ความเชื่อไทย ศาลตายายไหว้อะไรก็ได้ แต่ศาลพระภูมิมีข้อกำหนด

เมื่อครู่นี้ผู้เขียนได้ไปสะดุดกับบทความหนึ่ง ว่าด้วยเรื่องความเชื่อเก่าแก่ของคนไทยในอดีตเกี่ยวกับศาลหน้าบ้าน อ่านไปก็ชวนให้คิดตามไปเรื่อยๆ จนเกิดคำถามขึ้นมาในใจว่า เหตุใดของไหว้ศาลตายายจึงดูเรียบง่ายแบบคนกินอยู่จริง จะเป็นข้าวกับแกง ไข่ทอด แกงจืด หรือแม้แต่ขนมพื้นบ้านอย่างข้าวต้ม หรือขนมไทยต่างๆ ไปจนถึงผลไม้ตามมีตามเกิดก็ยังถวายได้ แต่พอมาถึงศาลพระภูมิ กลับต้องจัดให้ดูเป็นระเบียบมากขึ้น มักมีเพียงข้าว ขนมสักหนึ่งอย่าง และผลไม้พอเหมาะพอดี

พอลองนั่งคิดดีๆ ก็เหมือนคำตอบมันค่อยๆ คลี่ออกมาอย่างไม่รู้ตัว

ศาลตายายสำหรับคนโบราณนั้น ไม่ใช่สิ่งไกลตัวเลย แต่เปรียบเหมือนผู้เฒ่าผู้แก่ที่ยังคอยอยู่เฝ้าบ้าน เป็นวิญญาณที่เคยมีชีวิต เคยกิน เคยอยู่แบบคนธรรมดา เพราะฉะนั้นของที่นำไปไหว้จึงไม่ต้องพิถีพิถันมากนัก ขอแค่เป็นของกินที่คนในบ้านกินกันได้ก็พอ เหมือนเราจัดสำรับให้ผู้ใหญ่ในบ้าน จะมีกับข้าวกี่อย่างก็ไม่ใช่ประเด็น สำคัญที่ความตั้งใจและความรู้สึกว่าท่านยังเป็น “คนของบ้าน” อยู่

บางวันไม่มีแกง ก็มีขนม บางวันไม่มีขนม ก็มีผลไม้ หรือบางทีก็หยิบของง่ายๆ มาวางแทน สิ่งเหล่านี้ไม่ได้ถูกมองว่าไม่เหมาะสม กลับกลายเป็นภาพของความผูกพันแบบบ้านๆ ที่เรียบง่าย แต่จริงใจ

ต่างจากศาลพระภูมิ ที่คนไทยเชื่อว่าเป็นที่สถิตของเทพารักษ์ ผู้ดูแลผืนดิน ดูแลบ้านให้ร่มเย็นเป็นสุข ท่านไม่ได้ถูกมองว่าเป็นมนุษย์ที่เคยใช้ชีวิตแบบเรา แต่เป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่อยู่สูงขึ้นไปอีกระดับหนึ่ง การถวายของจึงไม่เน้นความหลากหลาย แต่เน้นความเรียบร้อย สะอาด และมีแบบแผน ข้าวหนึ่งถ้วย ขนมหนึ่งอย่าง จะเป็นขนมไทยหรือขนมที่ดูสุภาพเรียบร้อยในปัจจุบันก็ได้ และถ้ามีผลไม้เพิ่มก็ถือว่าเป็นสิริมงคล

มันเหมือนกับการแสดงความเคารพในอีกแบบหนึ่ง ที่ไม่ได้ต้องเยอะ แต่ต้อง “พอดี” และดูสมควร

พอคิดมาถึงตรงนี้ ก็อดรู้สึกไม่ได้ว่าความเชื่อเหล่านี้ ไม่ได้เป็นเพียงพิธีกรรมที่ทำตามกันมา แต่แฝงวิธีคิดของคนไทยเอาไว้อย่างนุ่มนวล เราแยกออกโดยไม่ต้องมีใครสอน ว่าใครคือผู้ใหญ่ในบ้านที่เราคุ้นเคย และใครคือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่เราควรสำรวมให้มากขึ้น

สุดท้ายแล้ว ไม่ว่าจะเป็นศาลตายายหรือศาลพระภูมิ ของที่นำไปวางอาจแตกต่างกันไปตามความเชื่อและความสะดวกของแต่ละบ้าน แต่สิ่งหนึ่งที่ยังเหมือนเดิมเสมอ คือความตั้งใจของคนไหว้ ที่อยากให้บ้านสงบ อยู่เย็นเป็นสุข และใช้ชีวิตกันอย่างสบายใจ