม พฤศจิกายน หรือธันวาคม เราไม่ได้เห็นแค่เดือนที่ 9 ถึง 12 ของปี แต่ยังเห็นเงาของปฏิทินโรมันยุคที่ปีเคยเริ่มต้นในเดือนมีนาคมด้วย