ไม่มีเงินก็ไม่เป็นไร ของมันต้องมี ฉันอยากได้ ซื้อก่อน จ่ายทีหลัง อธิบายเชิงจิตวิทยาของความสุขผ่อน 0%

ในยุคที่เราสามารถซื้อทุกอย่างผ่านแอปพลิเคชัน ภาพความคล่องตัวเหล่านี้อาจไม่ใช่ภาพสะท้อนของความมั่งคั่งเสมอไป แต่มันคือ ภาพของระบบนิเวศ Buy Now, Pay Later (BNPL) “ซื้อก่อน จ่ายทีหลัง” ที่กำลังเปลี่ยนนิยามของการ “ติดหนี้” ให้กลายเป็นเรื่องของความสะดวกสบายเพียงปลายนิ้ว 

 

 

ทำไมหลายคนถึงกล้าตัดสินใจซื้อของราคาหลักพันหลักหมื่นได้ในไม่กี่วินาที? คำตอบไม่ได้อยู่ที่ความร่ำรวย แต่อยู่ที่กลไกจิตวิทยาที่ถูกฉีดผ่าน Easy UX (User Experience) ที่เรียบง่ายจนสมองส่วนหน้าไม่ได้ทันคิด 

 

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) รายงานว่า เหตุผลหลักที่คนไทยหลงรักระบบนี้ คือ “ขั้นตอนการสมัครที่ง่ายและอนุมัติไว” ถึง 34.6 %

 

ความลื่นไหลนี้ ทำหน้าที่เป็นเหมือน “ยาชา” ที่เข้าไปลดทอนความรู้สึกผิดหรือความเจ็บปวดเวลาจ่ายเงิน (Pain of Paying) ซึ่ง สศช. ยังยืนยันด้วยว่าผู้ใช้ 62.3% ตัดสินใจซื้อเร็วขึ้นทันทีเมื่อเห็นปุ่มที่ผ่อนชำระได้ มันเปลี่ยนจากการต้องควักเงินก้อนโตที่ทำให้ใจหาย เป็นเพียงการตกลงจ่ายเงินจำนวนน้อย ๆ ในงวดแรก จนสมองหลั่งสารโดปามีนออกมาเสพติดความสุขจากการครอบครองในทันที โดยหลงลืมภาระที่จะตามมาในอีกหลายเดือนข้างหน้า

 

 

ในรายงานชุดเดียวกัน ยังชี้ให้เห็นความจริงที่น่าตกใจว่า กลุ่มผู้ใช้หลัก 37 %  คือ ผู้ที่มีรายได้ต่ำกว่า 15,000 บาท และ ในกลุ่ม Gen Z นั้น กว่า 63.3 % มีรายได้ไม่ถึงเกณฑ์นี้ด้วยซ้ำ นั่นคือการเข้าไปทำหน้าที่เป็น “เครือข่ายความปลอดภัยปลอม ๆ” (Safety Net) ให้กับกลุ่มคนที่เปราะบางที่สุด 

 

จึงชี้ชัดได้ว่า สำหรับคนกลุ่มนี้ BNPL ไม่ใช่แค่เรื่องของความฟุ่มเฟือย แต่มันคือการ “ขายความหวังล่วงหน้า” ว่าเดือนหน้ารายได้จะดีขึ้น หรือ จะมีเงินมาจ่ายทันท่วงที ทั้งที่ผู้ใช้เกือบครึ่งหนึ่ง ( 49.4% ) มีหนี้อุปโภคบริโภคติดตัวอยู่แล้ว ระบบนี้จึงดึงดูดกลุ่มผู้มีรายได้น้อยด้วยการไม่ต้องมีหลักประกัน หรือ บัตรเครดิต ขอเพียงมีบัตรประชาชนใบเดียวก็สามารถหยิบยืมเงินในอนาคตมาประทังความต้องการในปัจจุบันได้ 

 

 

ปัจจัยสำคัญที่ทำให้ชอปปิงเกินตัว

 

