อีสุกอีใสเป็นแล้วจะเป็นซ้ำหรือไม่ ไขข้อเท็จจริงเรื่องภูมิ

ความเชื่อที่ว่า "โรคอีสุกอีใสเป็นแล้วจะไม่เป็นอีก" หรือการมีภูมิคุ้มกันถาวรหลังการติดเชื้อในวัยเด็ก เป็นสิ่งที่ส่งต่อกันมานานจนทำให้หลายคนละเลยการป้องกันตนเองเมื่อต้องใกล้ชิดกับผู้ป่วย แต่ในความเป็นจริงทางการแพทย์ ข้อมูลอัปเดต ณ วันที่ 9 มีนาคม 2569 ยืนยันว่าความเชื่อนี้ "ไม่เป็นความจริงทั้งหมด" และมีเงื่อนไขสำคัญที่ร่างกายอาจกลับมาเผชิญกับเชื้อไวรัสชนิดเดิมได้อีกครั้งในรูปแบบที่ต่างออกไป

โอกาสการกลับมาเป็นซ้ำ: น้อยแต่มีอยู่จริง
จากการตรวจสอบข้อมูลข้อแนะนำทางการแพทย์ร่วมกับกรมควบคุมโรค พบว่าโดยปกติแล้วเมื่อร่างกายได้รับเชื้อไวรัส Varicella Zoster ซึ่งเป็นสาเหตุของโรคอีสุกอีใส ร่างกายจะสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมาเพื่อป้องกันการติดเชื้อในอนาคต ทำให้คนส่วนใหญ่ไม่กลับมาเป็นซ้ำอีกตลอดชีวิต

อย่างไรก็ตาม "ยังมีโอกาสป่วยซ้ำได้" แม้จะพบได้น้อยมาก โดยมักเกิดขึ้นกับกลุ่มเฉพาะ ดังนี้:

ผู้ที่มีระบบภูมิคุ้มกันอ่อนแอหรือบกพร่อง

ผู้ที่ต้องใช้ยากดภูมิหรือยารักษาโรคบางชนิดเป็นเวลานาน

ผู้ที่มีภาวะภูมิคุ้มกันตามธรรมชาติลดลงตามวัยหรือสุขภาพถดถอย

เชื้อที่ไม่ได้หายไปไหน แต่ "ซ่อนตัว" รอเวลา
ประเด็นสำคัญที่หลายคนไม่ทราบคือ เมื่อหายจากโรคอีสุกอีใสแล้ว เชื้อไวรัสไม่ได้ถูกกำจัดออกไปจากร่างกายทั้งหมด แต่มันจะเข้าไป "หลบซ่อนตัวอยู่ตามปมประสาท" ในสภาวะสงบ และหากวันใดที่ร่างกายอ่อนแอลง เชื้อตัวเดิมนี้จะกลับมาแสดงอาการอีกครั้งในรูปแบบของ "โรคงูสวัด" ซึ่งถือเป็นเชื้อตัวเดียวกันแต่แสดงอาการต่างออกไปจากการติดเชื้อครั้งแรก และมักสร้างความเจ็บปวดรุนแรงกว่า

อันตรายของการติดเชื้อในวัยผู้ใหญ่
ทางการแพทย์เน้นย้ำว่า หากใครที่ยังไม่เคยเป็นโรคนี้ในวัยเด็ก ไม่ควรนิ่งนอนใจ เพราะการติดเชื้อครั้งแรกในตอนที่เป็นผู้ใหญ่จะมีอาการรุนแรงกว่าเด็กมาก และเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนอันตราย เช่น ปอดบวม หรือสมองอักเสบ ดังนั้นการฉีดวัคซีนป้องกันจึงยังคงเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับผู้ที่ไม่มีภูมิคุ้มกันหรือต้องการเสริมเกราะป้องกันให้ร่างกาย

คำกล่าวที่ว่า "เป็นอีสุกอีใสแล้วจะไม่เป็นอีก" จึงเป็นความจริงเพียงส่วนเดียว เพราะแม้ร่างกายจะมีภูมิคุ้มกัน แต่เชื้อยังคงฝังตัวอยู่ในปมประสาทและพร้อมจะเปลี่ยนร่างเป็น "งูสวัด" ได้ทุกเมื่อ การดูแลสุขภาพให้แข็งแรงและเข้ารับการฉีดวัคซีนตามคำแนะนำของแพทย์ จึงเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการป้องกันไม่ให้เชื้อไวรัสตัวเดิมกลับมาทำร้ายเราได้อีกในอนาคต

เมื่อเข้าใจแล้วว่าเชื้ออีสุกอีใสไม่ได้หายไปจากร่างกายทั้งหมด คำถามต่อมาที่หลายคนสงสัยคือ

แล้วทำไมบางคนไม่เคยเป็นงูสวัดเลยตลอดชีวิต?

