สัญญาณ “เอลนีโญ” รอบใหม่ก่อตัว นักวิทยาศาสตร์เตือนปี 2027 อาจร้อนสุดในประวัติศาสตร์ มนุษย์กำลังเร่งวิกฤตด้วยมือของตนเอง

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านข่าวหนึ่งจากสื่อต่างประเทศหลายสำนัก ทั้ง Oceanographic Magazine, The Guardian และ The Washington Post ประกอบกับรายงานของ World Meteorological Organization หรือ WMO แล้วต้องเรียนตามตรงว่า เป็นข้อมูลที่น่าวิตกอย่างยิ่งต่ออนาคตของโลกใบนี้

หน่วยงานอุตุนิยมวิทยาทั่วโลกตรวจพบ “สัญญาณเริ่มต้น” ของปรากฏการณ์ El Niño หรือเอลนีโญ ที่กำลังก่อตัวในมหาสมุทรแปซิฟิก และมีความเป็นไปได้สูงว่าจะพัฒนาเป็นรอบที่รุนแรง ซึ่งอาจผลักดันให้อุณหภูมิเฉลี่ยของโลกพุ่งทะยานทำลายสถิติสูงสุดเป็นประวัติการณ์ภายในปี 2027

เอลนีโญไม่ใช่เพียงความผันผวนของอากาศชั่วคราว หากเป็นกลไกธรรมชาติที่เกี่ยวข้องกับการอุ่นตัวผิดปกติของผิวน้ำทะเลในแปซิฟิกเขตร้อนตะวันออกและตอนกลาง โดยปกติลมค้าจะพัดจากตะวันออกไปตะวันตก แต่เมื่อเอลนีโญเกิดขึ้น ลมดังกล่าวจะอ่อนกำลังลง ทำให้น้ำอุ่นมหาศาลที่สะสมอยู่ทางฝั่งตะวันตกไหลย้อนกลับไปยังชายฝั่งทวีปอเมริกา และปลดปล่อยความร้อนจำนวนมหาศาลสู่ชั้นบรรยากาศ

นักวิทยาศาสตร์ตรวจพบกระแสลมกระโชกแรงผิดปกติในแปซิฟิกตะวันตก ซึ่งทำหน้าที่เสมือนแรงผลักดันให้น้ำอุ่นเคลื่อนตัวจากบริเวณใกล้เกาะกวมไปยังอเมริกาใต้ ถือเป็นสัญญาณเปลี่ยนผ่านเข้าสู่สภาวะเอลนีโญอย่างชัดเจน

ดร.แอนดรูว์ วัตกินส์ จากมหาวิทยาลัยโมนาช ระบุว่า ปัจจุบันมีปริมาณน้ำอุ่นสะสมในมหาสมุทรแปซิฟิกตะวันตกจำนวนมหาศาล และพร้อมจะไหลย้อนกลับทันทีเมื่อลมค้าอ่อนกำลังลง เมื่อผนวกกับความร้อนสะสมในระบบมหาสมุทรทั่วโลกที่เพิ่มขึ้นต่อเนื่องหลายปี โอกาสที่ปี 2027 จะกลายเป็นปีที่ร้อนที่สุดเท่าที่เคยมีการบันทึกจึงมีน้ำหนักทางวิทยาศาสตร์รองรับ

ข้อมูลจาก WMO ยิ่งตอกย้ำความน่ากังวล โดยระบุว่ามีความเป็นไปได้ถึง 98% ที่อย่างน้อยหนึ่งปีในช่วงปี 2023-2027 จะกลายเป็นปีที่ร้อนที่สุดในประวัติศาสตร์ และมีโอกาส 66% ที่อุณหภูมิเฉลี่ยโลกในช่วงเวลาดังกล่าวจะทะลุเกณฑ์ 1.5 องศาเซลเซียสเหนือระดับก่อนยุคอุตสาหกรรม แม้จะเป็นการเกินชั่วคราวก็ตาม

