จังหวัดที่เคยใหญ่ที่สุดในประเทศไทย

ในยุคที่เส้นแบ่งเขตแดนยังไม่เหมือนปัจจุบัน กับเรื่องราวของจังหวัดที่เคยครองแชมป์พื้นที่กว้างขวางที่สุด จนถูกขนานนามว่าเป็น "พี่ใหญ่" ของภาคเหนือครับ

'เชียงใหม่' อดีตจังหวัดที่ใหญ่ที่สุดในไทย กับอาณาเขตสุดลูกหูลูกตาที่ถูกหั่นแบ่งตามกาลเวลา"

ถ้าถามว่าปัจจุบันจังหวัดไหนใหญ่ที่สุดในประเทศไทย คำตอบคือ "นครราชสีมา" (โคราช) แต่ถ้าเราย้อนเวลากลับไปก่อนปี พ.ศ. 2520 แชมป์ตลอดกาลที่ไม่เคยแบ่งใครคือ "จังหวัดเชียงใหม่" ครับ มาดูกันว่าทำไมอาณาจักรล้านนาแห่งนี้ถึงเคยยิ่งใหญ่ขนาดนั้น

ยุคเรืองอำนาจ: เมื่อเชียงใหม่รวมพะเยาไว้ในอ้อมกอด

ในอดีต เชียงใหม่ไม่ได้มีพื้นที่แค่ 20,107 ตารางกิโลเมตรเหมือนตอนนี้ แต่เคยมีพื้นที่มหาศาลเพราะรวมเอา "อำเภอพะเยา" (ในขณะนั้น) เข้าไว้ด้วยกัน ทำให้เชียงใหม่กลายเป็นจังหวัดที่มีขนาดพื้นที่กว้างขวางที่สุดในประเทศไทยอย่างไม่มีใครเทียบได้

จุดเปลี่ยนสำคัญ: ในวันที่ 28 สิงหาคม พ.ศ. 2520 รัฐบาลได้ประกาศยกฐานะ "อำเภอพะเยา" ขึ้นเป็น "จังหวัดพะเยา" (จังหวัดที่ 72 ของไทย) ส่งผลให้เชียงใหม่ต้องเสียพื้นที่ส่วนหนึ่งไป และเสียตำแหน่งแชมป์จังหวัดที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทยให้กับ "นครราชสีมา" ไปอย่างถาวร

ทำไมต้องแบ่ง? (เหตุผลเบื้องหลังความยิ่งใหญ่)

การเป็นจังหวัดที่ใหญ่เกินไปไม่ใช่เรื่องง่ายในยุคนั้น เหตุผลหลักที่ต้องมีการแบ่งเขตปกครองใหม่ประกอบด้วย:

การบริหารจัดการ: พื้นที่ที่กว้างขวางและเป็นภูเขาสูงชัน ทำให้การดูแลทุกข์สุขของประชาชนจากตัวเมืองเชียงใหม่ไปถึงพะเยานั้นยากลำบากมาก (ลองจินตนาการถึงการเดินทางข้ามเขาในสมัยที่ถนนยังไม่ดีเท่าปัจจุบัน)

ยุทธศาสตร์ความมั่นคง: ในช่วงปี 2520 เป็นยุคที่มีความขัดแย้งทางอุดมการณ์การเมือง การตั้งจังหวัดพะเยาขึ้นมาใหม่ช่วยให้รัฐบาลควบคุมดูแลพื้นที่และยุทธศาสตร์ชายแดนได้คล่องตัวขึ้น