ถ้าโลกถึงคราวลุกเป็นไฟ! เปิด “กฎเหล็กเอาชีวิตรอด” แบบทหารสหรัฐฯ–ไทย พลเรือนควรรู้ก่อนทุกอย่างสายเกินไป

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านบทความหนึ่ง ว่าด้วยแนวทางการปฏิบัติตัวของประชาชนยามเกิดภาวะสงคราม อ้างอิงจากหลักปฏิบัติด้านความปลอดภัยของกองทัพสหรัฐอเมริกาและกองทัพไทย อ่านแล้วต้องยอมรับว่า แม้จะเป็นเรื่องไกลตัวสำหรับหลายคน แต่ในโลกที่ความขัดแย้งระหว่างประเทศยังคุกรุ่นอยู่เสมอ ความรู้พื้นฐานเพื่อเอาตัวรอดไม่ใช่เรื่องเกินจำเป็น

กองทัพสหรัฐอเมริกา หรือ United States Department of Defense มีหลักคิดสำคัญในภาวะวิกฤตที่เรียบง่ายแต่ชัดเจน คือ “Situational Awareness” หรือการตระหนักรู้สถานการณ์รอบตัวอยู่เสมอ ขณะเดียวกันกองทัพไทย ภายใต้การกำกับของ กองทัพบกไทย ก็เน้นย้ำหลัก “ตั้งสติ–ไม่ตื่นตระหนก–ปฏิบัติตามคำสั่งทางราชการ” เป็นหัวใจสำคัญในการรักษาความปลอดภัยของประชาชน

เมื่อพิจารณาร่วมกันแล้ว สามารถสรุปเป็น “กฎเหล็ก” สำหรับพลเรือนอย่างเรา ๆ ได้อย่างเข้มข้นดังนี้

ประการแรก ตั้งสติให้มั่น อย่าตื่นข่าวลือ ในภาวะสงคราม ข่าวปลอมและความตื่นตระหนกคืออันตรายไม่แพ้อาวุธจริง หน่วยงานความมั่นคงของทั้งสหรัฐฯ และไทย ต่างย้ำให้ประชาชนติดตามข้อมูลจากแหล่งทางการเท่านั้น การแชร์ข้อมูลที่ยังไม่ตรวจสอบอาจสร้างความโกลาหลโดยไม่จำเป็น

ประการที่สอง เตรียม “แผนหนีภัย” ไว้ล่วงหน้า หลักการพื้นฐานของกองทัพสหรัฐฯ คือ “Run, Hide, Fight” สำหรับสถานการณ์คุกคามเฉพาะหน้า หมายถึง หากหลบหนีได้ให้รีบหนี หากหนีไม่ได้ให้หาที่กำบังที่มั่นคง และการต่อสู้เป็นทางเลือกสุดท้ายเมื่อหลีกเลี่ยงไม่ได้ สำหรับพลเรือนไทย ควรทราบเส้นทางอพยพ จุดหลบภัย และเตรียมกระเป๋าฉุกเฉินที่มีเอกสารสำคัญ ยา น้ำดื่ม และไฟฉายติดบ้านไว้เสมอ

ประการที่สาม อยู่ห่างจากเป้าหมายทางยุทธศาสตร์ พื้นที่ราชการ สนามบิน สถานีไฟฟ้า โรงงานอุตสาหกรรม หรือศูนย์สื่อสาร มักเป็นจุดยุทธศาสตร์สำคัญ หากเกิดความขัดแย้งรุนแรง ควรหลีกเลี่ยงการเข้าใกล้พื้นที่ดังกล่าวโดยไม่จำเป็น

ประการที่สี่ ดูแลครอบครัวและผู้สูงอายุให้เป็นลำดับแรก ทั้งกองทัพไทยและสหรัฐฯ ต่างให้ความสำคัญกับกลุ่มเปราะบาง เด็ก ผู้สูงอายุ และผู้พิการ ต้องได้รับการดูแลเป็นพิเศษ การมีแผนติดต่อสื่อสารภายในครอบครัว เช่น กำหนดจุดนัดพบเมื่อพลัดหลง เป็นเรื่องจำเป็นอย่างยิ่ง

ประการที่ห้า รู้จักการปฐมพยาบาลขั้นพื้นฐาน หลักสูตรฝึกพลเรือนในหลายประเทศ รวมถึงแนวทางของกองทัพสหรัฐฯ เน้นการห้ามเลือด การช่วยชีวิตเบื้องต้น (CPR) และการใช้ผ้าพันแผลกดแผลฉุกเฉิน ความรู้เพียงเล็กน้อยอาจช่วยชีวิตคนใกล้ตัวได้ในยามคับขัน

เหนือสิ่งอื่นใด ทั้งสองประเทศต่างย้ำตรงกันว่า “วินัย” คือเกราะป้องกันชั้นแรกของประชาชน การปฏิบัติตามคำสั่งอพยพ เคอร์ฟิว หรือมาตรการความมั่นคง ไม่ใช่การจำกัดเสรีภาพ แต่คือการรักษาชีวิต

สงครามอาจเป็นเรื่องไกลตัวในวันนี้ แต่บทเรียนจากหลายประเทศทั่วโลกชี้ให้เห็นว่า เหตุการณ์รุนแรงสามารถเกิดขึ้นได้โดยไม่ทันตั้งตัว ความรู้จึงเปรียบเสมือนประกันชีวิตที่ไม่ต้องจ่ายเบี้ยล่วงหน้า

ท้ายที่สุด แม้เราจะไม่อาจควบคุมสถานการณ์ระดับโลกได้ แต่เราสามารถควบคุมสติและการเตรียมพร้อมของตนเองได้เสมอ เพราะในวันที่ภัยอยู่ตรงหน้า คนที่รอดไม่ใช่คนที่แข็งแรงที่สุด หากคือคนที่มีสติและพร้อมที่สุดต่างหาก