ช่องว่างระหว่างการรู้กับการลงมือทำ : สาเหตุที่เราไม่ยอมทำสิ่งที่ดีที่สุดสำหรับตัวเองและวิธีเอาชนะแรงต้านอย่างถาวร

ชาวกรีกโบราณเรียกช่องว่างนี้ว่าอะเครเซีย (Akrasia) ที่แปลว่าการควบคุมตัวเองไม่ได้ ส่วนชาวพุทธนิกายเซนเรียกว่าแรงต้าน คนทั่วไปอย่างเราๆเรียกว่าการผัดวันประกันพรุ่ง ในขณะที่ผู้เชี่ยวชาญด้านประสิทธิภาพบนอินเทอร์เน็ตเรียกว่า “การติดแหง็ก”

แต่อาจารย์มหาวิทยาลัยอย่างเจฟฟรีย์ เฟฟเฟอร์ และโรเบิร์ต ซัตตัน เรียกมันว่า “ช่องว่างระหว่างการรู้กับการลงมือทำ” ซึ่งหมายถึงการรู้ว่าตัวเองควรทำอะไร แต่ก็เลือกทำอย่างอื่นอยู่ดี

สามัญสำนึกบอกว่าถ้าเราเขียนนิยายนานขึ้นอีกหนึ่งชั่วโมงต่อคืน กินอาหารให้ดีขึ้น ตื่นนอนเร็วขึ้น คิดในแง่บวก พูดความจริง และมีปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่นอย่างจริงใจมากขึ้น เราก็จะมีชีวิตที่ดีขึ้น แต่คำถามและภารกิจที่แท้จริงไม่ได้อยู่ที่การเข้าใจว่าอะไรดีสำหรับเรา แต่เป็นการเข้าใจว่าทำไม เราถึงเลือกทำสิ่งอื่นแทน การเข้าใจโครงสร้างของแรงต้านเป็นวิธีเดียวที่เราจะทําลายมันได้

เหตุผลที่เราบ่อนทำลายตัวเองมีอยู่สารพัด และเหตุผลส่วนใหญ่ก็เกี่ยวข้องกับความสบายใจ สิ่งต่าง ๆ ในสังคมยุคใหม่ (ไม่ว่าจะเป็นนวัตกรรม วัฒนธรรม ความมั่งคั่ง หรือความสำเร็จ) ถูกออกแบบมาเพื่อโน้มน้าวให้เราเชื่อว่า “ชีวิตที่ดี” คือชีวิตที่สะดวกสบายที่สุด ไม่ก็ชีวิตที่ทำให้เรารู้สึกปลอดภัยและไม่เจ็บปวด ประเด็นนี้เชื่อมโยงโดยตรงกับข้อเท็จจริงที่ว่ามนุษย์วิวัฒนาการมาให้แสวงหาความสบายใจเพราะนั่นหมายถึงการอยู่รอด ในทางสรีรวิทยาเราถูกออกแบบมาเช่นนั้น จึงเป็นเรื่องสมเหตุสมผลที่เรายังต้องการความสบายใจแบบเดิมในยุคที่มนุษย์มีพัฒนาการทางอารมณ์และสติปัญญามากขึ้น

