ตำนานนรสิงห์....อวตารของพระวิษณุเพื่อปัดเป่าสิ่งชั่วร้าย

จากกรณีนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย เข้าสักการะสิ่งศักดิ์สิทธิ์ประจำทำเนียบรัฐบาล พร้อมทั้งมีการอัญเชิญรูปปั้น "องค์นรสิงห์จำลอง" กลับที่ตั้งจุดเดิมบนระเบียงตึกไทยคู่ฟ้า เลยเป็นที่มาของการสืบค้นข้อมูลของตำนานองค์เทพนรสิงห์ พบว่ามีทั้งในศาสนาพราหมณ์ฮินดู และสัตว์ในวรรณคดีป่าหิมพานต์ โดยผู้เขียนจะลงน้ำหนักไปที่ ในตำนานความเชื่อทางศาสนาฮินดู แต่จะนำเสนอในส่วนของป่าหิมพานต์ในเรื่องความเหมือนกับความแตกต่างเท่านั้น

นรสิงห์ แปลตรงตัว "มนุษย์-สิงโต" เป็นอวตารของพระวิษณุ หรือพระนารายณ์ โดยมีร่างกายท่อนล่างเป็นมนุษย์ และร่างกายท่อนบนเป็นสิงโต ลงมาทำลายความชั่วร้ายและยุติการกดขี่ข่มเหงทางศาสนาและความหายนะบนโลก ฟื้นฟูธรรม นอกจากนี้ นรสิงห์ยังได้รับการกล่าวถึงเป็นเทพแห่งโยคะ ในรูปแบบโยคะ-นรสิงห์

นอกจากนี้นรสิงห์เป็นหนึ่งในเทพหลักในลัทธิไวษณพ และตำนานของเขาได้รับการยกย่องในผู้ที่นับถือพระวิษณุ และพระนารายณ์และในธรรมเนียมอื่น ๆ ของลัทธิไวษณพ

ตำนานเรื่องขององค์เทพนรสิงห์

    หิรัณยกศิปุบำเพ็ญตบะเป็นเวลานาน จนได้รับพรจากพระพรหม ให้เป็นผู้ที่ฆ่าไม่ตายจากมนุษย์, สัตว์, เทวดา ให้ฆ่าไม่ตายทั้งในเวลากลางวันและกลางคืน ให้ฆ่าไม่ตายทั้งจากอาวุธและมือ ให้ฆ่าไม่ตายทั้งในเรือนและนอกเรือน จากพรที่ได้รับจากพระพรหมนั้นส่งผลให้หิรัณยกศิปุ ได้อาละวาดสร้างความเดือดร้อนไปทั่วทั้งสามภพ พระอินทร์จึงทูลเชิญพระนารายณ์อวตารเกิดมาเป็น นรสิงห์ คือ มนุษย์ครึ่งสิงห์

    นรสิงห์สังหารหิรัณยกศิปุด้วยกรงเล็บด้วยการฉีกอก ที่กึ่งกลางบานประตู ในเวลาโพล้เพล้ ก่อนตาย นรสิงห์ได้ถามหิรัณยกศิปุว่า สิ่งที่ฆ่าเจ้าเป็นมนุษย์หรือสัตว์หรือเทวดาหรือไม่ คำตอบก็คือ ไม่ สิ่งที่สังหารเป็นมือหรืออาวุธหรือไม่ คำตอบก็คือ ไม่ ในเรือนหรือนอกเรือนหรือไม่ คำตอบก็คือ ไม่ และเป็นเวลากลางวันหรือกลางคืนหรือไม่ คำตอบก็คือ ไม่ นรสิงห์จึงประกาศว่า บัดนี้ พรที่ประทานจากพระพรหมได้สลายไปสิ้นแล้ว เทวดาทั้งสามภพจึงยินดี รูปประติมากรรมหรือรูปวาดของนรสิงห์ตอนสังหารหิรัณยกศิปุ จึงมักสลักมีรูปเทวดาองค์เล็ก ๆ 2 องค์อยู่ข้างล่างแสดงกิริยายินดีด้วย

ในด้านความเชื่ออพุทธคุณของนรสิงห์นั้นเกิดจากตำนานที่เกิดขึ้น

 กล่าวคือ เทพนรสิงห์ เป็นพระนารายณ์อวตารปางที่ 4 มีลักษณะครึ่งคนครึ่งสิงโต มีพุทธคุณในการ ปัดเป่าสิ่งชั่วร้าย แก้เคราะห์ เสนียดจัญไร และขจัดมาร โดยเฉพาะอย่างยิ่งการสู้เอาชนะศัตรูและขจัดมนต์ดำ ทำลายสิ่งชั่วร้าย ช่วยให้แคล้วคลาดปลอดภัย 