คำตอบอยู่ที่ ภูมิคุ้มกันของร่างกาย

หลังจากที่ร่างกายเคยติดเชื้ออีสุกอีใส ระบบภูมิคุ้มกันจะสร้างเซลล์ป้องกันที่เรียกว่า memory immune cells ขึ้นมา ทำหน้าที่เหมือน “ยามเฝ้าเชื้อ” คอยกดไวรัสไม่ให้กลับมาแสดงอาการอีก

ตราบใดที่ระบบภูมิคุ้มกันยังแข็งแรง เชื้อก็จะยังคงอยู่ในสภาวะสงบ

แต่เมื่อร่างกายเริ่มอ่อนแอ เช่น

• อายุเพิ่มขึ้น

• พักผ่อนไม่เพียงพอ

• ความเครียดสะสม

• เจ็บป่วยเรื้อรัง

• ใช้ยากดภูมิ

ไวรัสที่ซ่อนอยู่ก็อาจ “ตื่นขึ้นมา” และเดินทางตามเส้นประสาทไปยังผิวหนัง ทำให้เกิดผื่นตุ่มน้ำและอาการปวดแสบปวดร้อนที่เรียกว่า โรคงูสวัด

ที่น่าสนใจคือ งานวิจัยพบว่า ประมาณ 1 ใน 3 ของประชากรโลกมีโอกาสเป็นงูสวัดอย่างน้อยหนึ่งครั้งในชีวิต โดยความเสี่ยงจะเพิ่มขึ้นชัดเจนหลังอายุ 50 ปี

และนี่คือเหตุผลที่หลายประเทศเริ่มแนะนำ วัคซีนป้องกันงูสวัดสำหรับผู้สูงอายุ แม้ว่าจะเคยเป็นอีสุกอีใสมาก่อนแล้วก็ตาม

อีกเรื่องที่คนจำนวนไม่น้อยเข้าใจผิดคือ

คนที่เป็นงูสวัดสามารถแพร่เชื้อให้อีกคนเป็นงูสวัดได้หรือไม่?

คำตอบคือ ไม่โดยตรง

ผู้ป่วยงูสวัดสามารถแพร่เชื้อ Varicella-Zoster ผ่านน้ำจากตุ่มผื่นได้ แต่คนที่รับเชื้อจะไม่ได้เป็นงูสวัดทันที หากไม่เคยมีภูมิคุ้มกันมาก่อน เขาจะเกิดอาการ อีสุกอีใส แทน

ดังนั้นจึงมักมีคำแนะนำให้ผู้ป่วยงูสวัดหลีกเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดกับ

• เด็กเล็ก

• หญิงตั้งครรภ์

• ผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำ

เพื่อป้องกันการแพร่เชื้อ

ท้ายที่สุด แม้โรคอีสุกอีใสจะถูกมองว่าเป็นโรคธรรมดาในวัยเด็ก แต่ในทางการแพทย์ยังคงถือว่าเป็น โรคติดเชื้อที่ควรป้องกันอย่างจริงจัง

การฉีดวัคซีน การดูแลสุขภาพให้แข็งแรง และการรู้เท่าทันข้อเท็จจริงเกี่ยวกับโรค จึงเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการลดความเสี่ยงจากไวรัสชนิดนี้

เพราะบางครั้ง เชื้อที่เราคิดว่าหายไปแล้ว อาจเพียงแค่ “ซ่อนตัวอยู่เงียบ ๆ” และรอจังหวะที่ร่างกายอ่อนแอเท่านั้นเอง

#อีสุกอีใส #งูสวัด #ภูมิคุ้มกัน #กรมควบคุมโรค #สุขภาพ #เช็กข้อเท็จจริง #วัคซีนป้องกันโรค