อื้อหือ ต้นแบบรถไฟที่ดูอย่างล้ำสมัย....นึกว่าหลุดออกมาจากหนังไซไฟเลยนะเนี่ย

เห็นรูปแล้วบอกเลยว่า ถ้าไม่บอกว่าถ่ายปี 1931 ผมนึกว่าเป็นภาพคอนเซ็ปต์จากหนังไซไฟยุคใหม่ซะอีก ตัวรถมันเรียวลื่น โค้งมน เหมือนยานอวกาศมากกว่ารถไฟ แถมอยู่ในสถานีรถไฟเบอร์ลินยุคเกือบร้อยปีก่อนอีกต่างหาก มันเลยยิ่งดูเหมือน “ของหลุดยุค” เข้าไปใหญ่ และที่คุณเห็นอยู่นั่นคือด้านท้ายของรถไฟที่ชื่อว่า Schienenzeppelin หรือที่หลายคนเรียกว่า “รถไฟเซ็พเพอลีน”

แค่ชื่อก็บอกแล้วว่ามันไม่ธรรมดา เพราะคำว่า Zeppelin คือเรือเหาะ และคนที่คิดมันขึ้นมาก็คือ Franz Kruckenberg วิศวกรชาวเยอรมัน ผู้เชื่อว่าหลักอากาศพลศาสตร์ที่ทำให้เรือเหาะลู่ลมและวิ่งได้เร็ว ควรถูกนำมาใช้กับรถไฟบ้าง เขาไม่ได้คิดจะทำรถไฟให้เหมือนรถไฟทั่วไป แต่คิดจะทำให้มันเป็น “ยานพาหนะบนรางที่เหมือนเครื่องบิน”

ตัวบอดี้ของ Schienenzeppelin จึงถูกออกแบบให้ลู่ลมสุด ๆ ทำจากอลูมิเนียมน้ำหนักเบา และยังบุด้วยผ้าใบเพื่อลดน้ำหนักให้มากที่สุด เท่าที่จะทำได้ ยิ่งเบา ยิ่งเร็ว ยิ่งเข้าใกล้ฝันของการเป็นรถไฟความเร็วสูงในยุคที่คนยังไม่คุ้นกับคำนี้ด้วยซ้ำ

ทีเด็ดจริง ๆ อยู่ด้านหลัง เพราะแทนที่จะใช้ระบบขับเคลื่อนแบบล้อหมุนธรรมดา มันกลับติดเครื่องยนต์เครื่องบิน BMW VI แบบ 12 สูบเข้าไป แล้วใช้ใบพัดไม้ขนาดมหึมาหมุนดันตัวรถไฟไปข้างหน้า พูดง่าย ๆ คือ มันคือเครื่องบินที่ถูกบังคับให้วิ่งอยู่บนรางรถไฟ

ลองจินตนาการภาพดูนะ รถไฟทั้งขบวนกำลังจอดอยู่ในสถานี แล้วด้านหลังมีใบพัดไม้ขนาดยักษ์แบบเครื่องบินยุคสงครามโลก ถ้าหมุนขึ้นมาเมื่อไหร่ ลมต้องกระหน่ำไปทั้งชานชาลา ภาพมันไซไฟเกินกว่าที่คนปี 1931 จะคุ้นเคยจริง ๆ

และมันไม่ได้มีดีแค่หน้าตา เพราะในเดือนมิถุนายน ปี 1931 Schienenzeppelin สร้างประวัติศาสตร์ด้วยการทำความเร็วสูงสุดถึง 230.2 กิโลเมตรต่อชั่วโมง บนเส้นทางระหว่างเบอร์ลินกับฮัมบูร์ก ซึ่งในยุคนั้นถือว่าเร็วระดับ “เหลือเชื่อ” และกลายเป็นสถิติโลกของรถไฟที่ใช้เครื่องยนต์น้ำมันเบนซิน ที่ครองแชมป์ยาวนานถึง 23 ปีเต็ม

ลองคิดดู รถไฟเมื่อเกือบร้อยปีก่อน วิ่งได้เร็วกว่า 230 กม./ชม. ทั้งที่หลายประเทศในปัจจุบัน รถไฟธรรมดายังไม่ถึงตัวเลขนี้เลยด้วยซ้ำ มันเลยไม่แปลกที่คนจะมอง Schienenzeppelin เหมือนรถไฟจากอนาคต

แต่พอจากความฝัน มาสู่ความจริง ปัญหาก็เริ่มโผล่ขึ้นมาทีละข้อ ข้อแรกและใหญ่ที่สุดคือ “ความปลอดภัย” ใบพัดด้านหลังหมุนด้วยความเร็วสูงมาก ถ้ามีใครเผลอเข้าใกล้เกินไปในสถานี ผลลัพธ์คืออันตรายถึงชีวิตทันที ต่อให้กั้นเขต ต่อให้เตือน ก็ยังเสี่ยงเกินกว่าจะใช้งานในระบบขนส่งสาธารณะจริง ๆ

ข้อสองคือ มันไม่สามารถพ่วงตู้โดยสารเพิ่มได้ เพราะการออกแบบเป็นเหมือนรถไฟเดี่ยว ๆ หนึ่งลำ ถ้าจะให้บรรทุกคนมากขึ้นก็ทำแทบไม่ได้ ซึ่งสวนทางกับแนวคิดของรถไฟที่ต้องรองรับผู้โดยสารจำนวนมาก

ข้อสามคือ เรื่องแรงส่งในทางชัน ใบพัดให้ความเร็วสูงก็จริง แต่เวลาเจอทางไต่ระดับ มันกลับไม่ตอบโจทย์เท่าระบบขับเคลื่อนด้วยล้อแบบรถไฟปกติ

สุดท้ายแล้ว รถไฟที่ทั้งล้ำ ทั้งเร็ว ทั้งเท่ กลับกลายเป็น “ผลงานต้นแบบเชิงแนวคิด” มากกว่าที่จะเป็นยานพาหนะเชิงพาณิชย์จริง ๆ และเมื่อโลกเริ่มขยับเข้าสู่ช่วงสงคราม เทคโนโลยีและทรัพยากรก็ถูกดึงไปใช้ในด้านอื่น โครงการ Schienenzeppelin จึงถูกระงับลงในปี 1939

มองย้อนกลับไป มันเหมือนเรื่องราวของความฝันยุคต้น ๆ ของรถไฟความเร็วสูง เป็นการทดลองที่กล้าหาญมาก กล้าฉีกกรอบความคิดเดิม ๆ ของคำว่า “รถไฟ” ไปไกลสุดขอบจินตนาการ ถึงจะไม่ได้ถูกใช้งานจริงในระยะยาว แต่ก็ทิ้งร่องรอยสำคัญไว้ในประวัติศาสตร์ว่า

มนุษย์เราเคยคิดถึงการเดินทางเร็วขนาดนี้ ตั้งแต่ก่อนที่คำว่า Shinkansen หรือ TGV จะถือกำเนิดเสียอีก

และพอเห็นภาพขาวดำของมันจอดอยู่ในสถานีเบอร์ลินปี 1931 เราก็อดยิ้มไม่ได้จริง ๆ ว่า
“นี่มันรถไฟ หรือยานอวกาศที่หลงทางมากันแน่?”

ขอบคุณข้อมูลจาก #TWCHistory