ถ้ำที่คนพื้นที่ก็ไม่อยากไป

ตำนานท้องถิ่นของอำเภอแม่สรวง จังหวัดเชียงราย มักจะกล่าวถึงบุคคลสำคัญหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ปกปักรักษาถ้ำ ซึ่งมีเรื่องเล่าที่โดดเด่นและเป็นที่เคารพศรัทธาของชาวบ้าน ดังนี้

ตำนาน "เจ้าหลวงแม่สรวง" หรือ "พญามังราย" (ในบางตำนาน)

ในความเชื่อของคนท้องถิ่นแม่สรวง ถ้ำแห่งนี้ไม่ได้เป็นเพียงแค่ถ้ำตามธรรมชาติ แต่ถือเป็น เมืองลับแล หรืออาณาเขตของสิ่งศักดิ์สิทธิ์ โดยตำนานส่วนใหญ่มักผูกโยงกับ "เจ้าหลวง"*หรือผู้นำในอดีต

1. ตำนานเจ้าหลวงผู้กล้า

เชื่อกันว่าภายในถ้ำเป็นที่ประทับหรือที่ซ่อนตัวของเจ้าเมืองหรือขุนศึกในอดีตที่นำทัพมาพักอาศัยหรือใช้เป็นฐานที่มั่นในยามศึกสงคราม เมื่อเวลาผ่านไป ท่านได้ละสังขารหรือสถิตอยู่ในถ้ำนั้นในฐานะ"เจ้าที่"หรือ "เทพารักษ์"ผู้คุ้มครองดูแลรักษาผืนป่าและลำน้ำแม่สรวง

2. ตำนานเมืองลับแล

มีความเชื่อว่าถ้ำแม่สรวงเป็นประตูเชื่อมต่อระหว่างโลกมนุษย์กับ "เมืองลับแล"*ซึ่งผู้ที่ปกครองเมืองนี้เป็นท่านผู้มีบุญญาธิการสูงส่ง คนที่จะเข้าไปพบท่านได้ต้องเป็นผู้ที่มีศีลธรรมหรือมีเหตุจำเป็นเท่านั้น หากผู้ใดเข้าไปด้วยจิตใจที่ไม่บริสุทธิ์ หรือเข้าไปรบกวนความสงบ ท่านจะทำการปิดบังตาหรือทำให้หลงทางเพื่อไม่ให้เข้าไปรบกวนอาณาเขตของท่าน

ความเชื่อที่สืบทอดกันมา ชาวบ้านมักไม่กล้าเข้าไปลึกหรือทำเสียงดัง เพราะเชื่อว่าเป็นการรบกวน "ท่าน"ที่สถิตอยู่ หากใครจะเข้าไปสำรวจหรือทำกิจกรรม จะต้องมีการทำพิธี "บอกกล่าวเจ้าที่"หรือการขอขมาเสมอ

บางคนเชื่อว่าหากท่านไม่พอใจ อาจส่งผลต่อความเป็นอยู่หรือโชคชะตาของคนในหมู่บ้านได้