"อีเพ็ง" ตำนานเพลงยาวส่งถึงกุฏิ :เมื่อพฤติกรรม "พระนอกรีต" และ "สีกาใจแตก" กลายเป็นชนวนเหตุสำคัญให้เกิดการปฏิรูปกฎหมายคณะสงฆ์

ย้อนรอยหน้าประวัติศาสตร์ในสมัยรัชกาลที่ 4 กับเหตุการณ์อื้อฉาวที่สั่นคลอนศรัทธาชาวพุทธ เมื่อพฤติกรรม "พระนอกรีต" และ "สีกาใจแตก" กลายเป็นชนวนเหตุสำคัญให้เกิดการปฏิรูปกฎหมายคณะสงฆ์อย่างเฉียบขาด ถึงขั้นเอาผิดเพื่อนบ้านและกุฏิข้างเคียง หากเพิกเฉยต่อความเสื่อมเสียที่เกิดขึ้นในอาราม

"อีเพ็ง" กับตำนานเพลงยาวส่งถึงกุฏิ

ชนวนเหตุสำคัญเริ่มต้นขึ้นในปี พ.ศ. 2397 เมื่อ "อีเพ็ง" หญิงสาวชาวบ้านถูกจับได้ขณะพยายามนำ "เพลงยาว" (จดหมายรัก) เข้าไปในพระบรมมหาราชวัง เมื่อถูกสอบสวนจึงพบความจริงที่น่าตกใจว่า เธอไม่ได้มีความสัมพันธ์ชู้สาวกับพระเพียงรูปเดียว แต่ยังซัดทอดไปถึงพระวัดโพธิ์อีกหลายรูปที่แอบทำอาจาริยวัตรที่ไม่เหมาะสมถึงบนกุฏิ

พฤติกรรมของอีเพ็งและกลุ่มเพื่อนสาวที่ "ส่งบริการถึงที่" ทำให้พระภิกษุในขณะนั้นต้องอาบัติปาราชิก (ขาดจากความเป็นพระ) กันไปหลายรูป สะท้อนให้เห็นถึงปัญหาความหย่อนยานของพระวินัยในยุคที่คนมาบวชเพื่อหวังลาภสักการะมากกว่าศรัทธาในรสพระธรรม

กฎเหล็ก ร.4: โทษหนักถึง "กุฏิข้างเคียง" และ "ชาวบ้าน"

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) ผู้ทรงเคร่งครัดในพระวินัยจากการผนวชมานานถึง 27 พรรษา ทรงมองว่าปัญหานี้จะหมดไปได้ต้องอาศัย "หูตา" จากคนรอบข้าง จึงทรงออกกฎหมายและประกาศหลายฉบับที่มีเนื้อหาเข้มงวด ดังนี้:

• กุฏิข้างเคียงต้องรับผิด: หากพบว่ามีการมั่วสุมระหว่างพระกับสีกาบนกุฏิใด ภิกษุที่อยู่กุฏิใกล้เคียงต้องรับโทษเสมอกันฐานไม่ตักเตือนหรือว่ากล่าวกัน

• โทษปรับชาวบ้าน: ห้ามสีกา (รวมถึงญาติพี่น้อง) ขึ้นกุฏิพระโดยเด็ดขาด หากฝ่าฝืนมีโทษปรับเป็นเงิน 3 ตำลึง และหากใครรู้เห็นแต่ไม่แจ้งความ (ถือคติ "ชั่วชั่งชี ดีชั่งสงฆ์") จะถูกลงโทษตั้งแต่การปรับเงินไปจนถึงการถูกส่งไปเป็น "ตะพุ่นหญ้าช้าง" (เกี่ยวหญ้าให้ช้างกิน)

• รัศมี 30 วา: ทรงให้ใช้เชือกวัดรัศมีจากจุดเกิดเหตุ ใครที่อยู่บ้านใกล้เรือนเคียงในระยะ 30 วาแล้วเพิกเฉยไม่แจ้งเหตุปาราชิก จะต้องถูกลงโทษมาช่วยงานวัดตามจำนวนวันที่กำหนด

คุมเข้มอบายมุขและการละเล่น

นอกจากเรื่องชู้สาวแล้ว ยังทรงสั่งห้ามคฤหัสถ์สมคบกับพระในการทำผิดวินัยอื่นๆ เช่น การขายสุรา ฝิ่น หรือกัญชาให้พระ รวมถึงห้ามเจ้าภาพงานมหรสพ (โขน ละคร งิ้ว) ปล่อยให้พระเข้ามาดูงาน หากพบเห็นแล้วไม่จับส่งทางการ ทั้งคนจัดงานและคนดูจะถูกปรับไหมถ้วนหน้า

การออกกฎที่เข้มงวดในสมัยรัชกาลที่ 4 ไม่ได้มีจุดประสงค์เพื่อการกลั่นแกล้ง แต่เป็นกุศโลบายในการดึงให้ "ชุมชน" เข้ามามีส่วนร่วมในการปกป้องพระพุทธศาสนา เปลี่ยนจากการเป็นผู้ดูให้กลายเป็นผู้พิทักษ์ เพื่อไม่ให้อลัชชีหรือผู้ที่บวชโดยไร้ศรัทธามาใช้ผ้าเหลืองบังหน้ากระทำผิด จนนำความเสื่อมเสียมาสู่พระศาสนาและชื่อเสียงของประเทศชาติ