6 ของเล่นต้องห้ามในสหภาพโซเวียต

ของเล่นต้องห้ามในสหภาพโซเวียตมักเป็นสิ่งของที่สื่อถึงวัฒนธรรมตะวันตก ความเชื่อทางศาสนา หรือประเพณีพื้นบ้านที่ทางการมองว่าเป็นภัยต่ออุดมการณ์คอมมิวนิสต์ โดยตัวอย่างสำคัญคือตุ๊กตาโมตังกา (Motanka) ของยูเครน ซึ่งถูกห้ามเพราะถูกมองว่าเป็นสัญลักษณ์ของความเชื่อพื้นบ้าน รวมถึงของเล่นที่ผลิตจากตะวันตกซึ่งถูกจำกัดไม่ให้แพร่หลาย

การเลือกของเล่นไม่ได้ขึ้นอยู่กับแค่ "ความสนุก" แต่มักจะแฝงไปด้วยอุดมการณ์และการควบคุมจากรัฐบาล ของเล่นส่วนใหญ่มักเป็นของเล่นที่ช่วยเสริมสร้างทักษะการทำงานหรือความรักชาติ

สำหรับ "ของเล่นต้องห้าม" ในโซเวียตนั้น ส่วนใหญ่ไม่ได้เป็นรายการสิ่งของที่ถูกแบนเป็นลายลักษณ์อักษรเสมอไป แต่เป็นของเล่นที่มีลักษณะ "ต่อต้านค่านิยมสังคมนิยม" หรือ "แสดงถึงวัฒนธรรมทุนนิยม"

มาชมรายละเอียดของเล่นที่ถูกจำกัดในยุคโซเวียตกัน...

1.ตุ๊กตาโมตังกา (Motanka): ตุ๊กตาผ้าไร้หน้าของชาวยูเครนที่ทำขึ้นตามประเพณี ถูกมองว่าเป็นสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่ไม่สอดคล้องกับแนวคิดทางอุดมการณ์ของโซเวียต เป็นการต่อต้านความเชื่อทางศาสนาและไสยศาสตร์  สหภาพโซเวียตมีนโยบาย "รัฐอเทวนิยม" (ไม่นับถือพระเจ้า) อย่างเคร่งครัด ตุ๊กตาโมตังกาไม่ใช่แค่ของเล่น: ตามวัฒนธรรมยูเครนและสลาฟโบราณ มันคือ "เครื่องราง" (Amulet) ที่ใช้ปกป้องบ้านเรือนและวิญญาณเด็ก

รัฐบาลโซเวียตมองว่าความเชื่อเรื่องเครื่องรางเป็น "เรื่องงมงาย" ) ที่ขัดต่อหลักวิทยาศาสตร์และลัทธิมาร์กซ์-เลนิน การส่งเสริมหรือผลิตตุ๊กตาที่มีนัยทางจิตวิญญาณจึงถูกสั่งระงับและมองว่าเป็นภัยต่อความคิดสมัยใหม่

2.ของเล่นจากตะวันตก/อเมริกา: ของเล่นที่สื่อถึงวัฒนธรรมทุนนิยมหรือของเล่นนำเข้า มักถูกจำกัดเนื่องจากข้อจำกัดทางการค้าและแนวคิดทางการเมือง สหภาพโซเวียตสั่งห้ามหรือพยายามกีดกันของเล่นจากฝั่งตะวันตก (โดยเฉพาะสหรัฐอเมริกา) ไม่ใช่แค่เรื่องของความปลอดภัยหรือคุณภาพวัสดุ แต่มันคือ "สงครามทางวัฒนธรรม" และการเมืองที่เข้มข้นมากในช่วงสงครามเย็น