การเอาชนะแรงต้านต้องอาศัยการเปลี่ยนแปลงการรับรู้ที่เรามีต่อความสบายใจ มันเป็นเรื่องของการพิจารณาทางเลือกที่มี และเปลี่ยนแปลงกรอบความคิดเพื่อจดจ่อกับความอึดอัดใจที่จะเกิดขึ้นถ้าเราไม่ลงมือทำสิ่งที่อยู่ตรงหน้า แทนที่จะเป็นความอึดอัดใจที่จะเกิดขึ้นถ้าเราลงมือทำหากไม่ได้รับการแก้ไข ช่องว่างระหว่างการรู้กับการลงมือทำอาจทำให้คุณไม่ได้เป็นคนแบบที่ตั้งใจจะเป็น ทำลายความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดและลึกซึ้งที่สุดของคุณ รวมถึงขัดขวางไม่ให้คุณทำสิ่งที่มีประสิทธิภาพในแต่ละวันซึ่งจำเป็นต่อการบรรลุเป้าหมาย คุณพะว้าพะวังจนชวนให้คลุ้มคลั่งอยู่ตลอดเวลา (ทำนองว่า “ทำหรือไม่ทำดี ฉันจะยอมให้ความรู้สึกใดนำทาง”) คุณต้องควบคุมตัวเองด้วยการพิจารณาภาพรวม ทางเลือกที่มี และชีวิตต่อจากนี้ถ้าคุณไม่ลงมือทำคุณจะประเมินสิ่งที่เกิดขึ้นในปีนี้ออกมาเป็นตัวเลขได้อย่างไร

คุณได้ลงมือทำอะไรไปบ้าง และใช้เวลาโดยเปล่าประโยชน์ไปมากเท่าไหร่ ถ้าต้องใช้ชีวิตแบบวันนี้หรือวันใดวันหนึ่งซ้ำ ๆ ไปตลอดชีวิตที่เหลืออยู่ คุณจะลงเอยที่จุดไหน แล้วคุณจะทำอะไรสำเร็จบ้าง จะมีความสุขแค่ไหน และจะรักษาความสัมพันธ์ใดไว้ได้บ้าง คุณจะพลาดโอกาสลงเอยกับรักแท้เพียงเพราะคุณไม่ “พร้อม” หรือไม่ ช่วงเวลาที่คุณควรเล่นเครื่องดนตรี เขียนหนังสือ หรือวาดภาพนั้นหายไปกับการทําอะไร

คุณไม่มีวันพร้อมสําหรับเรื่องสำคัญๆ หรอก และการรอจนกว่าตัวเองจะพร้อมมีแต่จะทำให้ช่องว่างระหว่างการรู้กับการลงมือทำขยายใหญ่ขึ้นคุณอาจรู้สึกอึดอัดใจไม่น้อยเมื่อต้องทุ่มเท เพิ่มขีดความอดทนกับสิ่งที่ไม่ชอบหรือเผยด้านเปราะบางกับคนที่คุณใส่ใจ แต่ก็คงไม่อึดอัดใจเท่าการใช้เวลาทั้งชีวิตโดยปราศจากสิ่งที่คุณต้องการจริงๆ

ความกังวลจะก่อตัวเมื่อเรานิ่งเฉย ความกลัวและแรงต้านจะเพิ่มขึ้น เมื่อเราหลีกเลี่ยงที่จะลงมือทำ ส่วนใหญ่แล้วสิ่งต่าง ๆ ไม่ได้ยากหรือต้องใช้ความพยายามมากอย่างที่เราคิด ทว่าสนุก คุ้มค่า และแสดงถึงตัวตนที่แท้จริงของเรา เราถึงได้ต้องการมันตั้งแต่แรก การลงมือทำทีละเล็กละน้อยจะย้ำเตือนว่าเรื่องนี้เป็นความจริง มันจะช่วยให้เราผ่อนคลายในแบบที่การคิดว่าจะลงมือท่าเฉย ๆ ไม่อาจทําได้ การลงมือทำเพื่อหาวิธีคิดใหม่ ๆ ย่อมง่ายกว่าการคิดเพื่อหาวิธีลงมือทำใหม่ ๆ จงเริ่มลงมือทำสิ่งเล็ก ๆ ตั้งแต่วันนี้และสร้างแรงส่งไปเรื่อย ๆ

และจงรู้สึกขอบคุณพลังใดก็ตามในตัวคุณที่ทำให้รู้ว่ามีสิ่งที่สำคัญกว่ารอคุณอยู่ และผลักดันให้คุณรู้สึกสบายใจกับการทำสิ่งที่ท้าทาย