LTT 9779b ดาวเคราะห์กระจกที่ร้อนจัด แต่สะท้อนแสงจ้าเกือบทั้งดวง

ในอวกาศที่มืดสนิท มีดาวเคราะห์ดวงหนึ่งที่ไม่ได้มืดอย่างที่หลายคนจินตนาการ แต่กลับสะท้อนแสงได้จ้าจนถูกเปรียบเหมือนกระจกขนาดยักษ์

ดาวเคราะห์ดวงนั้นคือ LTT 9779b ดาวเคราะห์นอกระบบที่อยู่ห่างจากโลกประมาณ 260 ปีแสง ในทิศทางของกลุ่มดาวประติมากร จุดที่ทำให้มันโดดเด่นไม่ใช่การเปล่งแสงได้เองแบบดาวฤกษ์ แต่คือความสามารถในการสะท้อนแสงจากดาวฤกษ์แม่ได้สูงมาก

ข้อมูลจากภารกิจ Cheops ขององค์การอวกาศยุโรป หรือ ESA ระบุว่า LTT 9779b สะท้อนแสงที่ตกกระทบได้ราว 80 เปอร์เซ็นต์ ตัวเลขนี้สูงมากเมื่อเทียบกับดาวเคราะห์ที่เราคุ้นเคย เพราะโลกสะท้อนแสงได้ประมาณ 30 เปอร์เซ็นต์ ส่วนดาวศุกร์ซึ่งสว่างเด่นบนท้องฟ้ายามค่ำคืน สะท้อนแสงได้ประมาณ 75 เปอร์เซ็นต์

พูดให้เห็นภาพง่ายขึ้น ถ้ามอง LTT 9779b จากระยะใกล้ มันอาจดูเหมือนลูกบอลสีเงินขนาดมหึมาที่ลอยอยู่ใกล้ดาวฤกษ์ เปลือกนอกของมันไม่ได้เป็นโลหะแข็งทั้งดวง แต่ความแวววาวมาจากชั้นเมฆในบรรยากาศที่สะท้อนแสงได้ดีผิดปกติ

ความน่าสนใจอยู่ตรงที่ LTT 9779b ไม่ใช่ดาวเย็น ๆ ที่เมฆจะลอยตัวได้ง่าย แต่มันเป็นดาวเคราะห์ชนิด ultra-hot Neptune หรือดาวเนปจูนร้อนจัด โคจรใกล้ดาวฤกษ์แม่มาก ใช้เวลาโคจรรอบดาวฤกษ์เพียงประมาณ 0.8 วัน และอยู่ห่างจากดาวฤกษ์เพียงราว 0.01679 หน่วยดาราศาสตร์ ตามข้อมูลใน NASA Exoplanet Catalog

ด้านกลางวันของดาวเคราะห์ดวงนี้ร้อนเกือบ 2,000 องศาเซลเซียส สภาพแบบนี้รุนแรงมากจนโดยทั่วไปดาวเคราะห์ขนาดใกล้เคียงดาวเนปจูนที่อยู่ใกล้ดาวฤกษ์มาก ๆ มักสูญเสียชั้นบรรยากาศไปจากความร้อนและรังสี เหลือเป็นแกนดาวเคราะห์ที่ถูกแผดเผา

แต่ LTT 9779b กลับยังมีบรรยากาศอยู่ และบรรยากาศนั้นอาจเป็นกุญแจสำคัญที่ทำให้มันดูเหมือนกระจก

นักวิทยาศาสตร์เสนอว่าเมฆบนดาวเคราะห์ดวงนี้อาจมีองค์ประกอบของซิลิเกต ซึ่งเป็นกลุ่มสารที่เกี่ยวข้องกับทรายและแก้ว รวมถึงโลหะบางชนิด เช่น ไทเทเนียม เมฆเหล่านี้ช่วยสะท้อนแสงดาวฤกษ์แม่ออกไป แทนที่จะปล่อยให้พลังงานจำนวนมากถูกดูดซับไว้ทั้งหมด

