ไทยติดอันดับ 40 ของโลก “ประเทศแก่” กว่าจีน แก่อเมริกา เราเดินมาถึงจุดนี้ได้อย่างไร?

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านข่าวหนึ่งแล้วต้องวางโทรศัพท์ลงช้า ๆ พร้อมกับถอนหายใจยาวโดยไม่รู้ตัว ข่าวนั้นไม่ใช่เรื่องดารา ไม่ใช่เรื่องการเมือง แต่เป็นเรื่องของ “อายุเฉลี่ยคนไทย” ในปี 2569 ที่บอกตรง ๆ ว่าอ่านแล้วรู้สึกสะเทือนใจพอสมควร

ประเทศไทยของเรา กำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างเต็มรูปแบบ และที่น่าตกใจกว่านั้นคือ เราไม่ได้แค่ “เริ่มแก่” แต่กำลังแก่เร็ว และแก่กว่าหลายประเทศมหาอำนาจเสียอีก

จากข้อมูลการประเมินของ Georank.org และ WorldData.info ในปี 2569 ระบุว่า ค่ามัธยฐานอายุ (Median Age) ของคนไทยอยู่ที่ประมาณ 41.1 – 42.0 ปี หรือเฉลี่ยราว 41.9 ปี ตัวเลขนี้ทำให้ไทยอยู่อันดับที่ 40 ของโลก จากทั้งหมด 196 ประเทศ

พูดให้เข้าใจง่าย ๆ คือ ถ้าจับคนไทยมายืนเรียงตามอายุ คนที่ยืนอยู่ตรงกลางจะมีอายุประมาณ 42 ปี นั่นหมายความว่า “ครึ่งประเทศ” อายุมากกว่านี้

ที่ทำเอาหลายคนต้องอึ้ง คือ ไทยมีโครงสร้างประชากร “แก่กว่า”

สาธารณรัฐประชาชนจีน ซึ่งมีค่ามัธยฐานอายุประมาณ 40.8 ปี

และยังแก่กว่าสหรัฐอเมริกา ที่อยู่ราว 39.5 ปี

ไม่คิดเหมือนกันใช่ไหมครับว่า วันหนึ่งเราจะมีตัวเลขที่สูงกว่าสองประเทศมหาอำนาจของโลก

หากมองในภาพเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ตัวเลขจาก United Nations (World Population Prospects) และการวิเคราะห์ของ Visual Capitalist ชี้ชัดว่า อายุเฉลี่ยของประชากรในอาเซียนอยู่ที่ประมาณ 32.1 ปี แต่ไทยกลับสูงถึงเกือบ 42 ปี

เปรียบเทียบกับเพื่อนบ้านแล้วเห็นภาพชัดขึ้นอีก

เวียดนาม อายุเฉลี่ยราว 33.5 ปี

อินโดนีเซีย 31.8 ปี

ฟิลิปปินส์ เพียง 27.1 ปี

ไทยจึงถือเป็นประเทศที่มีประชากรสูงวัยเป็นอันดับต้น ๆ ของอาเซียน บางฐานข้อมูลจัดให้ไทยสลับอันดับกับสิงคโปร์ แต่ไม่ว่าจะอย่างไร เราก็อยู่ในกลุ่มประเทศที่ “แก่ที่สุด” ของภูมิภาคนี้อย่างไม่ต้องสงสัย

เมื่อมองเวทีโลก ประเทศที่มีค่ามัธยฐานอายุสูงสุดยังคงเป็นโมนาโก อยู่ที่ราว 57.5 ปี รองลงมาคือญี่ปุ่นประมาณ 50 ปี อิตาลี เกาหลีใต้ และเยอรมนี ล้วนอยู่ในกลุ่มเกือบ 47–49 ปี ส่วนไทยอยู่ในอันดับที่ 40 ขณะที่จีนอยู่อันดับ 44 และสหรัฐอเมริกาอยู่อันดับ 47

คำถามสำคัญคือ ทำไมเราถึงแก่เร็วขนาดนี้

ข้อมูลจากสถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล (IPSR) ในรายงาน Population Gazette เดือนมกราคม 2569 ระบุว่า อัตราเจริญพันธุ์รวมของไทยลดลงเหลือเพียง 0.86 ต่ำกว่าระดับทดแทนที่ 2.1 อย่างมาก นั่นหมายความว่า คนรุ่นใหม่เกิดน้อยกว่าที่จะทดแทนคนรุ่นเก่าได้

World Population Review ยังประเมินว่า อัตราการเกิดของไทยในปี 2569 อยู่ที่ประมาณ 6–7 คนต่อประชากร 1,000 คน ถือว่าต่ำเป็นประวัติการณ์

พูดกันง่าย ๆ ก็คือ เด็กเกิดน้อยลงทุกปี แต่ผู้สูงอายุมีจำนวนเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง

ตัวเลขเหล่านี้อาจไม่ใช่แค่สถิติ แต่มันคือความจริงที่เราเห็นในชีวิตประจำวัน โรงเรียนหลายแห่งมีนักเรียนน้อยลง หมู่บ้านบางแห่งมีแต่คนวัยเกษียณ ร้านค้าเล็ก ๆ ไม่มีคนรุ่นใหม่กลับมาสานต่อ

และคำถามที่ตามมาคือ แล้วประเทศไทยจะเดินต่ออย่างไร

เมื่อวัยแรงงานลดลง ภาระดูแลผู้สูงอายุเพิ่มขึ้น ระบบสาธารณสุขต้องรองรับมากขึ้น เศรษฐกิจต้องปรับตัวแรงขึ้น เราอาจกำลังยืนอยู่ตรงจุดเปลี่ยนสำคัญของประเทศโดยไม่รู้ตัว

เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องไกลตัว และไม่ใช่เรื่องของรัฐบาลฝ่ายเดียว แต่เป็นโจทย์ของทั้งสังคม ตั้งแต่การส่งเสริมการมีบุตร การสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อครอบครัว ไปจนถึงการเตรียมความพร้อมของคนวัยทำงานวันนี้ที่จะกลายเป็นผู้สูงอายุในวันหน้า

อ่านข่าวนี้แล้ว ผู้เขียนไม่ได้รู้สึกสิ้นหวัง แต่รู้สึกว่าเราต้องมองความจริงให้ชัด

ประเทศไทย “แก่” จริง

แต่จะกลายเป็นประเทศแก่ที่อ่อนแรง หรือประเทศแก่ที่แข็งแรง มีคุณภาพชีวิตดี อยู่ได้อย่างมีศักดิ์ศรี นั่นคือคำตอบที่เราทุกคนต้องช่วยกันเขียนต่อไป

แหล่งอ้างอิงข้อมูล:

Georank.org

WorldData.info

United Nations (World Population Prospects)

Visual Capitalist

IPSR Mahidol University (Population Gazette)

World Population Review