  อวตารของพระนารายณ์: เทพนรสิงห์เป็นปางหนึ่งของพระนารายณ์ หรือ พระวิษณุ ที่ลงมาปราบอสูร "หิรัณยศิปุ" ซึ่งมีพรไม่ให้ตายจากมนุษย์ สัตว์ เทวดา และไม่ตายด้วยอาวุธในเวลากลางวันหรือกลางคืน 

    พุทธคุณ: เทพนรสิงห์เป็นเทพแห่งการปราบมาร ขจัดสิ่งชั่วร้าย ทำให้ผู้บูชาแคล้วคลาดปลอดภัยจากอันตรายทั้งปวง และขจัดคุณไสย มนต์ดำต่างๆ 

    ป้องกันภัย: นิยมตั้งรูปหล่อหรือแขวนจี้ห้อยคอของนรสิงห์ติดตัวไว้ โดยเฉพาะระหว่างเดินทางเพื่อป้องกันอุบัติเหตุ 

    แก้เคล็ด: บูชานรสิงห์เพื่อแก้เคราะห์กรรม ขจัดอาถรรพ์ และเสริมดวงชะตา 

    ปางที่เหมาะสม: เนื่องจากเทพนรสิงห์มีปางที่ดุร้าย จึงมักนิยมบูชาปางที่แสดงถึงความสงบ เช่น ปางลักษมีนรสิงห์ คือมีพระชายาประทับอยู่ หรือโยคะนรสิงห์ อยู่ในท่าโยคะ

นอกจากที่จะมีเทพนรสิงห์ในสายฮินดูแล้ว นรสิงห์ยังมีตำนานความเชื่อว่าเป็นสัตว์ในป่าหิมพานต์ หรือวรรณคดีหิมพานต์ ด้วยเช่นกัน

 "นรสิงห์" ในป่าหิมพานต์ หมายถึง นรสิงห์ที่เป็นสัตว์ในป่าหิมพานต์ ซึ่งมีลักษณะเป็นครึ่งคนครึ่งสิงโต แม้ว่าชื่อจะแปลว่ามนุษย์-สิงโต แต่ในตำนานสัตว์หิมพานต์ นรสิงห์มักมีร่างกายท่อนบนเป็นมนุษย์และท่อนล่างเป็นสิงโต หรือบางครั้งอาจมีส่วนเป็นกวางและมีกีบเท้า โดยมักปรากฏเป็นบุรุษเพศ และสตรีจะเรียกว่า "อัปสรสีห์" 

ลักษณะและความหมายนรสิงห์ในป่าหิมพานต์

สัตว์หิมพานต์: นรสิงห์เป็นหนึ่งในสัตว์มหัศจรรย์ในป่าหิมพานต์ ซึ่งเป็นดินแดนในวรรณคดีไทยและวรรณกรรมพุทธศาสนา 

ลักษณะทางกายภาพ: มีหลายรูปแบบ แต่ส่วนใหญ่มีร่างกายส่วนบนเป็นมนุษย์ และช่วงล่างอาจเป็นสิงโต มีเท้าเล็บ หรือเป็นกวาง มีกีบเท้า

ความแตกต่างจากนรสิงห์ในศาสนาฮินดูกับ นรสิงห์ในวรรณคดีหิมพานต์ คือ

   นรสิงห์ที่เป็นอวตารของพระวิษณุในศาสนาฮินดู ซึ่งมีหัวเป็นสิงโตและร่างกายเป็นมนุษย์ แม้จะมีคำว่า "สิงห์" เหมือนกัน แต่ในป่าหิมพานต์ นรสิงห์ไม่ได้มีหน้าที่ในการปราบยักษ์เหมือนอวตารของพระวิษณุ 

นอกจากนี้ยังพบ นรสิงห์ในพม่า ด้วยเช่นกัน นรสิงห์พม่า มีสัตว์ที่มีลักษณะคล้ายกันเรียกว่า "มนุสสีหะ" ซึ่งมีความหมายว่ามนุษย์สิงโต เป็นสัญลักษณ์ของวัดพม่า 

ดังนั้น "นรสิงห์ หิมพานต์" จึงเป็นสัตว์ในวรรณคดีที่มีลักษณะเป็นมนุษย์สิงโตปรากฏในป่าหิมพานต์ ซึ่งแตกจากองค์เทพนรสิงห์ในลัทธิไวษณพ โดยสิ้นเชิง