3.ตุ๊กตาที่ดูแปลกแยก: ตุ๊กตาที่แสดงถึงวิถีชีวิตที่ไม่ใช่แบบสังคมนิยมมักถูกมองข้ามหรือห้ามจำหน่าย เช่นตุ๊กตาบาร์บี้ (Barbie) และของเล่นแนวแฟชั่น บาร์บี้คือตัวแทนของ "ลัทธิบริโภคนิยม" และ "มาตรฐานความสวยแบบตะวันตก" ที่รัฐบาลโซเวียตไม่ปลื้มอย่างแรง รัฐมองว่ามันทำให้เด็กผู้หญิงหมกมุ่นอยู่กับการแต่งตัวและการใช้ชีวิตที่ฟุ่มเฟือย แทนที่จะฝึกทักษะการเป็นแรงงานที่ดี  รัฐผลิตตุ๊กตาที่ดูเรียบง่าย หน้าตาเป็นมิตร และมักจะมาในชุดยูนิฟอร์มทำงานแทน

4. ของเล่นที่มี "สัญลักษณ์ตะวันตก" ของเล่นอะไรก็ตามที่มีธงชาติสหรัฐฯ, สัญลักษณ์นาโต้ หรือสัญลักษณ์ของประเทศในโลกเสรีมักจะถูกยึดหรือห้ามนำเข้า เช่นโมเดลรถยนต์ยี่ห้อดังจากยุโรปหรืออเมริกา หรือแม้แต่ไพ่บางชนิดที่มีลวดลายสื่อถึงกษัตริย์ในเชิงเชิดชู

5. ของเล่นที่ดู "ก้าวร้าว" หรือไร้สาระเกินไป โซเวียตให้ความสำคัญกับ "ของเล่นที่มีประโยชน์" (Educational Toys) ของเล่นต้องห้าม: ของเล่นที่ดูรุนแรงเกินไปโดยไม่มีบริบททางประวัติศาสตร์ (เช่น ปืนฉีดน้ำที่ดูทันสมัยเกินไป หรือของเล่นแนวปีศาจ/สัตว์ประหลาดจากตะวันตก)

เช่น ชุดต่อเหล็ก (Metal Construction Sets), กล้องจุลทรรศน์จำลอง หรือหมากรุก ซึ่งถูกมองว่าช่วยพัฒนาสมอง

6. วิดีโอเกม (ในช่วงแรก) ก่อนที่โซเวียตจะผลิตตู้เกมของตัวเอง (เช่น Tetris หรือเกมยิงเป้าเป็ด) เกมกดหรือเครื่องคอนโซลจากญี่ปุ่นอย่าง Nintendo (Famicom) ถือเป็นของหายากและผิดกฎหมายในช่วงแรก เพราะถูกมองว่าเป็นสิ่งมอมเมาเยาวชน

วิดีโอเกมในยุคสหภาพโซเวียต (โดยเฉพาะจากฝั่งตะวันตก) ถูกสั่งห้ามหรือจำกัดอย่างเข้มงวดด้วยเหตุผลที่คล้ายกับของเล่นประเภทอื่น ๆ แต่มีมิติเรื่อง "เทคโนโลยี" และ "การควบคุมความคิด" การต่อต้าน "วัฒนธรรมทุนนิยม" และโฆษณาชวนเชื่อ รัฐบาลโซเวียตมองว่าวิดีโอเกมจากสหรัฐฯ หรือญี่ปุ่น ไม่ใช่แค่เครื่องมือคลายเครียด แต่เป็น "อาวุธทางวัฒนธรรม"

แถมๆ แน่นอนต้องมี Sex Toys ที่ถือเป็น "ของต้องห้าม" อันดับต้นๆ ในสหภาพโซเวียตเลยครับ และถ้าถูกตรวจพบอาจไม่ใช่แค่โดนยึด แต่อาจนำไปสู่ปัญหาทางกฎหมายร้ายแรงได้ด้วย รัฐบาลคอมมิวนิสต์ถึงเข้มงวดกับเรื่องนี้ ในยุคโซเวียต รัฐมีแนวคิดว่า "เรื่องเพศคือเรื่องของการผลิตทายาทเพื่อรัฐ" ไม่ใช่เรื่องของความพึงพอใจส่วนบุคคล

และมี กฎหมายโซเวียต (มาตรา 228 ของประมวลกฎหมายอาญา RSFSR) ระบุโทษจำคุกสำหรับการผลิตหรือแพร่กระจาย "สื่อลามกอนาจาร" รวมทั้งโซเวียตต้องการให้ประชาชนสร้างครอบครัวและมีลูกเพื่อเพิ่มจำนวนแรงงานและกองกำลังทหาร