อื้อหือ...นี่คือเกมส์กระดานที่เก่าแก่ที่สุดในโลก แอบดูขลังๆเหมือนกันนะเนี่ย

        โลกทุกวันนี้ดูเหมือนกำลังหวนกลับไปหลงรัก “บอร์ดเกม” กันอีกครั้ง ผู้คนจำนวนมากเริ่มวางโทรศัพท์ลงชั่วคราว แล้วหันมานั่งล้อมโต๊ะ ทอยเต๋า ขยับหมาก วางแผน และหัวเราะไปกับเกมกระดานที่เต็มไปด้วยเสน่ห์ของการเผชิญหน้ากันแบบตรงหน้า แต่หากมองย้อนลึกลงไปในประวัติศาสตร์ จะพบว่าสิ่งที่เราคุ้นเคยกันในฐานะกิจกรรมยามว่างนี้ แท้จริงแล้วมีรากเก่าแก่ยาวนานเกินกว่าจะคาดคิด เพราะเกมกระดานไม่ได้เพิ่งถือกำเนิดในโลกสมัยใหม่ หากแต่เคยเดินทางเคียงข้างอารยธรรมมนุษย์มาตั้งแต่ยุคโบราณนับพันปี

        หนึ่งในเกมกระดานที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่มนุษย์เคยค้นพบ มีชื่อว่า “เซเนท” หรือ “เซแนท” (Senet / Senat) เกมโบราณจากอียิปต์ที่ไม่เพียงเป็นของเล่นหรือเครื่องบันเทิง แต่ยังสะท้อนความเชื่อ ความตาย และโลกหลังความตายของผู้คนในยุคนั้นอย่างลึกซึ้ง ชื่อเต็มในภาษาอียิปต์โบราณของมันมีความหมายว่า “เกมแห่งการเปลี่ยนผ่าน” หรือ “Game of Passing” ซึ่งเพียงชื่อก็ชวนให้รู้สึกได้ทันทีว่า นี่ไม่ใช่เกมธรรมดา

        ร่องรอยของเซเนทปรากฏขึ้นมาตั้งแต่ก่อนยุคราชวงศ์แรกของอียิปต์ ราว 3,100 ปีก่อนคริสตกาล ถือเป็นช่วงเวลาที่เก่าแก่จนแทบเกินจินตนาการว่า มนุษย์ในยุคนั้นได้รู้จักการออกแบบพื้นที่เล่น กำหนดกติกา และสร้างวัตถุเพื่อการแข่งขันกันแล้ว หลักฐานสำคัญของเกมนี้ถูกค้นพบในสุสานของบุคคลชื่อ Merknera และต่อมา นักโบราณคดียังพบภาพวาดของเกมเซเนทอยู่ภายในสุสานจากยุคราชวงศ์ที่สาม ไล่เรื่อยมาจนถึงสมัยอาณาจักรใหม่ หรือ The New Kingdom ราว 1,550-1,077 ปีก่อนคริสตกาล

        ยิ่งพบมากขึ้นเท่าไร เซเนทยิ่งเผยตัวตนว่าไม่ได้เป็นเพียงความบันเทิงของชนชั้นสูงหรือกิจกรรมฆ่าเวลาในชีวิตประจำวันเท่านั้น หากแต่ยังมีสถานะสำคัญในพิธีกรรมและความเชื่ออีกด้วย ในยุคอาณาจักรใหม่ เกมนี้ถูกนำไปใช้เป็นหนึ่งในเครื่องรางสำหรับการเดินทางสู่โลกหลังความตาย ราวกับว่ากระดานเล็ก ๆ กับหมากไม่กี่ตัวบนแผ่นไม้ กลายเป็นสัญลักษณ์ของการเดินทางครั้งสุดท้ายของวิญญาณมนุษย์ เมื่อพิจารณาในบริบทนี้ เซเนทจึงไม่ใช่แค่ “เกม” แต่เป็นภาพจำลองของการก้าวผ่านจากโลกหนึ่งไปสู่อีกโลกหนึ่ง เป็นการเล่นที่มีความหมายเชิงจิตวิญญาณซ้อนอยู่ทุกช่องตาราง

        ปัจจุบัน ตัวอย่างของเกมโบราณชนิดนี้ยังคงได้รับการจัดแสดงแบบถาวรอยู่ที่พิพิธภัณฑ์อียิปต์ในกรุงไคโร เป็นหลักฐานชิ้นสำคัญที่บอกเราว่า สิ่งซึ่งดูเรียบง่ายอย่างเกมกระดานนั้น แท้จริงแล้วสามารถเป็นหน้าต่างบานหนึ่งที่เปิดให้เราเห็น      ความคิด ความเชื่อ และวิถีชีวิตของมนุษย์เมื่อหลายพันปีก่อนได้อย่างน่าทึ่ง

