ห้วยตามาเรียไม่ใช่แค่เรื่องน้ำ ทบ.ย้ำอ่างเก็บน้ำยังเป็นเพียงแนวคิด

ชื่อ “ห้วยตามาเรีย” ถูกพูดถึงอีกครั้ง หลังพื้นที่ชายแดนด้านอำเภอกันทรลักษ์ จังหวัดศรีสะเกษ กลับมาอยู่ในสายตาของคนไทย เพราะไม่ใช่แค่ร่องน้ำเล็ก ๆ แถบเขาพระวิหาร แต่เป็นพื้นที่ที่เกี่ยวพันทั้งเรื่องภูมิประเทศ ความมั่นคง และข้อพิพาทชายแดนไทย-กัมพูชาที่ลากยาวมาหลายปี

ประเด็นที่ถูกแชร์กันมากคือแนวคิดสร้างอ่างเก็บน้ำห้วยตามาเรีย บางคนมองว่าเป็นโครงการน้ำเพื่อใช้ประโยชน์ในพื้นที่ บางคนมองไกลกว่านั้นว่า ถ้ามีอ่างเก็บน้ำเกิดขึ้นจริง ภูมิประเทศแนวชายแดนจุดนี้ก็จะเปลี่ยนไปด้วย

แต่ต้องพูดให้ชัดก่อนว่า ตอนนี้ยังไม่ใช่ “เขื่อน” ที่มีแบบก่อสร้างพร้อมเดินหน้า

ข้อมูลจากกองทัพบกระบุว่า เสนาธิการทหารบกเคยลงพื้นที่หน่วยเฉพาะกิจที่ 1 เมื่อวันที่ 6 พฤษภาคม 2569 เพื่อรับฟังการบรรยายสรุปเกี่ยวกับ “แนวทางการสร้างอ่างเก็บน้ำในพื้นที่ห้วยตามาเรีย” อำเภอกันทรลักษ์ จังหวัดศรีสะเกษ นั่นแปลว่าเรื่องนี้มีการพูดคุยในระดับแนวทางจริง แต่ยังไม่เท่ากับมีโครงการก่อสร้างที่ลงรายละเอียดแล้ว

วันที่ 25 พฤษภาคม 2569 พล.ต.วินธัย สุวารี โฆษกกองทัพบก ยังให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า เรื่องอ่างเก็บน้ำในพื้นที่ห้วยตามาเรีย “ยังไม่มีอะไรเป็นรูปเป็นร่างจริงจัง” และพื้นที่ปัจจุบันยังเป็นป่า ส่วนเสียงปืนที่เกิดขึ้นในพื้นที่ กองทัพบกให้น้ำหนักไปที่ความไม่เรียบร้อยและการก่อกวนของทหารกัมพูชา มากกว่าจะสรุปตรง ๆ ว่าเกิดขึ้นเพื่อสกัดโครงการอ่างเก็บน้ำเพียงอย่างเดียว

ตรงนี้สำคัญมาก

เพราะถ้าเล่าเกินกว่าข้อเท็จจริง บทความจะกลายเป็นการเติมไฟให้สถานการณ์ชายแดนโดยไม่จำเป็น ทั้งที่พื้นที่แบบนี้ละเอียดอ่อนอยู่แล้ว

ห้วยตามาเรียถูกพูดถึงในฐานะร่องน้ำบริเวณระหว่างภูมะเขือกับเขาพระวิหาร และมีสื่อบางแห่งอ้างบทวิเคราะห์ว่าเป็นร่องน้ำที่ไหลลงไปทางช่องคานม้า ผ่านแนวใกล้วัดแก้วฯ พื้นที่นี้ยังเกี่ยวโยงกับบริเวณที่ไทยและกัมพูชามีความเห็นต่างเรื่องเส้นเขตแดน โดยเฉพาะบริเวณรอบปราสาทพระวิหารและพื้นที่ 4.6 ตารางกิโลเมตรที่เคยเป็นประเด็นใหญ่ในอดีต

ถ้ามองแบบชาวบ้าน เรื่องน้ำก็คือเรื่องน้ำ พื้นที่ชายแดนหลายแห่งต้องการแหล่งกักเก็บน้ำไว้ใช้หน้าแล้งอยู่แล้ว

แต่ถ้ามองแบบทหาร น้ำไม่ใช่แค่น้ำ

อ่างเก็บน้ำหนึ่งแห่งอาจทำให้เส้นทางเดินเท้า เส้นทางลำเลียง หรือพื้นที่ต่ำบางจุดเปลี่ยนสภาพไปทันที จากเดิมที่เคลื่อนผ่านได้ง่าย อาจกลายเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำหรือผืนน้ำที่ต้องอ้อม การควบคุมภูมิประเทศจึงไม่ใช่เรื่องเล็ก โดยเฉพาะในพื้นที่ที่ทั้งสองฝ่ายจับตากันอยู่ทุกวัน

อย่างไรก็ดี ต้องแยก “การวิเคราะห์ทางยุทธศาสตร์” ออกจาก “ข้อเท็จจริงที่ยืนยันแล้ว”

ข้อเท็จจริงตอนนี้คือ มีการพูดถึงแนวทางสร้างอ่างเก็บน้ำ มีการติดตามสถานการณ์ชายแดน และกองทัพบกยอมรับว่าห้วยตามาเรียเป็นพื้นที่ที่ทั้งสองฝ่ายให้ความระมัดระวังสูง ส่วนข้อสรุปว่าอ่างเก็บน้ำจะเปลี่ยนสมรภูมิแค่ไหน หรือจะกระทบเส้นทางใดบ้าง ยังไม่มีรายละเอียดทางวิศวกรรมหรือเอกสารโครงการที่เปิดเผยต่อสาธารณะมากพอจะฟันธง

จุดนี้ทำให้คำถามเรื่อง “ควรสร้างหรือไม่” ยังตอบแบบง่าย ๆ ไม่ได้

ถ้าจะเดินหน้า สิ่งที่ควรมีไม่ใช่แค่คำอธิบายเรื่องประโยชน์ด้านน้ำ แต่ต้องมีข้อมูลเรื่องผลกระทบต่อพื้นที่ป่า ความปลอดภัยของชุมชน แนวเขตแดน การบริหารความเสี่ยงทางทหาร และกลไกสื่อสารกับกัมพูชาเพื่อไม่ให้ถูกนำไปขยายผลเป็นสงครามข่าวสาร

เพราะในพื้นที่ชายแดน ข่าวลือเดินเร็วกว่าเอกสารราชการเสมอ

ห้วยตามาเรียจึงไม่ใช่แค่ชื่อของร่องน้ำ และไม่ใช่แค่ภาพจำเรื่องเขาพระวิหาร แต่มันคือพื้นที่เล็ก ๆ ที่ทำให้เห็นว่า โครงการน้ำหนึ่งโครงการอาจถูกอ่านได้หลายภาษา บางคนอ่านเป็นเรื่องชลประทาน บางคนอ่านเป็นเรื่องความมั่นคง อีกฝ่ายอาจอ่านเป็นการเปลี่ยนสมดุลพื้นที่

คำถามที่ควรถามตอนนี้จึงไม่ใช่แค่ “สร้างดีไหม”

แต่คือ ถ้าจะสร้าง ไทยพร้อมอธิบายเรื่องนี้ด้วยข้อมูลที่แน่นพอหรือยัง