มีไม่กี่ประเทศในโลกนี้ที่มีตัวอักษรเป็นของตัวเอง

เคยสงสัยไหมว่าทำไมบางประเทศถึงมี "อักษร" หรือตัวอักษรที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว เหมือนกับเครื่องมือที่ช่วยให้พวกเขาบันทึกภาษาและวัฒนธรรมของตัวเองได้อย่างลงตัว? คำกล่าวที่ว่า "ไม่ใช่ทุกประเทศจะมี 'อักษร' เป็นของตัวเอง ประเทศที่มีอักษรเป็นของตัวเอง" มันชี้ให้เห็นถึงความพิเศษของประเทศเหล่านั้นที่พัฒนาระบบตัวอักษรขึ้นมาเอง ไม่ต้องยืมมาจากที่อื่น ซึ่งในโลกสมัยนี้ที่ทุกอย่างเชื่อมต่อกันผ่านอินเทอร์เน็ตและโซเชียลมีเดีย ความแตกต่างนี้ยิ่งน่าสนใจ เพราะคือสิ่งที่สะท้อนถึงรากเหง้าทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์ทางวัฒนธรรม และแม้กระทั่งพลัง soft power ในยุคดิจิทัลที่เราอยู่กันทุกวันนี้ ลองมาดูว่าประเทศไหนบ้างที่บรรพบุรุษให้ของดีแบบนี้ติดตัวมาจนถึงปัจจุบัน

ก่อนอื่น มาทำความเข้าใจกันก่อนว่าอักษรคืออะไรในความหมายที่แท้จริง ไม่ใช่แค่สัญลักษณ์เรียงกันเพื่อเขียนคำ แต่เป็นระบบที่มนุษย์คิดค้นขึ้นมาเพื่อบันทึกเสียง พยางค์ หรือความหมายของภาษาตัวเอง ซึ่งส่วนใหญ่เกิดจากการผสมผสานระหว่างความต้องการสื่อสารกับบริบททางสังคม สิ่งแวดล้อม และการเมืองในสมัยนั้น ถ้าประเทศไหนไม่มีอักษรของตัวเอง ก็มักจะนำอักษรจากวัฒนธรรมใกล้เคียงมาใช้ เช่น ใช้ตัวอักษรละติน (A-B-C) ที่แพร่หลายไปทั่วโลกเพราะอิทธิพลของยุโรปและการล่าอาณานิคม หรือตัวอักษรอาหรับที่ใช้ในตะวันออกกลางและแอฟริกาเหนือหลายแห่ง แต่สำหรับประเทศที่มีอักษรเฉพาะตัว มันเหมือนกับมี "ดีเอ็นเอ" ทางภาษาที่ไม่เหมือนใคร ทำให้ภาษาของพวกเขายังคงมีชีวิตชีวาและปรับตัวเข้ากับยุคสมัยได้ดี เช่น ในไทยเราก็ภูมิใจที่มีอักษรไทยที่งดงามและซับซ้อน โดยในเอเชียคือแหล่งรวมอักษรที่หลากหลายที่สุด

-ไทย : อักษรไทยพัฒนามาจากอักษรขอมโบราณราวพุทธศตวรรษที่ 18 สมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 หรือพระเจ้าอู่ทอง พระองค์ทรงปรับปรุงให้เหมาะกับภาษาไทยที่มีวรรณยุกต์และพยัญชนะเสียงสูงต่ำต่าง ๆ จนกลายเป็นอักษรโบราณที่ยังใช้มาถึงปัจจุบันนี้

-ลาว : อักษรลาว ลดรูปจากอักษรไทยโบราณสมัยอยุธยา ทำให้ดูเรียบง่ายแต่ยังคงเสน่ห์แบบอินโดจีน ใช้กับภาษาลาวที่มีโทนเสียงคล้ายไทย ยังคงใช้ในเอกสารราชการและสื่อท้องถิ่น

-พม่า : อักษรพม่ามีวงกลมและเส้นโค้งเยอะมาก พัฒนาจากอักษรพราหมีในพุทธศตวรรษที่ 18 สมัยพระเจ้าอโนรธามังช่อ ภาษาพม่ามีวรรณยุกต์คล้ายไทยแต่ระบบเสียงต่างกันนิดหน่อย