        จากการศึกษาภาพวาดและหลักฐานที่ค้นพบ รูปร่างของเซเนทมีความชัดเจนพอสมควร กระดานจะประกอบด้วยช่องสี่เหลี่ยมทั้งหมด 30 ช่อง จัดเรียงเป็น 3 แถว แถวละ 10 ช่อง พร้อมด้วยเบี้ย 2 ชุด ชุดละอย่างน้อย 5 ตัว ลักษณะโดยรวมอาจดูเรียบง่ายเมื่อเทียบกับเกมสมัยใหม่ที่เต็มไปด้วยชิ้นส่วนและกติกาซับซ้อน แต่ความเรียบง่ายนี้เองกลับเปิดพื้นที่ให้เราจินตนาการถึงโลกยุคโบราณได้อย่างน่าหลงใหล ว่าครั้งหนึ่งเคยมีผู้เล่นนั่งประจันหน้ากันบนพื้นหินหรือในห้องโถงของพระราชวัง ค่อย ๆ ขยับหมากไปตามช่องเหล่านั้นด้วยความหวัง ความระทึก และศรัทธาบางอย่างที่เราอาจไม่มีวันเข้าใจได้ทั้งหมด

        สิ่งที่น่าสนใจที่สุดเกี่ยวกับเซเนท อาจไม่ใช่แค่ความเก่าแก่ แต่เป็นความลึกลับที่ยังคงอยู่จนถึงปัจจุบัน แม้เราจะรู้รูปร่างของกระดาน รู้จำนวนช่อง และรู้ว่าใช้เบี้ยเล่นกันอย่างไรในภาพรวม แต่ไม่มีใครสามารถตอบได้อย่างแน่ชัดว่า “กติกาดั้งเดิม” ของเกมนี้คืออะไร ทุกวันนี้จึงมีการสันนิษฐานและตีความวิธีเล่นออกมาหลากหลายแบบ นักวิชาการและผู้สนใจต่างพยายามประกอบชิ้นส่วนจากภาพวาด ข้อความ และบริบททางศาสนาเพื่อคาดเดาว่า คนอียิปต์โบราณเล่นเกมนี้กันอย่างไร แต่คำตอบที่แท้จริงยังคงเลือนหายไปพร้อมกาลเวลา

        และนั่นเองทำให้เซเนทยิ่งน่าหลงใหลขึ้นไปอีก เพราะมันไม่ใช่เพียงวัตถุโบราณที่ถูกเก็บอยู่หลังกระจกในพิพิธภัณฑ์ หากแต่เป็นปริศนาจากอดีต เป็นเกมที่ครั้งหนึ่งเคยมีชีวิต เคยมีผู้เล่น เคยมีความตื่นเต้นระหว่างการแข่งขัน และเคยมีความหมายต่อชีวิตหลังความตายของผู้คนอย่างลึกซึ้ง คำว่า Game of Passing จึงไม่ได้หมายถึงการ “เดินหมากผ่านช่อง” เท่านั้น แต่ยังเชื่อมโยงไปถึงการ “ผ่านพ้น” จากโลกของคนเป็นไปสู่โลกของคนตายด้วย ในความเชื่อนั้น ผู้ชนะของเกมไม่ได้หมายถึงเพียงผู้ที่เล่นเก่งกว่า หากยังหมายถึงผู้ที่ได้รับการคุ้มครองจากเทพเจ้า และมีสิทธิ์เดินทางต่อไปในโลกหน้าอย่างปลอดภัย

        เมื่อมองจากมุมนี้ เซเนทจึงเป็นมากกว่าจุดเริ่มต้นของประวัติศาสตร์บอร์ดเกม มันคือหลักฐานว่ามนุษย์รู้จักใช้ “การเล่น” เป็นเครื่องมืออธิบายโลกมานานแล้ว ใช้มันทั้งเพื่อความสนุก การแข่งขัน การฝึกความคิด และแม้แต่เพื่อเยียวยาความไม่แน่นอนของชีวิตและความตาย บอร์ดเกมที่เราหยิบขึ้นมาเล่นกันในวันนี้จึงอาจไม่ได้เป็นเพียงกิจกรรมยามว่างอย่างที่คิด แต่อาจเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่สืบทอดความหมายบางอย่างจากอดีตอันไกลโพ้นมาถึงโต๊ะของเราโดยไม่รู้ตัว

        ถ้ามองให้ลึกลงไปในกระดาน 30 ช่องของเซเนท เราอาจไม่ได้เห็นเพียงเกมโบราณเกมหนึ่ง แต่กำลังมองเห็นความพยายามของมนุษย์ยุคแรก ๆ ที่จะทำความเข้าใจโชคชะตา ชีวิต การเดินทาง และปลายทางหลังความตาย ผ่านสิ่งที่ดูเรียบง่ายที่สุดอย่าง “การเล่นเกม” นั่นเอง