รู้จักท้าวสุรนารี วีรสตรีนครราชสีมา กับอนุสาวรีย์แห่งแรกของไทย

        ท่ามกลางความเลื่อมใสศรัทธาที่ชาวโคราชมีต่อ "ย่าโม" หรือท้าวสุรนารี ณ หน้าประตูชุมพล พื้นที่แห่งนี้ไม่ได้เป็นเพียงที่ประดิษฐานของวีรสตรีในตำนานศึกเจ้าอนุวงศ์เท่านั้น แต่ในทางประวัติศาสตร์ศิลปะและสถาปัตยกรรม อนุสาวรีย์แห่งนี้คือ "หมุดหมาย" สำคัญของการเปลี่ยนผ่านอำนาจจากระบอบเก่าสู่ระบอบใหม่ภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 โดยถือเป็นอนุสาวรีย์สามัญชนแห่งแรกที่ถูกสร้างขึ้นเพื่อสอดแทรกมายาคติเรื่องความเสมอภาคและอำนาจของประชาชนคนธรรมดา

ภาพลักษณ์ที่ถูกออกแบบ: เมื่อ "นางฟ้า" พ่ายแพ้แก่ "สามัญชน"

        มายาคติที่น่าสนใจที่สุดของอนุสาวรีย์ท้าวสุรนารี คือการต่อสู้ในเชิงนิยามระหว่าง "ขนบเก่า" กับ "แนวคิดใหม่" ในสาส์นสมเด็จปรากฏหลักฐานว่า สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ เคยทรงแนะนำให้สร้างในลักษณะ Allegory หรือรูปปั้นเชิงสัญลักษณ์ที่เป็น "นางฟ้าถือดาบ" เนื่องจากไม่มีใครเคยเห็นใบหน้าจริงของท่าน แต่ทางรัฐบาลคณะราษฎรกลับปฏิเสธแนวคิดนั้นอย่างสิ้นเชิง

        เหตุผลสำคัญคือ มายาคติแบบ "เทวนิยม" หรือการยกย่องบุคคลให้เป็นดั่งเทพเจ้าที่มีเครื่องประดับวิจิตรตระการตานั้น ขัดต่อหลักความเสมอภาคของคณะราษฎร รัฐบาลในขณะนั้นจึงเลือกที่จะนำเสนอภาพของ "ผู้หญิงธรรมดาที่ยืนหยัดอย่างเข้มแข็ง" ไร้ซึ่งเครื่องยศ พานหมาก หรือกระโถนอันเป็นสัญลักษณ์ของชั้นยศศิริศักดิ์ เพื่อตอกย้ำว่า "สามัญชน" ก็สามารถสร้างวีรกรรมที่ยิ่งใหญ่และควรค่าแก่การเคารพได้เทียบเท่ากับชนชั้นสูง

นัยยะทางการเมืองภายใต้รูปหล่อทองแดง

        การเลือกออกแบบโดยศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี ให้มีลักษณะขึงขัง ดุดัน และดูมีพลังการเคลื่อนไหว (Dynamic) เป็นการสะท้อนอุดมการณ์ศิลปะยุคคณะราษฎรที่เน้นความกำยำแข็งแรงของมนุษย์ การสร้างอนุสาวรีย์ท้าวสุรนารีในปี พ.ศ. 2476 จึงเปรียบเสมือนการสร้าง "สัญลักษณ์คู่ขนาน" เพื่อเชิดชูบทบาทของประชาชน

        ในมุมมองของนักวิชาการอย่าง ศาสตราจารย์ ดร. ชาตรี ประกิตนนทการ มายาคติของย่าโมในฐานะสามัญชนที่ปกป้องชาติ ได้กลายเป็นเครื่องมือช่วยส่งเสริมภาพลักษณ์ของคณะราษฎรเอง ในฐานะกลุ่มสามัญชนที่หาญกล้าเข้ามาปฏิวัติเปลี่ยนแปลงประเทศจากความล้าสมัยสู่ความทันสมัย และเป็นการประกาศว่าอำนาจในการสร้างชาติไม่ได้ผูกขาดอยู่เพียงแค่กลุ่มคนชั้นสูงอีกต่อไป

อนุสาวรีย์ในฐานะพื้นที่แห่งอุดมการณ์

        อนุสาวรีย์ท้าวสุรนารีจึงเป็นมากกว่ารูปเคารพ แต่คือการผลิตซ้ำมายาคติเรื่อง "พลังของสามัญชน" ที่ถูกวางโครงสร้างอย่างแยบยลผ่านงานศิลปะ เพื่อสถาปนาอัตลักษณ์ใหม่ให้กับสังคมไทยในยุคประชาธิปไตยเบิกบาน การมองย่าโมในวันนี้จึงไม่ใช่เพียงการมองดูวีรสตรีในอดีต แต่คือการอ่านร่องรอยของการพยายามทำให้คนธรรมดากลายเป็นศูนย์กลางของประวัติศาสตร์ชาติไทยเป็นครั้งแรก

#ท้าวสุรนารี #ย่าโม #อนุสาวรีย์สามัญชน #คณะราษฎร #ประวัติศาสตร์การเมือง #ศิลปะไทยประยุกต์ #มายาคติ #นครราชสีมา #ประตูชุมพล #ศาสตราจารย์ศิลป์พีระศรี #รื้อสร้างประวัติศาสตร์