-จีน : อักษรจีนตัวเต็มหรือฮั่นจื้อที่ใช้มานับพันปี ตั้งแต่สมัยราชวงศ์ฉินที่จักรพรรดิฉินซีฮ่องเต้รวมชาติและทำให้อักษรเป็นมาตรฐาน วันนี้อักษรจีนมีมากกว่า 50,000 ตัว แต่ใช้จริง ๆ แค่หลักพันตัวในการอ่านหนังสือพิมพ์ ซึ่งไม่ใช่ตัวอักษรที่แทนเสียงอย่างเดียว แต่แทนความหมายด้วย ทำให้ภาษาจีนคงความลึกซึ้งทางวัฒนธรรมไว้ได้ดีมาก

-ญี่ปุ่น : มีอักษรฮิรางานะและคาตาคานะที่พัฒนาจากอักษรจีนในสมัยนาระ-เฮอันราวคริสต์ศตวรรษที่ 9 เพื่อเขียนคำญี่ปุ่นที่เสียงต่างจากจีน ส่วนคันจิคืออักษรจีนที่ญี่ปุ่นนำมาปรับใช้ ทำให้ญี่ปุ่นมีระบบผสมผสานที่ลงตัวสุด ๆ

-เกาหลี : มีอักษรตัวเองชื่อฮันกึลที่พระเจ้าอู่จงทรงประดิษฐ์ขึ้นในปี 1443 เพื่อให้ประชาชนรวย-จนทุกคนอ่านเขียนได้ง่าย ไม่ต้องพึ่งอักษรจีนอีกต่อไป ฮันกึลเป็นอักษรที่วิทยาศาสตร์มาก เพราะตัวสระและตัวพยัญชนะถูกออกแบบตามการออกเสียงของปากและลิ้น ทำให้เป็นหนึ่งในอักษรที่สมบูรณ์แบบที่สุดในโลก ซึ่งเกาหลีเหนือและใต้ยังใช้อักษรฮันกึลเหมือนกัน เพียงแต่ปรับแต่งนิดหน่อยตามการเมือง

-มองโกเลีย : มีอักษร Mongolian script ที่เป็นแนวตั้ง พัฒนาจากอักษรอุยกูร์ในสมัยเจงกิสข่าน ใช้กับภาษามองโกเลียที่เป็นกลุ่มอัลไต และยังคงใช้ในมองโกเลียในอยู่จนถึงทุกวันนี้ แม้มองโกเลียภายนอกจะใช้อักษรไซริลลิกเพราะอิทธิพลรัสเซียก็ตาม

-ทิเบต : มีอักษรทิเบตที่งดงามแบบศาสนา พัฒนาจากอักษรอินเดียโบราณในคริสต์ศตวรรษที่ 7 สมัยพระเจ้าสงสานกัมโป เพื่อแปลคัมภีร์พุทธศาสนา ทำให้อักษรนี้มีเส้นโค้งและจุดประเยอะ เหมาะกับการเขียนคาถาและตัวอักษรศักดิ์สิทธิ์

-อินเดีย : มีอักษรเดวานาครีที่ใช้กับภาษาฮินดี สันสกฤต และอีกหลายภาษา พัฒนาจากอักษรพราหมีโบราณราวคริสต์ศตวรรษที่ 4 มีเส้นหัวตรงยาว ๆ ที่เป็นเอกลักษณ์

-อาร์เมเนีย : มีอักษรอาร์เมเนียที่นักบุญเมสโรปประดิษฐ์ในปี 405 เพื่อแปลพระคัมภีร์ไบเบิล ทำให้ภาษาอาร์เมเนียรอดพ้นจากการสูญสียุคจักรวรรดิออตโตมัน

-กรุเซีย : มีอักษรกรุเซียที่สวยงามแบบโบราณ สร้างโดยพระนักบุญเมสโรปคนเดียวกันราวคริสต์ศตวรรษที่ 5

-เอธิโอเปีย : ในแอฟริกามีอักษรเกอซที่เป็นอักษรเซมิติกเก่าแก่ พัฒนาจากอักษรภาคใต้ของอาระเบีย ใช้กับภาษาอามฮาริกและติกริญญา ทำให้เอธิโอเปียเป็นชาติแอฟริกันเพียงไม่กี่แห่งที่มีอักษรตัวเอง