จบเพียง ม.6 กศน. ชีวิตจะหยุดแค่นั้นจริงหรือ? เปิดข้อเท็จจริงปี 2569 ที่สังคมยังถกเถียง

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านข่าวและติดตามกระแสสนทนาในสื่อสังคมออนไลน์ ซึ่งมีการตั้งคำถามกันอย่างกว้างขวางว่า ผู้ที่สำเร็จการศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนปลายจากการศึกษานอกระบบ หรือที่ประชาชนเรียกกันติดปากว่า “ม.6 กศน.” นั้น ยังสามารถเดินหน้าต่อในชีวิตได้มากเพียงใด หรือท้ายที่สุดแล้วจะกลายเป็นข้อจำกัดที่ปิดประตูโอกาสของตนเองโดยปริยาย

คำถามดังกล่าวอาจดูเป็นเพียงประเด็นส่วนบุคคล แต่แท้จริงแล้วสะท้อนทัศนคติของสังคมไทยที่ยังมีความเข้าใจคลาดเคลื่อนอยู่ไม่น้อย ผู้เขียนจึงใคร่ขอนำข้อเท็จจริงมาเรียบเรียงอย่างตรงไปตรงมา เพื่อให้เกิดความเข้าใจที่ถูกต้องยิ่งขึ้น

ในทางกฎหมาย วุฒิการศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนปลายจากระบบการศึกษานอกระบบ ซึ่งปัจจุบันอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของสำนักงานส่งเสริมการเรียนรู้ (สกร.) กระทรวงศึกษาธิการ มีสถานะเทียบเท่ามัธยมศึกษาตอนปลายสายสามัญโดยสมบูรณ์ กล่าวคือ สามารถใช้สมัครศึกษาต่อ สมัครงาน หรือสมัครสอบแข่งขันในหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชนได้ตามหลักเกณฑ์ที่แต่ละหน่วยงานกำหนด มิได้มีบทบัญญัติใดระบุว่าเป็นวุฒิที่ด้อยกว่าแต่อย่างใด

อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติย่อมต้องยอมรับว่า บางองค์กรหรือบางบุคคลยังคงมีอคติทางความคิดอยู่บ้าง ซึ่งเป็นเรื่องของทัศนคติ มิใช่ข้อจำกัดทางกฎหมาย ความแตกต่างจึงมิได้อยู่ที่ตัววุฒิ หากแต่อยู่ที่โอกาสและความพร้อมของแต่ละบุคคลว่าจะสามารถพัฒนาตนเองให้ก้าวข้ามกรอบความคิดเหล่านั้นได้เพียงใด

ในปี 2569 โครงสร้างทางสังคมและเศรษฐกิจได้เปลี่ยนแปลงไปมาก ผู้สำเร็จการศึกษา ม.6 กศน. สามารถสมัครเข้าศึกษาต่อในระดับอุดมศึกษาได้ทั้งมหาวิทยาลัยของรัฐและเอกชน ภายใต้เงื่อนไขการรับสมัครที่กำหนด ไม่ว่าจะเป็นระบบสอบคัดเลือก การพิจารณาผลการเรียน หรือการยื่นแฟ้มสะสมผลงาน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับหลักเกณฑ์ของแต่ละสถาบัน มิได้มีข้อห้ามโดยอัตโนมัติแต่อย่างใด

ในส่วนของการสมัครสอบแข่งขันเพื่อเข้ารับราชการ หลายตำแหน่งกำหนดคุณวุฒิขั้นต่ำเพียงระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย ผู้ที่สำเร็จจากการศึกษานอกระบบจึงสามารถสมัครได้ หากมีคุณสมบัติครบถ้วนตามประกาศรับสมัครในแต่ละปี เช่น ตำแหน่งสายปฏิบัติการบางประเภท พนักงานราชการ หรือเจ้าหน้าที่ในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ซึ่งต้องตรวจสอบรายละเอียดอย่างรอบคอบเป็นกรณีไป

ภาคเอกชนเองก็มีแนวโน้มให้ความสำคัญกับทักษะ ความสามารถ และประสบการณ์ทำงานมากขึ้น โดยเฉพาะในยุคเศรษฐกิจดิจิทัลที่การแข่งขันสูงและต้องการบุคลากรที่ลงมือทำงานได้จริง วุฒิการศึกษาจึงเป็นเพียงหนึ่งในองค์ประกอบ มิใช่ตัวตัดสินชะตาแต่เพียงอย่างเดียว

ขณะเดียวกัน อาชีพอิสระและเศรษฐกิจออนไลน์ได้เปิดพื้นที่ใหม่ให้กับคนรุ่นใหม่และคนทุกช่วงวัย การค้าขายผ่านแพลตฟอร์มดิจิทัล งานฟรีแลนซ์ การสร้างเนื้อหา หรือการพัฒนาทักษะเฉพาะทาง ล้วนเป็นช่องทางที่ไม่ได้ปิดกั้นด้วยกรอบวุฒิการศึกษาแบบเดิมอีกต่อไป หากมีความตั้งใจและพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่อง ก็สามารถสร้างรายได้และความมั่นคงได้เช่นกัน

ดังนั้น การกล่าวว่า “จบ ม.6 กศน. แล้วชีวิตจะตัน” อาจเป็นเพียงความเชื่อที่สืบต่อกันมา มากกว่าจะเป็นข้อเท็จจริงที่ยืนยันได้ด้วยข้อมูลในปัจจุบัน วุฒิการศึกษาอาจเป็นเพียงกุญแจดอกหนึ่งสำหรับเปิดประตูบานแรกของชีวิต แต่เส้นทางหลังจากนั้นย่อมขึ้นอยู่กับความเพียร ความรับผิดชอบ และการพัฒนาตนเองของแต่ละบุคคล

ท้ายที่สุด ผู้เขียนเห็นว่า สังคมควรเปิดพื้นที่ให้ศักยภาพของแต่ละคนได้พิสูจน์ตนเอง มากกว่าตัดสินจากเส้นทางการศึกษาที่แตกต่าง เพราะในโลกยุคใหม่ โอกาสมิได้จำกัดอยู่เพียงกรอบเดิมอีกต่อไป และคำถามสำคัญอาจไม่ใช่ว่า “จบจากที่ใด” หากแต่เป็น “หลังจากนั้น เราเลือกเดินอย่างไร”