1.ความสะดวกสบายในการซื้อของออนไลน์ ไม่ว่าจะผ่านเว็บไซต์ หรือ แอปพลิเคชันอาจเป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้ชอปปิงเกินตัวได้ กว่าจะรู้ตัวของก็เต็มบ้านแล้ว

 

2.สื่อโฆษณาจากช่องทางต่าง ๆ รวมถึงดารา นักแสดง และ เหล่า Influencer เมื่อได้เห็นบ่อย ๆ ก็ทำให้เกิดความอยากได้อยากมี หรือเพียงเพราะซื้อตามบุคคลที่ตัวเองชื่นชอบ

 

3.ความต้องการเป็นที่ยอมรับในสังคม หรือ กลุ่มคนที่ตัวเองต้องการเป็นส่วนหนึ่ง จึงเปลี่ยนสไตล์การแต่งตัว ซื้อเสื้อผ้าใหม่ ซื้อแบรนด์เนม หรือทำกิจกรรมเพื่อเข้าสังคม เช่น ตีกอล์ฟ ออกงานปาร์ตี้ เป็นต้น

 

4.การซื้อเพราะสิ่งเร้าหรือถูกกระตุ้น ในบางครั้งที่ต้องอยู่ในสถานการณ์ที่เร่งรีบ อาจทำให้ตัดสินใจโดยขาดเหตุผล เช่น เมื่ออยู่ในช่วง Midnight Sale หรือสินค้าที่มีเพียงชิ้นเดียว ถือเป็นแรงกระตุ้นที่ทำให้ตัดสินใจใช้เงินได้ง่าย เพราะกลัวการสูญเสีย

 

5.บรรเทาความรู้สึกแง่ลบที่เกิดขึ้นในใจ เมื่อรู้สึกเหงา เศร้า เสียใจ ความเครียด หลายคนมักหาทางออกด้วยการชอปปิงเพื่อเยียวยาจิตใจ

 

 

หากกำลังประสบปัญหาเสพติดการชอปปิงอยู่ อยากจะลาขาด แนะนำ 5 วิธีจัดการต่อไปนี้

 

1.หางานอดิเรกใหม่ ๆ กิจกรรมอื่นที่ช่วยให้ผ่อนคลายและสนุกไปด้วย เช่น ฝึกเล่นโยคะ เดินเล่นในสวน ปั่นจักรยาน หรือ หามุมสงบอ่านหนังสือ

 

2.จดรายการที่ต้องซื้อ โดยทุกครั้งเมื่อต้องเดินเข้าห้างหรือซูเปอร์มาร์เก็ต ลองท้าทายตัวเองว่าจะไม่ซื้ออะไรเกินจากลิสต์นี้ ถ้าทำได้ก็ลองให้คะแนนตัวเอง ถือเป็นชัยชนะเล็ก ๆ ในการเริ่มต้นการเปลี่ยนแปลง

 

3.ขอความช่วยเหลือจากเพื่อน หากกลัวว่าจะหักห้ามใจไม่ได้เมื่อต้องซื้อของ ลองชวนเพื่อนหรือคนที่ไว้ใจให้คอยเตือนคอยห้าม คอยดึงสติ หรือ อาจมอบหน้าที่ให้คนอื่นในครอบครัวเพื่อซื้อของเข้าบ้านแทนก็ได้

 

4.จ่ายเป็นเงินสด เตรียมเงินไปให้พอดีกับของที่ต้องซื้อ เช่น ถ้าตั้งงบซื้อของสดสำหรับทำอาหารสัปดาห์ละ 2,000 บาท ก็เตรียมเงินสดไปแค่นั้น ที่สำคัญห้ามใช้บัตรเครดิต แต่อาจมีติดกระเป๋าไว้สำหรับยามฉุกเฉินเท่านั้น

 

5.ยกเลิกการเป็นสมาชิกเว็บ Shopping Online ไม่รับข่าวสารหรือโปรโมชันใด ๆ รวมถึงลบแอปพลิเคชันซื้อขาย เพื่อตัดสิ่งเร้า หรือปัจจัยที่กระตุ้นความต้องการออกไป