ข้อควรจำง่าย ๆ คือ LTT 9779b ไม่ได้ “ส่องสว่างเอง” แต่มัน “สะท้อนแสงเก่งมาก” เหมือนวัตถุที่มีค่า albedo สูง ค่า albedo ยิ่งสูง วัตถุนั้นยิ่งสะท้อนแสงได้มาก ในกรณีของ LTT 9779b ตัวเลขระดับราว 80 เปอร์เซ็นต์จึงทำให้มันกลายเป็นหนึ่งในดาวเคราะห์นอกระบบที่แวววาวที่สุดเท่าที่เคยตรวจพบ

ความแปลกอีกอย่างคือที่อยู่ของมัน LTT 9779b อยู่ในบริเวณที่นักดาราศาสตร์เรียกว่า ทะเลทรายเนปจูนร้อน หรือเขตที่แทบไม่ค่อยพบดาวเคราะห์ขนาดเนปจูนโคจรใกล้ดาวฤกษ์มาก ๆ เพราะดาวแบบนี้มักถูกความร้อนและรังสีทำลายบรรยากาศจนอยู่ในสภาพเดิมได้ยาก

การมีอยู่ของ LTT 9779b จึงไม่ได้เป็นแค่เรื่องสวยงามทางภาพ แต่เป็นคำถามใหญ่ของดาราศาสตร์ว่า ดาวเคราะห์ขนาดเนปจูนบางดวงเอาตัวรอดจากสภาพแวดล้อมสุดขั้วได้อย่างไร

งานวิจัยที่ใช้ข้อมูลจาก Cheops ชี้ว่า LTT 9779b มีค่า albedo สูงมาก และบรรยากาศที่มีโลหะสูงอาจมีบทบาทสำคัญต่อความแวววาวของมัน ขณะที่การสังเกตด้วยกล้องโทรทรรศน์อวกาศ James Webb ในเวลาต่อมายังช่วยให้เห็นภาพของสภาพอากาศบนดาวเคราะห์ดวงนี้ละเอียดขึ้น โดยพบความแตกต่างของเมฆและอุณหภูมิในแต่ละซีกของดาว

สำหรับคนทั่วไป LTT 9779b ช่วยให้เห็นว่า “ดาวเคราะห์” ไม่ได้มีหน้าตาแบบเดียวกับโลก ดาวอังคาร หรือดาวพฤหัสเท่านั้น บางดวงอาจร้อนจัดจนแทบไม่น่ามีเมฆ บางดวงอาจอยู่ใกล้ดาวฤกษ์มากจนหนึ่งปีของมันสั้นกว่าหนึ่งวันบนโลก และบางดวงอาจสะท้อนแสงได้จ้ากว่าที่นักวิทยาศาสตร์เคยคาดไว้

สิ่งที่ควรจำจากดาวเคราะห์กระจกดวงนี้มี 3 เรื่องสั้น ๆ

• มันไม่ได้มีแสงเอง แต่สะท้อนแสงจากดาวฤกษ์แม่ได้สูงมาก
• มันร้อนจัดผิดปกติ แต่ยังมีชั้นบรรยากาศที่ช่วยสร้างเมฆสะท้อนแสง
• มันอยู่ในเขตที่ไม่น่ามีดาวแบบนี้มากนัก จึงช่วยให้นักดาราศาสตร์เข้าใจการอยู่รอดของดาวเคราะห์นอกระบบได้ดีขึ้น

LTT 9779b จึงเป็นมากกว่าดาวเคราะห์ที่ดูสวยแปลกตา มันคือห้องทดลองธรรมชาติที่อยู่ไกลออกไปหลายร้อยปีแสง ช่วยให้มนุษย์เห็นว่าบรรยากาศ เมฆ โลหะ ความร้อน และแรงแผดเผาจากดาวฤกษ์ สามารถสร้างโลกที่เหนือความคาดหมายได้มากแค่ไหน

ในความมืดของอวกาศ ดาวเคราะห์ดวงหนึ่งอาจไม่จำเป็นต้องเปล่งแสงเองก็ยังเจิดจ้าได้ และแสงสะท้อนจาก LTT 9779b ก็กำลังสะท้อนให้เห็นว่า เรายังรู้จักดาวเคราะห์ในจักรวาลน้อยกว่าที่คิดมาก