ศ.คริส ฮิววิตต์ ผู้อำนวยการฝ่ายบริการภูมิอากาศของ WMO เตือนว่า แม้การทะลุ 1.5 องศาในระยะสั้นจะไม่ถือเป็นการละเมิดข้อตกลงปารีสอย่างถาวร แต่ถือเป็นสัญญาณเตือนชัดเจนว่าความพยายามจำกัดภาวะโลกร้อนของโลกยังไม่เพียงพอ

สิ่งที่น่าวิตกยิ่งกว่าคือ เอลนีโญรอบใหม่นี้เกิดขึ้นบน “ฐานอุณหภูมิโลกที่สูงอยู่แล้ว” จากการสะสมก๊าซเรือนกระจก โดยเฉพาะจากการเผาไหม้เชื้อเพลิงฟอสซิล อุณหภูมิมหาสมุทรโลกทำลายสถิติความร้อนต่อเนื่องกันถึง 9 ปี ระบบภูมิอากาศจึงแทบไม่มีเวลาฟื้นตัวก่อนจะถูกกระตุ้นซ้ำอีกครั้ง

ผลกระทบไม่ได้จำกัดอยู่เพียงตัวเลขอุณหภูมิ แต่ครอบคลุมถึงระดับน้ำทะเลที่เพิ่มสูงขึ้นผิดปกติ คลื่นความร้อนในทะเลที่ทำลายระบบนิเวศ และความเปราะบางของประเทศชายฝั่ง โดยเฉพาะในทวีปแอฟริกาที่มีรายงานว่าระดับน้ำทะเลเพิ่มขึ้นถึง 73% ในช่วงปี 2009-2024 จากแรงหนุนของเอลนีโญ

ขณะเดียวกัน ในสหรัฐอเมริกา เอลนีโญอาจเปลี่ยนทิศทางกระแสลมกรด กระทบรูปแบบพายุและฤดูกาล แม้โดยปกติจะช่วยลดกิจกรรมพายุเฮอริเคนในแอตแลนติก แต่เมื่อมหาสมุทรร้อนจัดเป็นประวัติการณ์ ผลยับยั้งดังกล่าวอาจลดลง ทำให้พายุยังคงรุนแรง

ส่วนภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ออสเตรเลีย และอินโดนีเซีย มีแนวโน้มเผชิญความแห้งแล้งรุนแรง ขณะที่บางพื้นที่ในอเมริกาใต้ แอฟริกาตะวันออก และตอนใต้ของสหรัฐ อาจเผชิญฝนตกหนักจนนำไปสู่อุทกภัยครั้งใหญ่

ศ.เพตเตอรี ทาลาส เลขาธิการ WMO ย้ำว่า การประกาศสภาวะเอลนีโญไม่ใช่เพียงข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ แต่คือ “สัญญาณให้รัฐบาลทั่วโลกต้องเร่งเตรียมพร้อม” ทั้งด้านระบบเตือนภัยล่วงหน้า การบริหารจัดการน้ำ การเกษตร และการคุ้มครองประชาชนกลุ่มเปราะบาง

ในฐานะประชาชนคนหนึ่งที่ผ่านร้อนผ่านหนาวมาหลายทศวรรษ ต้องยอมรับว่า เราไม่อาจมองเรื่องนี้เป็นเพียงข่าวไกลตัวอีกต่อไป เพราะความร้อนที่กำลังจะเกิดขึ้น ไม่ได้เป็นเพียงปรากฏการณ์ธรรมชาติ หากเป็นผลสะสมจากการกระทำของมนุษยชาติเอง

ปี 2027 อาจยังมาไม่ถึง แต่สัญญาณเตือนดังขึ้นแล้วอย่างชัดเจน คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่า “โลกจะร้อนแค่ไหน” หากแต่คือ “เราจะปรับตัวและแก้ไขอย่างไร ก่อนที่ความร้อนนั้นจะเกินกว่าที่สังคมจะรับมือได้”